Những món đồ chơi truyền thống vẫn có sức hút mãnh liệt với thiếu nhi trong thời đại ngày nay. Tuy nhiên, để làm ra những đồ chơi truyền thống là bao tâm huyết cũng như trăn trở của nghệ nhân dân gian trong việc bảo tồn, truyền nghề cho thế hệ sau.
Hơn 50 năm gắn bó với nghề làm hoa quả, con giống bột, bà Nguyệt Ánh (phường Thanh Xuân, Hà Nội) là nghệ nhân cuối cùng làm đồ chơi hoa quả bột theo phong cách Đồng Xuân. Bước vào độ tuổi 76, chân tay ngày một yếu dần, bà luôn trăn trở về tìm kiếm thế hệ kế cận để bảo tồn nghề truyền thống này.
Nghệ nhân Phạm Nguyệt Ánh chia sẻ: "Nhìn qua, công đoạn làm ra sản phẩm có vẻ rất đơn giản và mềm mại, nhưng thực tế đòi hỏi sức khỏe và đôi tay khỏe khoắn để nhào trộn bột. Ngay cả con cháu trong nhà tôi cũng từng thử làm, nhưng vì không đủ tình yêu và đam mê với nghề nên rất khó để duy trì".
Với sự phát triển của xã hội, cùng sức ép cạnh tranh của đồ chơi ngoại nhập, nghề làm đồ chơi truyền thống đã dần bị mai một. Tuy nhiên, với niềm đam mê với nghề, các nghệ nhân thủ công vẫn cố gắng bám trụ, bền bỉ lưu giữ những món đồ chơi truyền thống. Điển hình, từ một làng nghề truyền thống nức tiếng làm đèn ông sao, làng nghề Hậu Ái (xã Sơn Đồng) nay chỉ còn duy nhất nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến vẫn cố gắng gìn giữ và bảo tồn nghề truyền thống của ông cha để lại.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến cho hay: "Ngày trước, nghề này rất thịnh hành ở làng quê chúng tôi. Tuy nhiên, theo thời gian, nghề dần bị mai một do sự cạnh tranh gay gắt. Từ chỗ chỉ bán ở các chợ huyện, chợ xã, đến khi đồ chơi ngoại nhập xâm lấn thị trường, sản phẩm truyền thống không còn tiêu thụ được nên mọi người đành bỏ nghề hết. Tôi mong muốn các cấp lãnh đạo Nhà nước quan tâm đến món đồ chơi dân gian đã có từ 3-4 thế hệ này để gìn giữ và bảo tồn, giúp các thế hệ trẻ biết đến và trân trọng giá trị văn hóa".
Để khuyến khích các nghệ nhân giữ nghề truyền thống, rất cần cơ chế hỗ trợ, đãi ngộ xứng đáng với những người làm nghề hay những chương trình quảng bá để giới thiệu, lan tỏa giá trị đồ chơi Trung thu truyền thống đến công chúng. Trong những năm qua, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam luôn là địa chỉ tin cậy của các em thiếu nhi Thủ đô. Nhờ có sự kết nối giữa bảo tàng và các nghệ nhân dân gian nên việc bảo tồn, hướng dẫn các em thiếu nhi làm đồ chơi đã làm sống lại văn hóa dân gian.
Tiến sĩ An Thu Trà - Trưởng Phòng Truyền thông và Giáo dục, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cho biết: "Trong hơn 30 năm qua, các nghệ nhân dân gian đã chung tay bảo tồn nghề thủ công tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Tuy nhiên, họ mang theo nhiều trăn trở về việc truyền nghề và giữ nghề, bởi sản phẩm thủ công gặp khó khăn về đầu ra và không đủ để mưu sinh. Chính vì vậy, dù theo thông lệ, nghề thường chỉ được truyền cho người trong gia đình (thậm chí không truyền cho con gái vì sợ mất bí quyết), nhưng trong bối cảnh hiện tại, các nghệ nhân đều sẵn sàng chia sẻ và truyền dạy nghề cho cả những người ngoài gia đình, với mong muốn duy nhất là giữ gìn được nghề truyền thống".
Mỗi món đồ chơi được gìn giữ đến ngày nay đều gắn với những câu chuyện truyền nghề, giữ nghề của những nghệ nhân. Để mạch nguồn văn hóa dân gian được tiếp nối trong đời sống đương đại cần lắm sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp, các ngành để gìn giữ, phát huy giá trị di sản văn hóa trong bối cảnh hội nhập.
“Vui cùng trẻ thơ” là chủ đề của chương trình Trung thu năm nay tại Bảo tàng Dân tộc học, đem đến không gian trải nghiệm thú vị gắn với hành trình bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân gian.
Không chỉ là sản phẩm thủ công tinh xảo, lồng đèn Phú Bình (TP.HCM) còn là ký ức tuổi thơ, là nét văn hoá truyền thống được gìn giữ và truyền lại qua bao thế hệ.
Mỗi thành viên đến với không gian của Zó Heritage Hub đều có thể tự tay làm và vẽ đầu sư tử - món đồ chơi Trung thu quen thuộc thời xưa.
Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Tĩnh – người vừa được vinh danh Công dân Thủ đô ưu tú năm 2025 – đã dành trọn tâm huyết để đưa sản phẩm mây tre đan Việt Nam vươn xa, góp phần gìn giữ và nâng tầm giá trị của nghề truyền thống trong thời đại mới.
Từ khoá
Với những người con sinh ra và lớn lên ở phố cổ Hà Nội, hồ Gươm vốn dĩ đã quá đỗi quen thuộc nhưng trong những ngày này, không gian di sản ấy lại mang đến một cảm xúc hoàn toàn mới mẻ khi tuyến cầu cạn nghệ thuật mang tên "Dải lụa ký ức" chính thức mở cửa đón người dân và du khách vào trải nghiệm.
Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Nhà hát Kịch Hà Nội vừa ra mắt chương trình nghệ thuật “Thời khắc”, mở ra hướng tiếp cận mới khi kết hợp lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sân khấu với công nghệ hiện đại, góp phần đưa những câu chuyện của Hà Nội đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.
Điểm chung của các hoạt động văn hóa diễn ra tại Hà Nội trong thời gian gần đây đó là được tổ chức tại nhiều không gian di sản như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát lớn,… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến với những không gian giàu giá trị lịch sử không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người dân và du khách, mà còn mở ra hướng khai thác, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại.
Trong tháng 9 và tháng 10 năm nay, Hà Nội diễn ra nhiều sự kiện văn hóa với quy mô lớn, đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Từ các chương trình biểu diễn, trưng bày đến những hoạt động trải nghiệm, mỗi sự kiện mang đến một sắc màu riêng, góp phần tạo nên không khí văn hóa sôi động tại Thủ đô.
Là điểm du lịch tiêu biểu của thành phố, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi gìn giữ, bảo quản hiện vật, mà còn trở thành không gian trải nghiệm của công chúng mọi lứa tuổi. Dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, một phần ký ức đặc biệt của nhân dân Hà Nội về một thời khói lửa nhưng tràn đầy niềm tin vào tương lai tươi sáng đã mang đến nhiều cảm xúc trong lòng công chúng.
Di sản không chỉ nằm trong những công trình được gìn giữ hay những câu chuyện của quá khứ. Khi được đặt trong những cách tiếp cận mới, di sản có thể trở thành một phần của đời sống đương đại, tạo ra những trải nghiệm mới và mở thêm cơ hội để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.
