Vụ tấn công của Mỹ vào Venezuela được xem là một bước ngoặt quân sự lớn, đồng thời là sự can thiệp trực tiếp nhất của Washington vào các nước Mỹ Latinh kể từ sau vụ xung đột tại Panama năm 1989. Cuộc tấn công bắt đầu bằng một loạt bảy vụ nổ lớn rung chuyển thủ đô Caracas, nhắm vào các cơ sở quân sự và thông tin quan trọng như căn cứ không quân La Carlota, căn cứ Fuerte Tiuna và trung tâm liên lạc tại El Hatillo. Chiến dịch có sự tham gia của các lực lượng tinh nhuệ như Biệt kích Delta, được hỗ trợ bởi trực thăng Apache và dàn khí tài từ tàu sân bay USS Gerald R. Ford tân tiến của Mỹ.
Tổng thống Donald Trump tuyên bố chiến dịch đã "thành công rực rỡ", xác nhận lực lượng Mỹ đã bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro cùng phu nhân Cilia Flores và đưa họ rời khỏi Venezuela. Lý do chính được phía Washington đưa ra là nhằm xóa sổ các băng đảng buôn bán ma túy và lật đổ chính quyền “độc tài” của ông Maduro.
Ông Trump trong buổi họp báo về chiến dịch quân sự của Mỹ tại Venezuela đã để ngỏ khả năng Washington sẽ tạm thời kiểm soát Caracas để bảo vệ lợi ích dầu mỏ.
Phản ứng của Venezuela
Chính phủ Venezuela đã ban bố tình trạng khẩn cấp toàn quốc, lên án đây là "hành động xâm lược " và kêu gọi người dân xuống đường bảo vệ chủ quyền. Cùng ngày, Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodriguez đã lên án động thái của Nhà trắng, đồng thời yêu cầu Mỹ cung cấp bằng chứng về sự sống và vị trí hiện tại của Tổng thống Nicolás Maduro.
Cùng ngày, Bộ trưởng Quốc phòng Venezuela Vladimir Padrino López đã xuất hiện trong một video đăng tải trên mạng xã hội để đưa ra thông điệp khẩn cấp. Ông xác nhận lực lượng quân đội đang được triển khai trên khắp cả nước nhằm đối phó với cái mà ông gọi là "hành động xâm lược" từ phía Mỹ.
Ngày 4/1, Phó Tổng thống Delcy Rodriguez đã được bổ nhiệm làm Tổng thống lâm thời, nhằm đảm bảo sự liên tục về mặt hành chính và quốc phòng toàn diện của Venezuela. Trong thông điệp đầu tiên trên truyền hình, bà Rodriguez mô tả việc Mỹ bắt giữ Tổng thống Maduro và phu nhân Flores là một “vụ bắt cóc”, và vi phạm chủ quyền lãnh thổ của Venezuela.
Phản ứng của quốc tế
Phản ứng trước động thái của Mỹ, Tổng thống Colombia Gustavo Petro đã có những phản ứng mạnh mẽ trước việc quân đội Mỹ thực hiện các cuộc không kích và chiến dịch quân sự tại Venezuela. Ông Petro kịch liệt chỉ trích các cuộc tấn công của Mỹ, coi đây là hành động xâm lược vi phạm luật pháp quốc tế và đe dọa trực tiếp đến hòa bình khu vực.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Nga cũng lên tiếng cáo buộc Mỹ thực hiện “hành động xâm lược vũ trang” nhằm vào Venezuela và bày tỏ mối quan ngại nghiêm trọng về tình hình hiện nay. Moscow cho rằng “các lý do mà Washington viện dẫn để biện minh cho hành động này là hoàn toàn không có cơ sở, nhấn mạnh việc ngăn chặn leo thang xung đột là vô cùng quan trọng, đồng thời kêu gọi hai bên tập trung tìm giải pháp cho khủng hoảng thông qua đàm phán.
