Trong hành trình của mỗi người, luôn có một miền ký ức lặng lẽ mà bền bỉ - nơi chỉ cần một mùi hương, một âm thanh hay một hương vị quen thuộc cũng đủ làm sống dậy cả một khoảng trời đã xa. Đó có thể là làn khói bếp chiều, tiếng gà gáy sớm, hay đơn giản là một mùa quả quê nhà.
Vườn nhà tôi có một cây nhót lớn, thân xù xì, gai tua tủa, leo bám trên giàn tre. Cây nhót ấy đã đi cùng tuổi thơ của chị em tôi và cả lũ trẻ hàng xóm - những ngày rong chơi không biết mệt, những buổi trưa nắng chang chang vẫn rủ nhau hái quả, tiếng cười rộn vang cả một góc vườn.
Năm nào cũng vậy, vào độ cuối xuân đầu hạ, khi mưa bụi thưa dần, nắng bắt đầu hanh vàng, là lúc mùa nhót chín về. Những chùm quả nhỏ xinh từ xanh non, chát xít, dần chuyển sang ương vàng, rồi đỏ au như những “chiếc bóng đèn” tí hon treo lơ lửng giữa tán lá. Không rực rỡ kiêu sa, nhưng lại có một sức hút rất riêng, rất quê.
Nhót không phải thứ quả “sang”. Nó không ngọt đậm như xoài, không thơm nồng như dứa, cũng chẳng mọng nước như dưa hấu. Vị nhót là sự hòa trộn của chua và chát, điểm thêm chút ngọt dịu khi chín. Nhưng có lẽ, điều khiến người ta nhớ mãi không chỉ là vị, mà là cách ăn, là không khí, là những tiếng cười quây quần bên nhau.
Tôi nhớ những buổi trưa trốn ngủ, lén mẹ chạy ra vườn. Nắng xuyên qua kẽ lá, đọng lại trên từng chùm quả. Lũ trẻ chúng tôi chia nhau mỗi đứa một việc: đứa đứng dưới hứng rổ, đứa trèo lên ghế với tay hái. Có đứa bị gai cứa xước tay, “á” lên một tiếng rồi lại cười, như chưa từng đau.
Nhót hái xuống chưa kịp rửa, chỉ xoa vội vào tà áo, rồi chấm muối ăn ngay. Vị chua gắt ban đầu khiến mắt nhắm tịt, mặt nhăn lại, nhưng ngay sau đó là vị ngọt nhẹ len lỏi nơi đầu lưỡi. Cái cảm giác ấy khiến đứa nào cũng xuýt xoa, ăn mãi không chán.
Có lần mẹ bắt gặp. Mẹ không mắng, chỉ nhẹ nhàng nhắc: “Ăn vừa thôi, kẻo đau bụng”. Rồi mẹ vào bếp, giã thêm ít ớt, trộn cùng muối và chút đường. Nhót được mẹ rửa sạch, xoa nhẹ cho bong lớp cám ngoài vỏ. Chấm vào bát muối ớt ấy, vị chua - cay - mặn - ngọt hòa quyện, như gom cả hương vị của đất trời cuối xuân vào trong một thức quà dân dã.
Nhót không chỉ là món quà vặt. Nó còn là cái cớ để lũ trẻ tụ họp. Hễ nhà nào có nhót chín là cả bọn kéo đến, chẳng ai ngại ngần. Người lớn cũng chẳng tiếc, chỉ dặn dò đừng bẻ cành, đừng phá giàn. Tiếng cười nói, tiếng gọi nhau í ới hòa cùng tiếng chim, tiếng gió, tạo nên một bản nhạc đồng quê mộc mạc mà ấm áp.
Rồi thời gian trôi đi. Chúng tôi lớn lên, mỗi đứa một phương. Người ở lại, người rời quê. Chỉ có cây nhót vẫn đứng đó, lặng lẽ qua mùa này sang mùa khác. Mỗi năm, mẹ vẫn gọi: “Nhót chín rồi đấy con”.
Có lần, tôi trở về đúng mùa nhót chín. Đứng dưới tán cây năm nào, lòng chợt chùng xuống. Những chùm quả vẫn đỏ au như cũ, nhưng sân vườn giờ vắng tiếng trẻ. Tôi hái vài quả, chấm vào bát muối mẹ làm. Vị nhót vẫn vậy, không hề đổi thay. Chỉ là, người ăn đã khác.
Khoảnh khắc ấy, tôi chợt hiểu: điều mình nhớ không chỉ là vị nhót, mà là cả một thời tuổi thơ đã đi qua - nơi có tiếng cười vô tư, có những buổi trưa nắng, có bàn tay mẹ và một mái nhà luôn đợi.
Giờ đây, giữa phố xá đông người, đôi khi bất chợt tôi lại thèm cái vị nhót quê. Thèm cái cảm giác nhăn mặt rồi bật cười. Thèm được đứng dưới giàn nhót, nghe gió xào xạc và tưởng như đâu đó vẫn còn vang lên tiếng gọi nhau của một thời xa lắc.
Có những điều rất nhỏ bé, nhưng lại neo giữ ký ức lâu bền nhất. Như mùa nhót chín - không chỉ là mùa quả, mà là mùa của thương nhớ, của những gì trong trẻo nhất ta từng có.
