Việc các ca khúc mang chất liệu dân gian ngày càng được khán giả yêu thích cho thấy một tín hiệu tích cực của âm nhạc đương đại. Khi được khai thác đúng cách, dân gian không chỉ là ký ức, mà còn trở thành cầu nối giữa các thế hệ, giữa bản sắc truyền thống và hơi thở hiện đại. Thế nhưng, bên cạnh sự sáng tạo đúng hướng, vẫn tồn tại những hiện tượng lệch lạc, nhân danh làm mới để xâm hại di sản.
Từ những bộ trang phục áo dài lố lăng đến sự biến tướng của nghi lễ thực hành tín ngưỡng, thực trạng này đang đòi hỏi một "bộ lọc văn hóa" khắt khe hơn từ cả người sáng tạo lẫn công chúng thụ hưởng.
Lố lăng, phản cảm và dung tục – đó là những từ ngữ mà dư luận gần đây đã dùng để chỉ trích những trang phục hở hang quá đà được nhà thiết kế gọi là "áo dài". Trước làn sóng phẫn nộ mạnh mẽ từ công chúng, chủ thương hiệu đã phải đăng đàn xin lỗi công khai. Áo dài phụ nữ Việt Nam suốt từ thế kỷ XX đến nay đã trải qua những cuộc cách tân lớn để mang hơi thở của thời đại. Tuy nhiên, dù thể nghiệm ở bất cứ thiết kế nào, cái gốc vẫn cần dựa trên khuôn mẫu của tà áo dài truyền thống. Bởi lẽ, vẻ đẹp thực sự của di sản nằm ở sự hài hòa giữa giá trị cũ và tinh thần mới. Theo nhà thiết kế áo dài Vũ Thảo Giang: Ranh giới trong sáng tạo trên nền di sản thường rất mong manh; chỉ khi dựa trên sự hiểu biết sâu sắc và tâm huyết, người nghệ sĩ mới có thể thổi vào di sản một đời sống mới.
Dù có đầy đủ các vật dụng của một nghi lễ Hầu đồng, từ âm nhạc, trang phục đến hương nến, đồ lễ, nhưng nơi diễn ra lại là phố đi bộ, hội trường, sân khấu, thậm chí xuất hiện cả trong các đám cưới tự phát. Không chỉ biến tướng về không gian, phần hát văn và âm nhạc cũng bị cải biên, phối khí theo phong cách nhạc mới một cách tùy tiện. Trước thực trạng này, ngay cả các nghệ nhân thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ cũng phải lên tiếng phản đối. Những hiện tượng này không chỉ làm biến tướng di sản mà còn xúc phạm nghiêm trọng đến giá trị tâm linh của Tín ngưỡng thờ Mẫu.
Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Tất Kim Hùng nêu ý kiến: "Không gian thực hiện được chúng tôi lựa chọn chính là các đền đài, điện phủ, ngay tại sập hầu trước ban thờ Đức Thánh Mẫu Tam Phủ. Đây là môi trường tâm linh nguyên bản, đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối trong dàn dựng. Quan điểm xuyên suốt của chúng tôi là tôn trọng nguyên mẫu, bảo tồn tính nguyên sơ của không gian thờ tự và kiên quyết không làm sai lệch bất kỳ giá trị cốt lõi nào của di sản."
Khi di sản được đánh thức bằng cách làm sáng tạo, kinh tế di sản không còn là khái niệm mà hiện diện rõ nét qua những con số tăng trưởng. Đây là một trong những nội dung của Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam.
Lễ hội truyền thống đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân. Để giữ gìn, phát huy nét đẹp văn hóa trong lễ hội, nhiều địa phương chủ động đổi mới cách tổ chức, nâng cao chất lượng quản lý, bảo đảm an toàn, văn minh và tạo thêm nhiều trải nghiệm hấp dẫn cho người dân, du khách.
Quy hoạch Hà Nội với tầm nhìn 100 năm đặt ra yêu cầu gìn giữ bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội, hài hòa giữa các công trình văn hóa truyền thống và đương đại, giữa bảo tồn khu phố cũ, phố cổ, di tích, với các tổ hợp cao tầng. Đây là bài toán mà Hà Nội đang từng bước tìm lời giải, tham khảo kinh nghiệm của nhiều Thủ đô trên thế giới.
Nguồn lực văn hóa và con người chính là sức mạnh nội sinh để Thủ đô bứt phá. Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa sinh động qua các công trình thanh niên, những giải pháp số và nhịp sống tình nguyện của tuổi trẻ trên khắp các xã, phường.
Tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Nghệ sĩ nhân dân Vương Duy Biên lần đầu tiên giới thiệu tới công chúng yêu nghệ thuật triển lãm điêu khắc cá nhân với chủ đề “Chuyện nhỏ, chuyện to”.
Với những người con sinh ra và lớn lên ở phố cổ Hà Nội, hồ Gươm vốn dĩ đã quá đỗi quen thuộc nhưng trong những ngày này, không gian di sản ấy lại mang đến một cảm xúc hoàn toàn mới mẻ khi tuyến cầu cạn nghệ thuật mang tên "Dải lụa ký ức" chính thức mở cửa đón người dân và du khách vào trải nghiệm.
Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Nhà hát Kịch Hà Nội vừa ra mắt chương trình nghệ thuật “Thời khắc”, mở ra hướng tiếp cận mới khi kết hợp lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sân khấu với công nghệ hiện đại, góp phần đưa những câu chuyện của Hà Nội đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.
Điểm chung của các hoạt động văn hóa diễn ra tại Hà Nội trong thời gian gần đây đó là được tổ chức tại nhiều không gian di sản như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát lớn,… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến với những không gian giàu giá trị lịch sử không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người dân và du khách, mà còn mở ra hướng khai thác, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại.
Trong tháng 9 và tháng 10 năm nay, Hà Nội diễn ra nhiều sự kiện văn hóa với quy mô lớn, đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Từ các chương trình biểu diễn, trưng bày đến những hoạt động trải nghiệm, mỗi sự kiện mang đến một sắc màu riêng, góp phần tạo nên không khí văn hóa sôi động tại Thủ đô.
Là điểm du lịch tiêu biểu của thành phố, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi gìn giữ, bảo quản hiện vật, mà còn trở thành không gian trải nghiệm của công chúng mọi lứa tuổi. Dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, một phần ký ức đặc biệt của nhân dân Hà Nội về một thời khói lửa nhưng tràn đầy niềm tin vào tương lai tươi sáng đã mang đến nhiều cảm xúc trong lòng công chúng.
