Ngọc hóa – Mở hướng tiếp cận mới cho văn hóa an táng trong đô thị hiện đại

Từ thực tiễn đặt ra, Hội thảo khoa học “Ngọc hóa - Xu hướng an táng văn minh và triển vọng tại Việt Nam” được tổ chức nhằm làm rõ cơ sở khoa học, giá trị xã hội cũng như những cơ hội và thách thức trong nghiên cứu, ứng dụng mô hình này. Hội thảo do Viện Kinh tế và Pháp luật quốc tế phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức, với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực văn hóa, lịch sử, tôn giáo, khoa học  công nghệ, tài nguyên, môi trường, xã hội học và quản lý.

Trong điều kiện đô thị hóa diễn ra nhanh, quỹ đất ngày càng thu hẹp, cùng với xu hướng già hóa dân số và sự thay đổi trong nhu cầu tinh thần của người dân, việc định hình các mô hình an táng văn minh, bền vững trở thành vấn đề mang tính cấp thiết. Trên cơ sở đó, hội thảo hướng tới việc làm rõ những luận cứ khoa học, văn hóa và thực tiễn, qua đó góp phần cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, với yêu cầu “đổi mới mạnh mẽ tư duy, thống nhất cao về nhận thức và hành động” trong kỷ nguyên mới. Đây cũng được xem là nền tảng quan trọng để định hướng chính sách, hoàn thiện cơ chế quản lý và thúc đẩy các giải pháp phù hợp trong lĩnh vực an táng, tưởng niệm, đáp ứng hài hòa giữa yếu tố truyền thống, nhu cầu xã hội và mục tiêu phát triển bền vững. Theo GS.TS Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam: Mỗi giai đoạn phát triển đều hình thành những cách thức tưởng niệm khác nhau, phản ánh trình độ văn minh và hệ giá trị của cộng đồng. Điều quan trọng là phải biết kế thừa tinh thần hiếu nghĩa trong truyền thống, đồng thời tiếp cận những phương thức mới phù hợp với điều kiện hiện đại. Ngọc hóa - chuyển hóa tro cốt của người đã khuất thành các tinh thể dạng ngọc, nổi lên như một xu hướng mới giàu ý nghĩa và có tiềm năng phát triển tại Việt Nam, đây có thể xem là một bước phát triển mới trong cách thức lưu giữ và tưởng niệm người đã khuất trong điều kiện không gian sống ngày càng thu hẹp của xã hội đô thị. Tuy nhiên, để ngọc hóa di cốt thực sự trở thành một xu hướng phổ biến, cần có sự chuẩn bị đồng bộ về công nghệ, pháp lý và nhận thức xã hội.

PGS.TS Vũ Văn Phúc - nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản cho rằng: So với các phương thức an táng khác (địa táng, thủy táng…) thì Ngọc hóa - lưu giữ Linh Ngọc - mang lại sự tôn vinh độc đáo và bền vững đối với người đã khuất, vừa đảm bảo sự tôn nghiêm, vừa tăng tính kết nối giữa những người thân với người đã khuất và góp phần quan trọng vào bảo vệ nguồn tài nguyên đất, bảo vệ môi trường. Hình thức ngọc hóa phù hợp với truyền thống đạo hiếu nghĩa của dân tộc ta. Một số nước trên thế giới, không chỉ tại Á Đông mà tại các nước phương Tây tiên tiến như Hoa Kỳ, Canada, Thụy Sĩ, Australia,…cũng đã áp dụng phương thức ngọc hóa. Để mô hình ngọc hóa được xã hội chấp nhận rộng rãi, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Phúc kiến nghị cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trên các phương diện khoa học, pháp lý, truyền thông và tổ chức thực hiện.

Ở góc độ quản lý văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Uỷ viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định, việc đổi mới phương thức an táng cần được nhìn nhận trong tổng thể phát triển văn hóa bền vững.

Mục tiêu không phải là thay thế hoàn toàn các hình thức truyền thống, mà là mở rộng thêm những lựa chọn văn minh, phù hợp với điều kiện xã hội hiện đại, qua đó giúp mỗi gia đình có thể tìm được cách tưởng niệm người thân vừa trang nghiêm, vừa phù hợp với hoàn cảnh của mình. Bên cạnh đó, PGS Bùi Hoài Sơn cũng nhấn mạnh, việc đưa một hình thức an táng mới vào đời sống xã hội luôn cần được tiếp cận một cách thận trọng và có cơ sở khoa học.

Ở góc độ truyền thông và định hướng dư luận, ông Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho rằng, những vấn đề liên quan đến an táng, tưởng niệm không chỉ là câu chuyện của riêng mỗi gia đình mà còn gắn với không gian văn hóa và sự phát triển bền vững của đô thị. Theo ông, việc xuất hiện các xu hướng mới như “ngọc hóa” đặt ra yêu cầu cần có cách tiếp cận thận trọng, khoa học, đồng thời đẩy mạnh truyền thông để tạo sự đồng thuận trong xã hội. Truyền thông cần đóng vai trò cầu nối, giúp người dân hiểu đúng, đầy đủ về các phương thức an táng văn minh, từ đó hình thành nhận thức và lựa chọn phù hợp, hài hòa giữa truyền thống và hiện đại.

Tại hội thảo, các ý kiến đã làm rõ mối liên hệ giữa giá trị hiếu nghĩa truyền thống với sự thay đổi trong nhận thức xã hội về các hình thức an táng. Kinh nghiệm quốc tế về mô hình tưởng niệm thân thiện môi trường cũng được chia sẻ, gợi mở hướng tiếp cận phù hợp cho Việt Nam. Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển bền vững, đa dạng hóa phương thức an táng là xu thế tất yếu, song cần được nghiên cứu đồng bộ về pháp lý, văn hóa, công nghệ và tạo sự đồng thuận xã hội. Hội thảo qua đó góp phần lan tỏa nhận thức về an táng văn minh, hướng tới một hệ sinh thái tưởng niệm hài hòa giữa truyền thống và hiện đại.