Quy hoạch để giảm ngập úng đô thị

Do đó, về lâu dài, các đô thị lớn cần có các giải pháp mang tính dài hạn, đồng bộ trong quy hoạch đô thị tích hợp. Đây cũng là kinh nghiệm đã được nhiều quốc gia áp dụng hiệu quả, trong đó có Nhật Bản.

Nhật Bản là quốc gia nằm trong khu vực có lượng mưa thuộc nhóm cao nhất thế giới, với lượng mưa trung bình hằng năm gấp khoảng hai lần mức trung bình toàn cầu. Tuy nhiên, tình trạng ngập lụt tại các đô thị lớn của nước này hiếm khi xảy ra. Nguyên nhân là nhờ hệ thống hạ tầng được đầu tư đồng bộ, xây dựng theo quy hoạch tổng thể dài hạn, bao gồm các công trình trị thủy, đặc biệt là hệ thống hầm chống ngập ngầm dưới lòng đất, được xem là hệ thống cống ngầm lớn nhất thế giới.

Ông Shinoda Takanobu, Phó trưởng Đại diện Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản tại Việt Nam (JICA) chia sẻ: “Tại Tokyo, các hồ chứa ngầm đã giúp giảm đáng kể thiệt hại do ngập lụt. Tuy nhiên, đây là những dự án quy mô lớn, đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí. Nhật Bản kiểm soát ngập lụt đô thị bằng cách tiếp cận có hệ thống và tầm nhìn dài hạn”.

Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa nhanh trong những năm gần đây cũng bộc lộ nhiều thách thức đối với mục tiêu phát triển đô thị bền vững. Các chuyên gia nhận định, tình trạng ngập lụt ngày càng nghiêm trọng, kéo dài và khó dự báo, không chỉ do tác động của biến đổi khí hậu mà còn phản ánh những hạn chế trong phát triển hạ tầng, quản lý đô thị và tư duy quy hoạch.

KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội nhận định: “Trong khi theo đuổi các chiến lược dài hạn, chúng ta không thể xem nhẹ những thách thức trước mắt. Những trận mưa lớn thời gian qua đã bộc lộ rõ sự ‘mỏng manh’ của hạ tầng Thủ đô trước biến đổi khí hậu. Đã đến lúc tư duy quy hoạch phải thay đổi, trong đó các không gian công cộng, nhất là hệ thống công viên, không chỉ phục vụ giải trí mà cần được thiết kế tích hợp để thích ứng với khí hậu”.

Theo KTS Trần Huy Ánh, Hà Nội cần có chiến lược bảo vệ và phát huy vai trò của sông Hồng, coi đây là một “trái tim hút thấm” của đô thị, vừa có khả năng trữ nước trong mùa khô, vừa thoát nước nhanh khi xảy ra lũ lụt. Thủ đô chỉ có thể phát triển bền vững khi biết cộng sinh với hệ sinh thái tự nhiên.

Ngập lụt hiện không chỉ xảy ra tại các đô thị lớn mà còn lan rộng tới đô thị vừa và nhỏ, gây thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 1-1,5% GDP mỗi năm. Vì vậy, việc xây dựng các giải pháp dài hạn, quy hoạch tích hợp thích ứng với biến đổi khí hậu được xem là hướng đi căn cơ để bảo đảm tăng trưởng kinh tế và phát triển đô thị bền vững, trong đó có Hà Nội.

Ông Shinoda Takanobu cho biết thêm: “Cần tăng cường đầu tư và huy động nguồn lực cho hạ tầng chống ngập. Khi nhận thức cộng đồng về rủi ro ngập lụt được nâng cao, cùng với việc triển khai các giải pháp phù hợp, Hà Nội có thể hướng tới mục tiêu trở thành một thủ đô an toàn, kiểu mẫu”.

Thay đổi tư duy quy hoạch đô thị tích hợp, kết hợp phát triển đô thị xanh, thông minh sẽ tạo ra lợi ích kép, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, hướng tới sự phát triển bền vững lâu dài cho các đô thị.