Bộ Ngoại giao Iran ra tuyên bố chỉ trích hành động tấn công của Mỹ vào Venezuela là sự xâm phạm trắng trợn chủ quyền và sự thống nhất lãnh thổ của một quốc gia. Tehran coi cuộc tấn công này là sự vi phạm các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc và quy định của luật pháp quốc tế.
Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel cũng đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ hành động quân sự của Mỹ nhằm vào Venezuela, gọi đây là một “cuộc tấn công mang tính tội phạm” và kêu gọi cộng đồng quốc tế có phản ứng khẩn cấp. Trong một thông điệp đăng trên mạng xã hội X, ông Díaz-Canel cho rằng “khu vực hòa bình” của Cuba và Mỹ Latinh đang bị “tấn công một cách tàn bạo”. Ông mô tả hành động của Washington là “khủng bố nhà nước”, không chỉ nhằm vào người dân Venezuela mà còn đe dọa toàn bộ khu vực.
Liên minh châu Âu (EU) cũng đã kêu gọi kiềm chế và tôn trọng luật pháp quốc tế tại Venezuela sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lực lượng Mỹ đã bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro trong một cuộc tấn công quy mô lớn.
Tranh cãi về tính hợp pháp
Động thái này của Mỹ đang gây ra một làn sóng tranh cãi dữ dội về tính chính danh của luật pháp quốc tế. Ngay trong nội bộ nước Mỹ, chiến dịch này cũng gây ra sự chia rẽ trong chính cộng đồng ủng hộ khẩu hiệu "Nước Mỹ trên hết". Trong khi một số ít cử tri hoan nghênh sự cứng rắn của Mỹ, thì phần còn lại bày tỏ lo ngại rằng việc sa lầy vào một cuộc chiến mới sẽ đi ngược lại cam kết của Mỹ về việc tránh xa các cuộc xung đột nước ngoài. Tương lai của Venezuela và trật tự địa chính trị thế giới hiện đang phụ thuộc vào những bước đi tiếp theo của Nhà Trắng trong những giờ tới.
Theo giáo sư Sultan Barakat từ Đại học Hamad Bin Khalifa, việc bắt giữ một nguyên thủ quốc gia đang tại vị là một cú đánh chí mạng vào bất kỳ thỏa thuận quốc tế nào, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc chủ quyền quốc gia đã bị phá vỡ. Ông nhấn mạnh việc phá vỡ các quy tắc ngoại giao truyền thống này không chỉ làm xói mòn uy tín của Liên Hợp Quốc mà còn tạo ra một tiền lệ nguy hiểm. Các chuyên gia lo ngại rằng nhưng quốc gia đối trọng với Mỹ như Trung Quốc hay Nga có thể sử dụng chính hành động này của Mỹ để biện minh cho các chiến dịch can thiệp quân sự tương tự tại các vùng lãnh thổ tranh chấp khác trên thế giới.
Nhìn lại các bài học từ Iraq hay Libya, việc cưỡng ép thay đổi chế độ bằng vũ lực thường dẫn đến những khoảng trống quyền lực kéo dài và sự hỗn loạn kéo dài nhiều thập kỷ. Venezuela hiện đang đứng trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn về cấu trúc xã hội, có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất trong lịch sử Nam Mỹ. Các nước láng giềng, tiêu biểu là Colombia, đã bắt đầu cảm nhận được sức nóng khi Tổng thống Gustavo Petro ngay lập tức triển khai quân đội biên giới để ứng phó với dòng người tị nạn khổng lồ. Nếu không được kiểm soát, sự bất ổn này sẽ không chỉ giới hạn trong lãnh thổ Venezuela mà còn đe dọa sự ổn định của toàn bộ khu vực Nam Mỹ trong những năm tới. Cho dù mục tiêu thực sự của cuộc tấn công này là gì, sự việc đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong quan hệ giữa Washington và Caracas, đồng thời đặt khu vực Mỹ Latinh vào một giai đoạn biến động mới đầy rủi ro.
