Lần đầu tiên phát lộ trụ móng, cột và bó nền lớn nhất trong lịch sử kiến trúc cổ Việt Nam, đồng thời xác định được chính xác kích thước, quy mô Điện Kính Thiên .
Đây cũng là những tin vui cho năm mới 2026, khi Thủ đô Hà Nội đã sẵn sàng mọi tâm thế và nguồn lực để phục dựng Điện Kính Thiên – chính điện của Kinh đô Thăng Long – Đại Việt.
Những phát hiện bất ngờ chưa từng có về kết cấu, kích thước của Chính điện Kính Thiên. Lần đầu tiên đã lộ diện rõ ràng dấu vết móng, cột, nền và kích thước kiến trúc Điện Kính Thiên, cùng nhiều dấu tích thời Lý, thời Trần và Đại La. Thực hiện nghiêm túc những khuyến nghị của UNESCO, Khu di sản Hoàng thành Thăng Long tiếp tục khai quật 580 mét vuông khu vực nền Điện Kính Thiên, sau khi hạ giải tòa nhà Pháo binh thời Pháp, do người Pháp phá bỏ điện Long Thiên và xây chồng lên.
PGS, TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, cho biết: "Kỳ khai quật khảo cổ học và sử học năm nay có ý nghĩa rất lớn. Thứ nhất, đây là khu vực có tầng văn hóa dày nhất. Thứ hai, lần đầu tiên có thể khẳng định một cách rõ nét dấu tích của chính điện Kính Thiên. Thứ ba, đã phát hiện được các lớp văn hóa thời Lý, thời Trần và cả thời Đại La, nằm dưới cả khu vực chính điện và chính thiên.
Những phát hiện này giúp làm rõ hơn quy hoạch tổng thể của kinh đô Thăng Long. Đặc biệt, yếu tố linh thiêng của khu vực này càng được khẳng định. Nếu như thời Lê nơi đây đã được coi là thiêng, thì nay với việc bổ sung thêm các dấu tích từ thời Lý, Trần và Đại La, tính linh thiêng ấy càng được nhân lên gấp bội."
Cũng lần đầu tiên khẳng định: các địa tầng dày đặc hơn 1.000 năm, từ tiền Thăng Long thế kỷ VII đến thời hiện đại. Trong đó, lớp văn hóa thời Lê dày nhất, gần 3m, gồm lớp Lê sơ và Lê Trung Hưng tiếp nối nhau. Phát hiện bất ngờ về chân cột, trụ móng lớn nhất, khoảng 15–16m². Nếu như hàng trăm cuộc khai quật trước đây mới giả định về kiến trúc và cấu kiện của điện, thì nay đã có thể khẳng định rõ ràng: Chính điện Kính Thiên thời Lê, điện Long Thiên thời Nguyễn hoàn toàn trùng khớp với sử sách đã ghi chép.
GS, TS, NGND Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, bày tỏ: "Điều quan trọng nhất là tư liệu khảo cổ học có kiểm chứng được tư liệu lịch sử hay không. Và ở điểm này, có thể nói rằng chúng ta có đầy đủ cơ sở để khẳng định một cách chắc chắn: từ điện Càn Nguyên thời Lý Thái Tổ, đến điện Thiên An thời Lý Thái Tông, sau đó là điện Kính Thiên, và cho tới thành Hà Nội sau này, tất cả đều lấy khu vực này làm trung tâm. Nơi đây luôn được xác định là trục chính tâm, một trục xuyên suốt liên tục từ năm 1010 cho đến tận ngày hôm nay."
Đây là cơ sở khoa học có tính xác thực cao, góp phần quyết định chiến lược phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên thời Lê, với tâm thế của Hà Nội đã sẵn sàng.
Ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long, Hà Nội, cho hay: "Chúng tôi cũng đang thiết lập các cái hồ sơ liên quan đến ơ chiến lược phục dựng đền kính thiên để cố gắng toàn bộ các cái nội dung này về cái chiến lược cũng như về cách thức phục sự kiện sẽ được thông qua tại kỳ họp bốn chín tại Bu San Hàn Quốc. Đây là mong mỏi của chúng tôi và mong muốn là sớm trước năm 2030 điện kính thiên sẽ và không gian trên điện kính thiên sẽ được hình thành tại Hoàng Thành Long."
Kết quả khai quật năm 2025 mang lại những nhận thức mới quan trọng, làm rõ vị trí, cấu trúc và tính chất thiêng liêng bậc nhất của Chính điện Kính Thiên trong lịch sử Thăng Long – Đại Việt. Giúp chúng ta có đầy đủ cơ sở khoa học cho chiến lược nghiên cứu, bảo tồn và phục dựng Chính điện Kính Thiên, đồng thời đáp ứng đầy đủ các khuyến nghị của UNESCO, làm nổi bật thêm giá trị toàn cầu của Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội.
