Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Bắc (tên đầy đủ là Nguyễn Xuân Bắc, sinh năm 1976 tại Phú Thọ), tốt nghiệp Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội, sau đó làm việc tại Nhà hát kịch Việt Nam.
Nghệ sĩ Xuân Bắc là gương mặt quen thuộc qua nhiều bộ phim được khán giả yêu thích: 12A và 4H, Chuyện nhà Mộc, Sóng ở đáy sông, Con đường sáng, Hai phía chân trời...
Sóng ở đáy sông, do Hãng phim truyện Việt Nam cùng Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội sản xuất, là một trong những bộ phim làm nên tên tuổi của Xuân Bắc. Phim chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Lê Lựu do đạo diễn Lê Đức Tiến thực hiện và phát sóng lần đầu năm 2000. Xem phim, khán giả rất ấn tượng với nhân vật chính Núi do Xuân Bắc thủ vai. Sau bộ phim tên tuổi nghệ sĩ Xuân Bắc vụt sáng trở thành ngôi sao top đầu của màn ảnh nhỏ phía Bắc.
Với bộ phim Con đường sáng cũng do Đài PTTH Hà Nội sản xuất và phát sóng, đây là lần đầu tiên Xuân Bắc tham gia một vai diễn mà tính hành động ít vì nhân vật là một tình báo chiến lược, chỉ dùng đầu óc để suy nghĩ nên diễn tả được điều đó cũng rất gian nan. Trong buổi họp báo giới thiệu phim được tổ chức tại Hà Nội vào ngày 22/1/2006, ông Đào Phúc Sơn, em ruột nhà tình báo anh hùng nhận xét Xuân Bắc đã nhập vai rất tốt. Chính diễn xuất chân thật của Xuân Bắc đã giúp ông “hồi tưởng lại cảnh sống của gia đình thời xưa”, bởi lúc đó ông quá nhỏ để nhớ được toàn bộ các sự kiện xảy ra. Ông Sơn còn nhấn mạnh, bộ phim như “gia phả sống của gia đình”.
Sau bộ phim Con đường sáng, năm 2007, Xuân Bắc tạm ngưng sự nghiệp diễn viên chuyển sang làm MC. Với nét duyên có sẵn và khả năng ứng biến trên sân khấu, “anh Núi” trở thành một MC ăn khách, dẫn dắt nhiều chương trình được khán giả yêu thích như: Hỏi xoáy đáp xoay, Đuổi hình bắt chữ, Ơn giời cậu đây rồi...
Vai Nam Tào trong chương trình Táo quân - Gặp nhau cuối năm cũng góp phần đưa tên tuổi của Xuân Bắc đến gần hơn với khán giả đại chúng.
Bên cạnh đó, nghệ sĩ Xuân Bắc còn tham gia các hoạt động cộng đồng, Chủ tịch Câu lạc bộ Nghệ sĩ trẻ Việt Nam, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam khóa VII. Năm 2010, nghệ sĩ Xuân Bắc được chọn làm Đại sứ thiện chí của UNICEF (Quỹ Nhi đồng Liên hiệp Quốc) về nước sạch và vệ sinh môi trường.
Tháng 9/2016, nghệ sĩ Xuân Bắc được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Nhà hát kịch Việt Nam và nhậm chức Giám đốc đơn vị vào tháng 1/2021. Với những đóng góp lớn cho nghệ thuật, đầu năm nay, nghệ sĩ Xuân Bắc được Nhà nước trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.
Hồi tháng 11/2020, ông Nguyễn Quang Vinh nghỉ hưu sau ba năm giữ chức Cục trưởng Cục nghệ thuật biểu diễn. Đến tháng 1/2022, nghệ sĩ Trần Ly Ly giữ vị trí quyền Cục trưởng.
Về đời tư, nam nghệ sĩ kết hôn năm 2006. Vợ chồng anh có 3 cậu con trai. Trong đó, cậu con trai thứ hai Bi Béo (tên thật là Nguyễn Nhật Võ Nguyên, sinh năm 2009) được khán giả yêu thích sau khi tham gia các chương trình truyền hình thực tế cùng bố.
Anh và các con thường xuyên có những video chia sẻ về cuộc sống thường nhật với những câu chuyện tích cực trên kênh YouTube cá nhân, thu hút sự quan tâm lớn của công chúng.
