Trong hành trình của mỗi người, luôn có một miền ký ức lặng lẽ mà bền bỉ - nơi chỉ cần một mùi hương, một âm thanh hay một hương vị quen thuộc cũng đủ làm sống dậy cả một khoảng trời đã xa. Đó có thể là làn khói bếp chiều, tiếng gà gáy sớm, hay đơn giản là một mùa quả quê nhà.
Vườn nhà tôi có một cây nhót lớn, thân xù xì, gai tua tủa, leo bám trên giàn tre. Cây nhót ấy đã đi cùng tuổi thơ của chị em tôi và cả lũ trẻ hàng xóm - những ngày rong chơi không biết mệt, những buổi trưa nắng chang chang vẫn rủ nhau hái quả, tiếng cười rộn vang cả một góc vườn.
Năm nào cũng vậy, vào độ cuối xuân đầu hạ, khi mưa bụi thưa dần, nắng bắt đầu hanh vàng, là lúc mùa nhót chín về. Những chùm quả nhỏ xinh từ xanh non, chát xít, dần chuyển sang ương vàng, rồi đỏ au như những “chiếc bóng đèn” tí hon treo lơ lửng giữa tán lá. Không rực rỡ kiêu sa, nhưng lại có một sức hút rất riêng, rất quê.
Nhót không phải thứ quả “sang”. Nó không ngọt đậm như xoài, không thơm nồng như dứa, cũng chẳng mọng nước như dưa hấu. Vị nhót là sự hòa trộn của chua và chát, điểm thêm chút ngọt dịu khi chín. Nhưng có lẽ, điều khiến người ta nhớ mãi không chỉ là vị, mà là cách ăn, là không khí, là những tiếng cười quây quần bên nhau.
Tôi nhớ những buổi trưa trốn ngủ, lén mẹ chạy ra vườn. Nắng xuyên qua kẽ lá, đọng lại trên từng chùm quả. Lũ trẻ chúng tôi chia nhau mỗi đứa một việc: đứa đứng dưới hứng rổ, đứa trèo lên ghế với tay hái. Có đứa bị gai cứa xước tay, “á” lên một tiếng rồi lại cười, như chưa từng đau.
Nhót hái xuống chưa kịp rửa, chỉ xoa vội vào tà áo, rồi chấm muối ăn ngay. Vị chua gắt ban đầu khiến mắt nhắm tịt, mặt nhăn lại, nhưng ngay sau đó là vị ngọt nhẹ len lỏi nơi đầu lưỡi. Cái cảm giác ấy khiến đứa nào cũng xuýt xoa, ăn mãi không chán.
Có lần mẹ bắt gặp. Mẹ không mắng, chỉ nhẹ nhàng nhắc: “Ăn vừa thôi, kẻo đau bụng”. Rồi mẹ vào bếp, giã thêm ít ớt, trộn cùng muối và chút đường. Nhót được mẹ rửa sạch, xoa nhẹ cho bong lớp cám ngoài vỏ. Chấm vào bát muối ớt ấy, vị chua - cay - mặn - ngọt hòa quyện, như gom cả hương vị của đất trời cuối xuân vào trong một thức quà dân dã.
Nhót không chỉ là món quà vặt. Nó còn là cái cớ để lũ trẻ tụ họp. Hễ nhà nào có nhót chín là cả bọn kéo đến, chẳng ai ngại ngần. Người lớn cũng chẳng tiếc, chỉ dặn dò đừng bẻ cành, đừng phá giàn. Tiếng cười nói, tiếng gọi nhau í ới hòa cùng tiếng chim, tiếng gió, tạo nên một bản nhạc đồng quê mộc mạc mà ấm áp.
Rồi thời gian trôi đi. Chúng tôi lớn lên, mỗi đứa một phương. Người ở lại, người rời quê. Chỉ có cây nhót vẫn đứng đó, lặng lẽ qua mùa này sang mùa khác. Mỗi năm, mẹ vẫn gọi: “Nhót chín rồi đấy con”.
Có lần, tôi trở về đúng mùa nhót chín. Đứng dưới tán cây năm nào, lòng chợt chùng xuống. Những chùm quả vẫn đỏ au như cũ, nhưng sân vườn giờ vắng tiếng trẻ. Tôi hái vài quả, chấm vào bát muối mẹ làm. Vị nhót vẫn vậy, không hề đổi thay. Chỉ là, người ăn đã khác.
Khoảnh khắc ấy, tôi chợt hiểu: điều mình nhớ không chỉ là vị nhót, mà là cả một thời tuổi thơ đã đi qua - nơi có tiếng cười vô tư, có những buổi trưa nắng, có bàn tay mẹ và một mái nhà luôn đợi.
Giờ đây, giữa phố xá đông người, đôi khi bất chợt tôi lại thèm cái vị nhót quê. Thèm cái cảm giác nhăn mặt rồi bật cười. Thèm được đứng dưới giàn nhót, nghe gió xào xạc và tưởng như đâu đó vẫn còn vang lên tiếng gọi nhau của một thời xa lắc.
Có những điều rất nhỏ bé, nhưng lại neo giữ ký ức lâu bền nhất. Như mùa nhót chín - không chỉ là mùa quả, mà là mùa của thương nhớ, của những gì trong trẻo nhất ta từng có.
Ai trong chúng ta rồi cũng sẽ đi xa. Nhưng sẽ luôn có một “mùa nhót chín” như thế - một ký ức giản dị mà đủ sức giữ ta lại với chính mình, nhắc ta nhớ về nơi đã bắt đầu.
Nếu hôm nay, giữa nhịp sống vội vã, bạn chợt nhớ về một hương vị quen thuộc nào đó, có lẽ… đó chính là lúc trái tim mình đang muốn được trở về.
Trà Bình
Tháng Ba về, khi thời tiết ở Hà Nội dần trở nên ấm áp hơn, có người thường ra phố, tìm mua ít quả nhót từ gánh hàng của các chị bán rong trên phố. Dẫu không thích ăn chua nhưng chỉ cần nhìn thấy mấy quả nhót chín ứng đỏ như đôi má trẻ thơ khi gió xuân tràn về, lòng cô không khỏi nôn nao nỗi nhớ quê hương.
Có những buổi sáng bắt đầu bằng một điều rất nhỏ bé. Chỉ là một ly cà phê, một cơn mưa vừa dứt, hay một câu nói tình cờ chợt gợi mở trong lòng ta một suy ngẫm. Và đôi khi, từ những điều giản dị ấy, ta nhận ra một triết lý rất nhẹ nhàng về cách sống: nếu cuộc đời có lúc đắng, ta hoàn toàn có thể tự mình tìm thêm vị ngọt.
Có những vùng đất chỉ cần đặt chân tới một lần là đã đủ để nhớ rất lâu, không phải bởi sự náo nhiệt hay hào nhoáng, mà bởi nhịp sống lặng lẽ, dịu dàng như một bản nhạc chậm. Huế - với nhiều người - chính là một nơi như thế. Và đặc biệt, Huế vào tháng Tư dường như mang trong mình một vẻ đẹp rất riêng: vừa trong trẻo của mùa xuân còn vương lại, vừa phảng phất hơi thở của những ngày đầu hạ.
Có những khoảnh khắc rất giản dị trong đời sống lại khiến con người ta chợt muốn dừng lại để lắng nghe chính mình. Đó có thể là một buổi chiều lặng gió, khi bầu trời cao vời vợi và những cụm mây trắng lững lờ trôi về phía cuối chân trời. Mây vẫn bay theo cách của mây, còn lòng người thì lặng lẽ chạm vào những miền ký ức cũ.
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
