Việc các ca khúc mang chất liệu dân gian ngày càng được khán giả yêu thích cho thấy một tín hiệu tích cực của âm nhạc đương đại. Khi được khai thác đúng cách, dân gian không chỉ là ký ức, mà còn trở thành cầu nối giữa các thế hệ, giữa bản sắc truyền thống và hơi thở hiện đại. Thế nhưng, bên cạnh sự sáng tạo đúng hướng, vẫn tồn tại những hiện tượng lệch lạc, nhân danh làm mới để xâm hại di sản.
Từ những bộ trang phục áo dài lố lăng đến sự biến tướng của nghi lễ thực hành tín ngưỡng, thực trạng này đang đòi hỏi một "bộ lọc văn hóa" khắt khe hơn từ cả người sáng tạo lẫn công chúng thụ hưởng.
Lố lăng, phản cảm và dung tục – đó là những từ ngữ mà dư luận gần đây đã dùng để chỉ trích những trang phục hở hang quá đà được nhà thiết kế gọi là "áo dài". Trước làn sóng phẫn nộ mạnh mẽ từ công chúng, chủ thương hiệu đã phải đăng đàn xin lỗi công khai. Áo dài phụ nữ Việt Nam suốt từ thế kỷ XX đến nay đã trải qua những cuộc cách tân lớn để mang hơi thở của thời đại. Tuy nhiên, dù thể nghiệm ở bất cứ thiết kế nào, cái gốc vẫn cần dựa trên khuôn mẫu của tà áo dài truyền thống. Bởi lẽ, vẻ đẹp thực sự của di sản nằm ở sự hài hòa giữa giá trị cũ và tinh thần mới. Theo nhà thiết kế áo dài Vũ Thảo Giang: Ranh giới trong sáng tạo trên nền di sản thường rất mong manh; chỉ khi dựa trên sự hiểu biết sâu sắc và tâm huyết, người nghệ sĩ mới có thể thổi vào di sản một đời sống mới.
Dù có đầy đủ các vật dụng của một nghi lễ Hầu đồng, từ âm nhạc, trang phục đến hương nến, đồ lễ, nhưng nơi diễn ra lại là phố đi bộ, hội trường, sân khấu, thậm chí xuất hiện cả trong các đám cưới tự phát. Không chỉ biến tướng về không gian, phần hát văn và âm nhạc cũng bị cải biên, phối khí theo phong cách nhạc mới một cách tùy tiện. Trước thực trạng này, ngay cả các nghệ nhân thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ cũng phải lên tiếng phản đối. Những hiện tượng này không chỉ làm biến tướng di sản mà còn xúc phạm nghiêm trọng đến giá trị tâm linh của Tín ngưỡng thờ Mẫu.
Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Tất Kim Hùng nêu ý kiến: "Không gian thực hiện được chúng tôi lựa chọn chính là các đền đài, điện phủ, ngay tại sập hầu trước ban thờ Đức Thánh Mẫu Tam Phủ. Đây là môi trường tâm linh nguyên bản, đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối trong dàn dựng. Quan điểm xuyên suốt của chúng tôi là tôn trọng nguyên mẫu, bảo tồn tính nguyên sơ của không gian thờ tự và kiên quyết không làm sai lệch bất kỳ giá trị cốt lõi nào của di sản."
Khi di sản được đánh thức bằng cách làm sáng tạo, kinh tế di sản không còn là khái niệm mà hiện diện rõ nét qua những con số tăng trưởng. Đây là một trong những nội dung của Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam.
Lễ hội truyền thống đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân. Để giữ gìn, phát huy nét đẹp văn hóa trong lễ hội, nhiều địa phương chủ động đổi mới cách tổ chức, nâng cao chất lượng quản lý, bảo đảm an toàn, văn minh và tạo thêm nhiều trải nghiệm hấp dẫn cho người dân, du khách.
Quy hoạch Hà Nội với tầm nhìn 100 năm đặt ra yêu cầu gìn giữ bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội, hài hòa giữa các công trình văn hóa truyền thống và đương đại, giữa bảo tồn khu phố cũ, phố cổ, di tích, với các tổ hợp cao tầng. Đây là bài toán mà Hà Nội đang từng bước tìm lời giải, tham khảo kinh nghiệm của nhiều Thủ đô trên thế giới.
Nguồn lực văn hóa và con người chính là sức mạnh nội sinh để Thủ đô bứt phá. Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa sinh động qua các công trình thanh niên, những giải pháp số và nhịp sống tình nguyện của tuổi trẻ trên khắp các xã, phường.
Từ những dãy núi trùng điệp, những cột mốc thiêng liêng nơi địa đầu Tổ quốc đến nhịp sống bình dị của đồng bào các dân tộc vùng biên, mỗi khuôn hình là một câu chuyện về vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam. Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật cấp Quốc gia “Tự hào một dải biên cương” lần thứ IV là hoạt động có ý nghĩa sâu sắc nhằm tôn vinh vẻ đẹp thiên nhiên, những giá trị văn hóa đặc sắc tại các vùng biên giới.
Không sử dụng những chất liệu cầu kỳ, nghệ sĩ Nhật Bản Kito Kengo đã lựa chọn cách tiếp cận gần gũi, đưa những đồ vật quen thuộc vào một không gian sắp đặt mới, khơi gợi sự tò mò và khả năng khám phá của người xem, đồng thời tạo nên một không gian giao thoa văn hóa Việt - Nhật đầy thú vị thông qua triển lãm mang tên “Huyễn sắc xoay vần”.
Từ ngày 13 - 29/11 tới, Hà Nội sẽ trở thành không gian sáng tạo đa sắc màu với hàng loạt hoạt động nghệ thuật, thiết kế, triển lãm và trải nghiệm văn hóa đặc sắc trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề "Thăng Long Kẻ Nghệ".
Người dân Hà Nội sẽ có cơ hội thưởng thức một chương trình nghệ thuật quy mô lớn chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam vào tháng 11 tới. Đáng chú ý, hơn 38.000 vé miễn phí dự kiến được phát hành, tạo điều kiện để đông đảo công chúng trực tiếp hòa mình vào ngày hội văn hóa tại Thủ đô.
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” sẽ diễn ra từ ngày 13/11 đến 29/11/2026 mở không gian thử nghiệm các mô hình sáng tạo, kết nối di sản, làng nghề, cộng đồng và doanh nghiệp, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô. “Thăng Long Kẻ Nghệ” vì thế không chỉ kể câu chuyện về những nghề làm nên bản sắc Hà Nội, mà còn đặt ra cách để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Từ ngày 13 đến 29/11, sẽ diễn ra Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” trên phạm vi toàn thành phố. Lấy di sản làm nguồn lực, lễ hội hướng tới kết nối nghề truyền thống, cộng đồng và doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô.