Ai trong chúng ta rồi cũng sẽ đi xa. Nhưng sẽ luôn có một “mùa nhót chín” như thế - một ký ức giản dị mà đủ sức giữ ta lại với chính mình, nhắc ta nhớ về nơi đã bắt đầu.
Nếu hôm nay, giữa nhịp sống vội vã, bạn chợt nhớ về một hương vị quen thuộc nào đó, có lẽ… đó chính là lúc trái tim mình đang muốn được trở về.
Trà Bình
Tháng Ba về, khi thời tiết ở Hà Nội dần trở nên ấm áp hơn, có người thường ra phố, tìm mua ít quả nhót từ gánh hàng của các chị bán rong trên phố. Dẫu không thích ăn chua nhưng chỉ cần nhìn thấy mấy quả nhót chín ứng đỏ như đôi má trẻ thơ khi gió xuân tràn về, lòng cô không khỏi nôn nao nỗi nhớ quê hương.
Có những buổi sáng bắt đầu bằng một điều rất nhỏ bé. Chỉ là một ly cà phê, một cơn mưa vừa dứt, hay một câu nói tình cờ chợt gợi mở trong lòng ta một suy ngẫm. Và đôi khi, từ những điều giản dị ấy, ta nhận ra một triết lý rất nhẹ nhàng về cách sống: nếu cuộc đời có lúc đắng, ta hoàn toàn có thể tự mình tìm thêm vị ngọt.
Có những vùng đất chỉ cần đặt chân tới một lần là đã đủ để nhớ rất lâu, không phải bởi sự náo nhiệt hay hào nhoáng, mà bởi nhịp sống lặng lẽ, dịu dàng như một bản nhạc chậm. Huế - với nhiều người - chính là một nơi như thế. Và đặc biệt, Huế vào tháng Tư dường như mang trong mình một vẻ đẹp rất riêng: vừa trong trẻo của mùa xuân còn vương lại, vừa phảng phất hơi thở của những ngày đầu hạ.
Có những khoảnh khắc rất giản dị trong đời sống lại khiến con người ta chợt muốn dừng lại để lắng nghe chính mình. Đó có thể là một buổi chiều lặng gió, khi bầu trời cao vời vợi và những cụm mây trắng lững lờ trôi về phía cuối chân trời. Mây vẫn bay theo cách của mây, còn lòng người thì lặng lẽ chạm vào những miền ký ức cũ.
Có những vùng đất, ta chẳng sinh ra ở đó, cũng không sống ở đó đủ lâu để gọi là quê hương. Vậy mà mỗi khi một mùi hương quen thuộc thoảng qua, lòng lại bất chợt hướng về. Với Hà Nội, có người nhớ những con phố cổ, có người thương cái se lạnh của mùa thu. Còn với Trang Lê, nỗi nhớ bắt đầu từ hương hoa sữa. Một mùi hương có thể khiến người ta yêu một thành phố đến thế nào?
Có lẽ, người ta thương Hà Nội nhất là vào những ngày mùa thu đang chín. Không ồn ào, không phô trương, mùa thu len lỏi vào lòng người bằng những điều rất đỗi bình dị. Một làn sương mỏng trên mặt hồ, một vệt nắng nghiêng qua mái phố, một mùi hương bất chợt thoảng trong gió… Tất cả hòa vào nhịp sống thường ngày, khiến người ta dù đang vội vã cũng muốn chậm lại đôi chút, để cảm nhận và để thương.
Có những mùa thu không bắt đầu bằng sắc vàng của lá hay những cơn gió heo may tràn qua phố. Đôi khi, mùa thu chỉ khẽ chạm vào lòng người qua một vạt cỏ may bên đường, qua những bông hoa nhỏ bé vẫn bền bỉ đón nắng, chờ mưa và âm thầm nở giữa đất trời.
Hà Nội những ngày này đang vào thu, nồng nàn trong hương hoa sữa, dịu dàng với những bông ngọc lan và man mác trong từng chiếc lá đang đổi màu.
Có những cuộc chia xa, ban đầu người ta còn đếm từng ngày, từng tháng, rồi từng mùa đi qua. Đến một lúc nào đó, ngay cả thời điểm bắt đầu xa nhau cũng trở nên mơ hồ. Chỉ biết đã lâu lắm rồi, lâu đến nỗi những điều từng tưởng không thể quên nay cũng nhạt dần như dấu chân trên bãi cát sau một đêm thủy triều lên rồi xuống. Vậy mà đôi khi, giữa một buổi chiều rất đỗi bình thường, lòng bỗng nghe xao xác.
Có những nơi chốn tưởng chừng bình dị, vậy mà khi đi xa, ta mới nhận ra nơi ấy đã cất giữ cả một miền thương nhớ. Một mái nhà xưa, hàng tre trước ngõ, hay chiếc giếng cũ nơi bao người từng gặp gỡ, chuyện trò… Tất cả có thể đã lùi xa theo năm tháng, nhưng chỉ cần một lần nhớ lại, những hình ảnh thân thương ấy lại hiện về nguyên vẹn.
