Náo nức tháng Chạp

Trời mới nắng ấm được vài hôm thì lại trở rét, mưa phùn lất phất. Những người nhạy cảm với thời tiết thường đoán rất đúng: cứ hôm nào đầu hơi nhức là y như rằng sắp trở trời. Tháng Chạp bao giờ cũng thất thường như thế. Ấy vậy mà lạ, cứ bước vào tháng Chạp , lòng người dường như lại vui tươi, hớn hở hơn. Có lẽ bởi Tết đã đến rất gần. Không khí chuẩn bị Tết bao giờ cũng rộn ràng hơn cả những ngày Tết thực sự. Tay chân bận rộn, thân có thể mỏi, nhưng lòng lại nhẹ nhõm và phơi phới.

Tôi nhớ ngày xưa, cứ sang đầu tháng Chạp là ông nội bắt đầu phơi vỏ quýt. Những mảnh vỏ quýt vàng ươm được xé nhỏ, hong trên nia tre đặt ngoài hiên. Ông bảo để dành làm gia vị gói giò. Giò bò nhà tôi có nhiều loại gia vị, nhưng đặc trưng nhất vẫn là mùi thơm của vỏ quýt khô rang giòn, giã nhỏ. Thứ hương thơm ấy quyện với thịt bò hầm mềm, gói chặt trong lá chuối, thêm chút cay nồng của tiêu bắc, chút thơm ngọt của thảo quả, chút giòn sần sật của nấm tai mèo… Tất cả hòa lại thành mùi vị rất riêng. Cắn một miếng giò, chấm nước mắm cốt vắt chút chanh, thêm vài lát ớt đỏ, ăn cùng dưa hành muối… Thế là đủ để biết Tết đã về trong từng món ăn thân thuộc.

Gần Tết cũng là mùa thi học kỳ của lũ học trò. Bài vở ngập đầu, mà trong lòng thì cứ thấp thỏm mong ngóng. Thi xong, niềm vui như vỡ òa. Vừa trút được gánh nặng, vừa sắp bước vào kỳ nghỉ dài với áo mới, mừng tuổi, bánh kẹo, món ăn ngon và những ngày rong chơi không cần nghĩ đến bài tập.

Không khí Tết lan tỏa rõ rệt từ ngày 23 tháng Chạp - ngày tiễn ông Táo chầu trời. Mẹ thường dậy sớm nấu bánh trôi nước, rồi ra chợ mua cá chép vàng để chiều mang đi thả. Chiều 23, quê tôi đông như hội. Người quen, người lạ gặp nhau đều vui vẻ chào hỏi.

Tôi thường đi làm về sớm, chở theo con gái nhỏ, để con biết phong tục quê mình. Vui thì có vui, nhưng đâu đó vẫn man mác một nỗi bâng khuâng: thêm một năm nữa sắp qua. Trẻ con lớn lên từng ngày, còn ông bà, cha mẹ thì lặng lẽ già thêm một tuổi.

Từ khoảng 25 đến chiều 29 Tết, chợ búa lúc nào cũng đông. Ông nội lại bận rộn với những việc quen thuộc: chẻ lạt, chuẩn bị lá dong, vo gạo nếp, đãi đậu xanh. Ông còn tự tay đóng khuôn gỗ để gói bánh chưng cho thật vuông. Từng lớp gạo, lớp đậu, lớp thịt được xếp cẩn thận. Bánh phải gói chắc tay. Luộc xong còn ép dưới tấm ván nặng để ráo nước.

Tôi lăng xăng chạy quanh, năm nào cũng tự gói cho mình một chiếc bánh bé xíu. Chiếc bánh ấy thường được ăn trước - vừa để thử vị, vừa là phần thưởng nho nhỏ cho đứa trẻ háo hức.

Đêm nấu bánh chưng là đêm hội thực sự. Trong cái lạnh cuối năm, cả nhà quây quần bên bếp lửa. Người thêm củi, người châm nước, người chuyện trò. Lũ trẻ vùi khoai lang vào tro than nướng. Khoai chín thơm nức, tay lấm lem mà miệng cười rạng rỡ. Nhà đông người, ăn gì cũng thấy ngon. Mà thật ra, chỉ cần được ngồi bên nhau, cạnh nồi bánh chưng nghi ngút khói… đã là niềm vui rất lớn.

Có năm mưa phùn gió bấc, tôi thức một mình bên bếp lửa tới sáng. Tiếng củi nổ lách tách, mùi khói bếp quện vào không khí - trở thành ký ức theo tôi đến tận bây giờ.

Tháng Chạp năm nào cũng đến trong niềm háo hức như thế. Mỗi năm mỗi khác, nhưng nhắc lại chuyện xưa cũng là cách để giữ lại những điều từng làm mình ấm lòng.

Giờ đã trưởng thành, đã là cha của những đứa con nhỏ, tôi mới hiểu cảm giác của bố mẹ ngày xưa: chỉ mong lo cho con một cái Tết đủ đầy. Không còn nỗi lo thiếu ăn, thiếu mặc… mà là sợ con trẻ không còn cảm nhận được cái náo nức mộc mạc, chậm rãi, ấm áp của tháng Chạp - như chúng tôi đã từng có.

Có lẽ, tháng Chạp không chỉ là thời điểm khép lại một năm cũ, mà còn là dịp để mỗi người chậm lại một chút… để nhớ về những điều đã nuôi lớn tâm hồn mình. Để hiểu rằng, điều làm nên Tết - đôi khi không phải là những gì đủ đầy vật chất, mà là cảm giác được ở bên nhau, được chờ đợi, được háo hức… như một đứa trẻ.

Lê Ngọc Sơn