Làm thế nào để không trở thành nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo trên mạng? Đó là câu hỏi mà nhiều người đặt ra khi các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, đánh vào tâm lý hoang mang, lòng tham hoặc sự cả tin của nạn nhân.
Các cuộc gọi giả danh công an, tin nhắn lừa đảo ngân hàng, lời mời đầu tư sinh lời khủng hay thậm chí những kịch bản lừa đảo được dàn dựng công phu… đều có chung một mục đích: lấy tiền hoặc thông tin cá nhân của người dùng.
Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với TS. Đoàn Trung Sơn - Chuyên gia an ninh mạng nhằm chia sẻ tới độc giả những biện pháp bảo vệ bản thân trước những chiếc bẫy trên không gian số.
Phóng viên: Ông có nhận định như thế nào về tình hình lừa đảo đang diễn ra thông qua các cuộc gọi trên không gian mạng?
TS. Đoàn Trung Sơn: Thời gian vừa qua, các hình thức lừa đảo đã không còn giới hạn trên không gian mạng mà có sự kết hợp tinh vi giữa môi trường online và đời sống thực tế. Tội phạm chủ động gắn các kịch bản lừa đảo vào những sự kiện cụ thể, thân thuộc trong cuộc sống thường nhật, khiến nạn nhân mất cảnh giác và dễ dàng sập bẫy. Đáng chú ý, thay vì tự xây dựng kịch bản thủ công, đối tượng lừa đảo hiện nay đã biết tận dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT để tạo ra những kịch bản dẫn dụ cực kỳ chuyên nghiệp và khó nhận diện.
Dự báo trong thời gian tới, thay vì chỉ dừng lại ở việc khai thác tâm lý hay đánh cắp thông tin, tội phạm sẽ đẩy mạnh sử dụng các loại mã độc nguy hiểm, điển hình là Ransomware để mã hóa dữ liệu và tống tiền nạn nhân. Việc ứng dụng mã độc không chỉ làm cho các thủ đoạn trở nên tinh vi hơn mà còn tạo ra những rào cản kỹ thuật phức tạp, gây khó khăn rất lớn cho công tác điều tra và đấu tranh phá án của các lực lượng chức năng.
Phóng viên: Theo ông, các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng được chia thành các nhóm như thế nào và hình thức nào đang phổ biến hiện nay?
TS. Đoàn Trung Sơn: Dưới góc độ phân loại, tôi đồng tình với cách tiếp cận của Bộ Công an khi chia các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến thành ba nhóm chính: giả mạo thương hiệu; chiếm đoạt tài khoản và các hình thức kết hợp khác.
Trên nền tảng đó, thực tế hiện nay đang xuất hiện nhiều thủ đoạn biến tướng cực kỳ tinh vi. Đáng chú ý nhất là việc sử dụng công nghệ Deepfake và Deepvoice để giả mạo cuộc gọi video, hay tinh vi như việc giả mạo biên lai chuyển tiền thành công. Các đối tượng còn giả danh cơ quan công an, kiểm sát để gây áp lực tâm lý, hoặc sử dụng tin nhắn SMS lừa đảo, tung tin giả về các cuộc gọi mất tiền (như Flash AI) để dẫn dụ nạn nhân. Thậm chí, chúng còn thực hiện chiêu trò 'chuyển tiền nhầm' vào tài khoản ngân hàng hoặc cung cấp dịch vụ 'lấy lại tiền' cho những người đã từng bị lừa nhằm chiếm đoạt tài sản thêm một lần nữa.
Xu hướng tội phạm trong thời gian tới sẽ không chỉ dừng lại ở việc khai thác yếu tố tâm lý hay xây dựng kịch bản dẫn dụ. Chúng ta cần đặc biệt cảnh giác khi tội phạm đang có dấu hiệu khai thác triệt để việc cài cắm mã độc vào các chiêu thức lừa đảo. Sự kết hợp giữa kịch bản thao túng tâm lý và công nghệ mã độc sẽ khiến các thủ đoạn trở nên phức tạp hơn bao giờ hết, đặt ra thách thức rất lớn cho người dân và các cơ quan chức năng trong việc phòng chống.
Phóng viên: Có thể thấy thời gian qua, các cơ quan chức năng đã liên tục tuyên truyền, nhắc nhở người dân về các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng, tuy nhiên vẫn có rất nhiều người dân vẫn bị mắc bẫy của các đối tượng lừa đảo. Theo ông, tại sao tình trạng trên vẫn tiếp diễn liên tục? Và ông có lời khuyên gì tới người dân, những người đang trực tiếp sử dụng với các nền tảng số hiện nay.
TS. Đoàn Trung Sơn: Thực tế thời gian qua, dù các cơ quan chức năng đã quyết liệt đẩy mạnh tuyên truyền về các thủ đoạn lừa đảo đến đông đảo quần chúng nhân dân, nhưng số vụ vi phạm vẫn không có dấu hiệu thuyên giảm, thậm chí còn gia tăng. Theo quan điểm của tôi, một trong những nguyên nhân cốt lõi nằm ở chính sự phát triển bùng nổ của khoa học công nghệ.
