Đây là thông tin từ ba quan chức cấp cao hiện tại và trước đây của Mỹ, cùng một quan chức quốc hội. Điều này có thể làm thay đổi cách thức Mỹ tham gia vào NATO, đặc biệt là về vấn đề chi tiêu quốc phòng của các quốc gia thành viên.
Theo các quan chức, Tổng thống Trump đã thảo luận với các phụ tá về khả năng điều chỉnh hoạt động tham gia NATO của Mỹ theo hướng yêu cầu các thành viên phải chi một tỷ lệ phần trăm nhất định trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của họ cho quốc phòng. Những điều chỉnh này có thể bao gồm việc Mỹ không bảo vệ các quốc gia NATO bị tấn công nếu các quốc gia này không đáp ứng ngưỡng chi tiêu quốc phòng được quy định.
Nếu Tổng thống Trump thực hiện thay đổi này, nó sẽ là một sự thay đổi lớn so với nguyên lý cốt lõi của NATO, được gọi là Điều 5. Theo đó, một cuộc tấn công vào bất kỳ quốc gia NATO nào sẽ được coi là một cuộc tấn công vào tất cả các quốc gia thành viên.
Chính sách này, được thiết lập từ những ngày đầu của NATO, đã là nền tảng của liên minh và giúp duy trì sự ổn định trong suốt nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Trump, một trong những thay đổi có thể xảy ra là Mỹ sẽ chỉ bảo vệ các quốc gia chi tiêu đủ mức cho quốc phòng theo các yêu cầu được đặt ra.
Bên cạnh đó, Tổng thống Trump cũng đang cân nhắc một chính sách để Mỹ có thể ưu tiên tổ chức các cuộc tập trận quân sự với các quốc gia thành viên NATO đáp ứng mức chi tiêu quốc phòng nhất định, thay vì hỗ trợ toàn bộ liên minh. Chính quyền của ông đã bắt đầu thông báo cho các đồng minh châu Âu rằng, Mỹ có thể giảm sự hiện diện quân sự tại châu Âu và tái bố trí lực lượng quân đội của mình trong khu vực, đặc biệt là tại những quốc gia NATO đã tăng chi tiêu quốc phòng để đáp ứng tỷ lệ phần trăm GDP quy định. Một trong những phương án đang được cân nhắc là tập trung các lực lượng quân đội Mỹ tại các quốc gia có mức chi tiêu quốc phòng cao hơn, theo thông tin từ các quan chức Mỹ.
Khi được hỏi về khả năng Tổng thống Trump thực hiện những thay đổi này, một quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia đã lên tiếng khẳng định trong một tuyên bố bằng văn bản: "Tổng thống Trump cam kết với NATO và Điều 5". Tuy nhiên, Thượng nghị sĩ Chris Coons, đảng viên Dân chủ cấp cao tại Tiểu ban phân bổ ngân sách quốc phòng của Thượng viện và cũng là thượng nghị sĩ cấp cao tại Ủy ban quan hệ đối ngoại, cho biết người được Tổng thống Trump đề cử làm đại sứ Mỹ tại NATO, ông Matthew Whitaker, đã cung cấp những câu trả lời đáng tin cậy về cam kết của chính quyền đối với NATO và Điều 5.
Tổng thống Trump chỉ trích các quốc gia NATO về việc chi tiêu quốc phòng
Tổng thống Trump từ lâu đã chỉ trích các nước NATO vì không đạt được mục tiêu chi tiêu 2% GDP cho quốc phòng, một mục tiêu đã được các quốc gia NATO đặt ra hơn một thập kỷ trước. Ông cho rằng sự chênh lệch này không công bằng và tạo thêm gánh nặng cho Mỹ .
Tổng thống Trump lập luận là các quốc gia thành viên NATO cần phải chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng, để giảm bớt gánh nặng cho Mỹ - quốc gia đã đóng góp phần lớn vào ngân sách quốc phòng của NATO.
Thực tế, trong suốt các năm qua, ông Trump đã thúc đẩy tăng tỷ lệ chi tiêu quốc phòng của các quốc gia NATO lên mức cao hơn, thậm chí ông đề xuất một mục tiêu mới: các thành viên NATO nên chi 5% GDP cho quốc phòng, mặc dù Mỹ hiện tại không đạt được mức này. "NATO phải trả nhiều hơn" - ông Trump nói vào tháng 1/2025 sau khi nhậm chức. "Thật nực cười vì điều đó ảnh hưởng đến họ nhiều hơn. Chúng ta có cả một đại dương ở giữa".
Theo số liệu từ NATO, trong năm 2024 , 23 thành viên NATO đã vượt qua ngưỡng chi tiêu 2% GDP cho quốc phòng, trong đó có 5 quốc gia: Estonia, Hy Lạp, Latvia, Ba Lan và Mỹ đã chi hơn 3% GDP cho quốc phòng. Ba Lan là quốc gia chi nhiều nhất, với 4,12% GDP dành cho quốc phòng.
Sự thay đổi trong chính sách và mối quan tâm từ châu Âu
Sự thay đổi tiềm tàng trong cách Mỹ tham gia NATO xảy ra trong bối cảnh: Tổng thống Trump đang thúc đẩy các đồng minh châu Âu đóng góp nhiều hơn để hỗ trợ Ukraine trong cuộc chiến với Nga. Ông nhấn mạnh vai trò quan trọng của NATO trong việc duy trì hòa bình tại Ukraine nếu một thỏa thuận hòa bình được ký kết.
Thượng nghị sĩ Coons đã chia sẻ, một số đại sứ châu Âu đã liên lạc với ông vì lo ngại về khả năng Tổng thống Trump sẽ đưa ra các quyết định tiêu cực đối với NATO. Trong một cuộc phỏng vấn ngày 5/3 , ông Coons cho biết: "Nếu bạn không dừng lại trước mọi thứ về các tuyên bố và hành động của Tổng thống Trump về chính sách đối ngoại, thì bạn không chú ý".
Tổng thống Trump cũng đã từng đe dọa rút Mỹ khỏi NATO trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình và đã đặt câu hỏi về giá trị của Điều 5 đối với Mỹ . Điều 5 được thiết lập sau Chiến tranh Thế giới thứ II nhằm bảo vệ các quốc gia châu Âu khỏi Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh và chỉ được kích hoạt một lần duy nhất vào năm 2001, sau các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9 tại Mỹ .
Trong khi đó, Ukraine đã tìm cách gia nhập NATO nhưng chính quyền Trump tuyên bố rằng, điều này sẽ không được đưa vào bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào giữa các bên trong cuộc xung đột với Nga.
Với những thay đổi chính sách có thể xảy ra này, tương lai của NATO và mối quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh trong liên minh sẽ phụ thuộc rất nhiều vào quyết định của Tổng thống Trump. Liệu ông có tiếp tục giữ cam kết với NATO hay sẽ thay đổi các nguyên lý cơ bản của tổ chức?
