Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, di sản văn hóa vốn được lưu giữ qua nhiều thế hệ cũng đang đứng trước một yêu cầu mới: phải được bảo tồn và được sống trong đời sống đương đại.
Vì vậy, số hóa di sản được coi như một công cụ hiệu quả trong việc lưu giữ lâu dài các di sản của Thủ đô , đồng thời góp phần tạo ra nguồn thu bền vững, nâng cao vị thế của văn hóa trong tiến trình phát triển chung.
Với sự tham gia của hai khách mời: Bà Phạm Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý Di sản - Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội và Giám tuyển nghệ thuật Nguyễn Thế Sơn - Giảng viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Chương trình Thời sự đặc biệt “Số hóa di sản - Đánh thức giá trị trong không gian số” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện ngày 5/4 đã mang đến cái nhìn tổng quan về quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản, đồng thời làm rõ vai trò của công nghệ trong việc lưu giữ, lan tỏa và khai thác giá trị di sản, đóng góp vào tăng trưởng GRDP của Thành phố.
Trao đổi tại chương trình, bà Phạm Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý Di sản - Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội nhận định: Số hóa di sản hiện vẫn là một khái niệm khá mới và dễ bị hiểu theo cách giản đơn. Nhiều người thường đồng nhất số hóa di sản với việc chụp ảnh tư liệu, hay chuyển đổi hồ sơ sang định dạng số trên các phương tiện công nghệ thông tin... Dù đây là những bước cần thiết, nhưng chưa phản ánh đầy đủ bản chất của quá trình số hóa.
Giám tuyển nghệ thuật Nguyễn Thế Sơn, Giảng viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, số hóa không nên chỉ dừng lại ở mục tiêu lưu trữ, mà cần hướng tới khai thác và phát huy giá trị. Trong bối cảnh hiện nay, di sản hoàn toàn có thể trở thành một nguồn lực kinh tế quan trọng nếu được đặt trong môi trường số.
Có ý kiến cho rằng nhiều sản phẩm số hóa di sản hiện nay vẫn chưa thu hút được công chúng. Về vấn đề này, bà Phạm Lan Anh cho rằng: công nghệ rất quan trọng, không chỉ đối với di sản, mà còn đối với nhiều ngành khác, nhưng không phải là yếu tố quyết định cuối cùng. Điều quan trọng là cách kể câu chuyện di sản như thế nào để chạm đến trái tim, cảm xúc của công chúng.
Từ thực tiễn triển khai các dự án sáng tạo, theo Giám tuyển nghệ thuật Nguyễn Thế Sơn, việc ứng dụng công nghệ số trong trưng bày cần được định hướng theo hai hướng chính. Tuy nhiên, để di sản có đời sống lâu dài trong bối cảnh hiện đại, điều quan trọng không chỉ là công nghệ, mà còn là vai trò sáng tạo của nghệ sĩ.
Chia sẻ về định hướng số hóa di sản trong bối cảnh Hà Nội đang sở hữu khối lượng di sản lớn bậc nhất cả nước với gần 10.000 di sản các loại, bà Phạm Lan Anh cho biết, số hóa di sản đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành văn hóa Thủ đô. Mục tiêu lâu dài của Hà Nội là tiến tới số hóa 100% di sản. Tuy nhiên, với khối lượng lớn như hiện nay, việc triển khai không thể hoàn thành trong thời gian ngắn, mà cần có lộ trình và thứ tự ưu tiên rõ ràng.
“Số hóa di sản - Đánh thức giá trị trong không gian số” không chỉ là một xu hướng công nghệ mà đang trở thành một hướng đi tất yếu trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Tại Hà Nội, định hướng này cũng đang được cụ thể hóa thông qua nhiều chính sách thúc đẩy phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa, trong đó nhấn mạnh việc khai thác di sản như một nguồn lực nội sinh, gắn với sáng tạo, du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa. Khi công nghệ, văn hóa và thị trường được kết nối một cách hiệu quả, di sản sẽ thực sự được “đánh thức và sống khỏe” trong đời sống hiện đại. Và khi đó, di sản không chỉ là niềm tự hào, mà còn trở thành một nguồn lực phát triển bền vững, góp phần nâng cao vị thế của Thủ đô trong tiến trình hội nhập.
Tại Hà Nội, nơi hội tụ gần 6.500 di tích lịch sử, văn hóa, gần 1.800 di sản phi vật thể, quá trình số hóa đang từng bước được triển khai, mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn khác cho công chúng.
Trong dòng chảy của thời đại số, di sản văn hóa đang đứng trước một cơ hội mới để được lưu giữ và lan tỏa bằng những phương thức hiện đại. Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn nguyên trạng, nhiều giá trị truyền thống đang được “số hóa” với nhiều hình thức: từ hình ảnh, tư liệu đến không gian trải nghiệm, giúp công chúng có thể tiếp cận di sản một cách dễ dàng hơn, sinh động hơn.
Có thể thấy một thực tế là, trong tiến trình số hóa di sản, các thiết chế văn hóa, đặc biệt là hệ thống bảo tàng, đang có những bước chuyển mình rõ rệt. Không chỉ là nơi lưu giữ và trưng bày hiện vật, bảo tàng ngày nay đang từng bước ứng dụng công nghệ để đổi mới cách tiếp cận, hướng tới việc tạo ra những trải nghiệm trực quan, sinh động hơn cho công chúng.
Từ khoá
Điểm chung của các hoạt động văn hóa diễn ra tại Hà Nội trong thời gian gần đây đó là được tổ chức tại nhiều không gian di sản như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát lớn,… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến với những không gian giàu giá trị lịch sử không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người dân và du khách, mà còn mở ra hướng khai thác, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại.
Trong tháng 9 và tháng 10 năm nay, Hà Nội diễn ra nhiều sự kiện văn hóa với quy mô lớn, đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Từ các chương trình biểu diễn, trưng bày đến những hoạt động trải nghiệm, mỗi sự kiện mang đến một sắc màu riêng, góp phần tạo nên không khí văn hóa sôi động tại Thủ đô.
Là điểm du lịch tiêu biểu của thành phố, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi gìn giữ, bảo quản hiện vật, mà còn trở thành không gian trải nghiệm của công chúng mọi lứa tuổi. Dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, một phần ký ức đặc biệt của nhân dân Hà Nội về một thời khói lửa nhưng tràn đầy niềm tin vào tương lai tươi sáng đã mang đến nhiều cảm xúc trong lòng công chúng.
Di sản không chỉ nằm trong những công trình được gìn giữ hay những câu chuyện của quá khứ. Khi được đặt trong những cách tiếp cận mới, di sản có thể trở thành một phần của đời sống đương đại, tạo ra những trải nghiệm mới và mở thêm cơ hội để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.
Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra yêu cầu đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, nguồn lực cho phát triển. Với Hà Nội, tinh thần ấy đang được cụ thể hóa bằng những cách làm sáng tạo, để phát triển văn hóa không dừng ở khẩu hiệu mà hiện diện và gắn bó chặt chẽ với thực tế cuộc sống.
Hà Nội có một kho tàng di sản được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử. Nhưng giá trị của di sản hôm nay không chỉ nằm ở những gì được gìn giữ mà còn ở cách những giá trị ấy bước vào đời sống đương đại, tạo nên những trải nghiệm, sản phẩm và sức hấp dẫn mới cho Thủ đô.