Công nghệ luôn là con dao hai lưỡi: bên cạnh việc mở ra những cơ hội phát triển, nó đồng thời tạo ra những 'khoảng tối' để tội phạm lợi dụng và thực hiện các chiêu thức lừa đảo một cách tinh vi hơn. Điển hình như việc sử dụng công nghệ Deepfake hay Deepvoice để giả lập hình ảnh, giọng nói, khiến nạn nhân hoàn toàn mất cảnh giác. Bên cạnh đó, các loại tài sản số như Bitcoin cũng đang bị giới tội phạm triệt để lợi dụng như một công cụ hữu hiệu để che giấu danh tính và xóa dấu vết trong các giao dịch phi pháp trên không gian mạng. Chính sự hỗ trợ của những công nghệ mới này đã khiến cuộc chiến chống tội phạm mạng trở nên cam go và phức tạp hơn bao giờ hết.
Công nghệ ngày càng phát triển, kẻ lừa đảo cũng không ngừng đổi mới chiêu thức. Nhưng một nguyên tắc bất biến là: “Không dễ dàng tin tưởng, không vội vàng hành động và luôn kiểm chứng thông tin”. Hãy nhớ rằng, không có bữa ăn nào là miễn phí trên mạng. Luôn tỉnh táo, cập nhật kiến thức về an toàn thông tin, và chia sẻ những kinh nghiệm này với người thân, bạn bè để cùng nhau xây dựng một môi trường trực tuyến an toàn hơn.
Không biết mệt, không có cảm xúc nhưng vô cùng kiên trì, những “người tình” do AI tạo ra đang lặng lẽ giăng bẫy tinh vi, khiến nhiều người mắc bẫy chỉ sau một vài cuộc trò chuyện tưởng chừng vô hại.
Tội phạm mạng không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn tạo ra những hệ lụy nghiêm trọng về tâm lý và an ninh xã hội. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường các biện pháp phòng ngừa, đấu tranh và nâng cao nhận thức cộng đồng, nhằm bảo đảm an toàn cho người dân trên không gian mạng.
Những ngày đầu năm, khi nhu cầu cầu an, giải hạn tăng cao, mạng xã hội xuất hiện dày đặc quảng cáo dịch vụ tâm linh. Chỉ vài thao tác điện thoại, người dùng có thể tham gia “nghi lễ trực tuyến” được quảng bá linh nghiệm, song phía sau là nhiều bẫy lừa đảo tinh vi.
Sáng 9/3 tại Hà Nội, Bộ Ngoại giao phối hợp với Cơ quan Phòng, chống ma tuý và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) tổ chức Sự kiện nâng cao nhận thức về mua bán người nhằm mục đích ép buộc thực hiện hành vi phạm tội tại các trung tâm lừa đảo.
Hỗ trợ chỗ ở cho người dân, tái thiết không gian đô thị, tháo gỡ những tồn tại kéo dài trong quản lý đất đai, xây dựng. Với 20 nghị quyết được thông qua trong phiên làm việc ngày 28/10, kỳ họp thứ 7, HĐND thành phố Hà Nội đã quyết nghị nhiều nội dung quan trọng đối với sự phát triển của Thủ đô. Cùng với đó, những nội dung chưa đủ cơ sở được tiếp tục hoàn thiện, bảo đảm tính khả thi trước khi quyết định.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo quy chế tuyển sinh đầu cấp, trong đó đề xuất kỳ thi vào lớp 10, nếu tổ chức thi tuyển, sẽ gồm hai môn Toán và Ngữ văn thay vì ba môn như hiện nay. Đề xuất này hướng tới giảm áp lực thi cử, mở rộng cơ hội học tập và khắc phục tình trạng học lệch vì thi cử.
Với Hà Nội, việc tổ hợp thể thao hơn 2.500 tỷ đồng tại Mỹ Đình sáng đèn quanh năm không chỉ đặt ra bài toán đầu tư, mà còn mở ra câu hỏi về cách khai thác hạ tầng thể thao để thúc đẩy công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện của Thủ đô.
Việc đưa các cơ sở 2 của bệnh viện tuyến cuối vào hoạt động đang mở thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại địa phương, đồng thời góp phần giảm áp lực cho các bệnh viện trung tâm.
Mô hình “Hai cơ sở - Một bệnh viện - Một tiêu chuẩn chuyên môn” tại các bệnh viện tuyến cuối đang cho thấy những quả ngọt thực tế. Không chỉ chia lửa áp lực cho tuyến trung ương, việc đưa năng lực y tế chất lượng cao về gần địa phương đã giúp nhiều bệnh nhân nặng được cấp cứu kịp thời trong thời điểm sinh tử, tối ưu hóa hiệu quả điều trị.
Cùng với yêu cầu tăng tốc, nâng cao chất lượng tăng trưởng và phát huy nội lực nền kinh tế đang là những nhiệm vụ đặt ra trong chặng cuối năm. Đây cũng là những vấn đề được đặt trong định hướng phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và kế hoạch năm 2027 tại Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vừa diễn ra. GDP 9 tháng tăng hơn 9%, tạo nền tảng quan trọng để phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm từ 10% trở lên.
