Nghị quyết mở đường cho việc rút ngắn thủ tục hành chính, thành lập Quỹ Nhà ở quốc gia và mở rộng đối tượng thụ hưởng, kỳ vọng tạo cú hích cho thị trường nhà ở dành cho người thu nhập thấp. Nghị quyết sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 6 năm 2025, trừ 1 số điều khoản đặc thù.
Nghị quyết lần này là kết quả của quá trình tiếp thu ý kiến đóng góp từ nhiều đại biểu Quốc hội trong suốt thời gian thảo luận. Trong đó, một trong những điểm được chỉnh sửa đáng chú ý là việc tránh chồng chéo giữa các luật hiện hành như Luật Nhà ở, Luật Đất đai, Luật Xây dựng và Luật Đầu tư.
Ví dụ, khoản 4 Điều 12 của dự thảo Nghị quyết từng quy định về cách xác định giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội , gây lo ngại mâu thuẫn với Luật Nhà ở. Sau khi tiếp thu, Chính phủ khẳng định dự thảo chỉ tập trung cắt giảm thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm nhằm tăng tính chủ động cho chủ đầu tư nhưng vẫn đảm bảo giám sát chặt chẽ.
Điều 1 của Nghị quyết cũng được sửa đổi theo hướng liệt kê đầy đủ các loại hình nhà ở xã hội. Ngoài nhà ở xã hội truyền thống, còn bao gồm nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân. Việc này nhằm thống nhất, đồng bộ các quy định liên quan và đáp ứng đa dạng nhu cầu thực tế.
Một trong những nội dung được Chính phủ tiếp thu, chỉnh lý đáng chú ý là làm rõ vai trò tổ chức công đoàn trong hỗ trợ xây dựng, quản lý, vận hành nhà ở cho công nhân khu công nghiệp. Trước đó, nhiều đại biểu Quốc hội băn khoăn về vai trò cụ thể của tổ chức công đoàn trong chính sách này.
Theo đó, Nghị quyết khẳng định tổ chức công đoàn được phép tham gia đầu tư xây dựng nhà ở xã hội tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp để phục vụ đoàn viên, người lao động. Đồng thời, công đoàn có thể quản lý, vận hành các công trình sau đầu tư theo quy định của pháp luật.
Một điểm tiếp thu quan trọng là Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của đại biểu, làm rõ nguyên tắc "miễn tiền sử dụng đất" chỉ áp dụng với chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, không áp dụng cho chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại có xây dựng phần nhà ở xã hội trong dự án. Điều này nhằm tránh lợi dụng chính sách để trục lợi, đồng thời phù hợp với tinh thần của Luật Đất đai (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua.
Nghị quyết mới được thông qua cũng thể hiện rõ quan điểm phân cấp cho địa phương. Theo đó, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm xác định khu vực quy hoạch, lập danh mục dự án và đề xuất chủ trương đầu tư, đồng thời là cơ quan đầu mối tổng hợp, báo cáo tình hình thực hiện. Đây là một trong những điểm được chỉnh lý rõ hơn nhằm đề cao vai trò, trách nhiệm của chính quyền địa phương trong phát triển nhà ở xã hội.
Thành lập Quỹ Nhà ở quốc gia – thêm nguồn lực phát triển nhà ở xã hội
Một điểm mới đáng chú ý trong Nghị quyết vừa được Quốc hội thông qua là việc thành lập Quỹ Nhà ở quốc gia – quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Quỹ này được chia thành hai cấp: quỹ trung ương do Chính phủ thành lập và quỹ địa phương do UBND cấp tỉnh thành lập nhằm huy động tối đa nguồn lực cho phát triển nhà ở xã hội.
Nguồn vốn của quỹ được hình thành từ nhiều kênh như: ngân sách nhà nước cấp, tiền trích từ giá trị quỹ đất đã đầu tư hạ tầng kỹ thuật, tiền bán nhà ở thuộc tài sản công, đấu giá quyền sử dụng đất… Bên cạnh đó, quỹ còn tiếp nhận đóng góp tự nguyện từ tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
Toàn bộ nguồn lực từ Quỹ Nhà ở quốc gia sẽ được dành cho việc đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, hạ tầng kỹ thuật – xã hội của các dự án nhà ở xã hội, đồng thời hỗ trợ tạo lập nhà ở để cho thuê đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động.
Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết thí điểm lần này được kỳ vọng sẽ gỡ vướng về thể chế, tài chính và tổ chức thực hiện nhà ở xã hội. Trong bối cảnh thị trường bất động sản đang thiếu sản phẩm phù hợp với người thu nhập trung bình - thấp, những cơ chế đột phá như rút ngắn thủ tục hành chính, thành lập Quỹ chuyên biệt... có thể là “đòn bẩy” để thu hút nguồn lực xã hội hóa.
