Giàn sử quân tử bên một mái hiên quê có thể chỉ là một hình ảnh nhỏ bé trong rất nhiều ký ức đời người. Nhưng đôi khi, chính những điều nhỏ bé ấy lại là nơi thời gian chọn để ở lại.
Có những loài hoa không cần phải đứng giữa vườn lớn, không cần được trồng trong những chiếc chậu gốm đẹp đẽ, cũng chẳng cần người ta phải chăm chút từng ngày… vậy mà chỉ cần một góc hàng rào cũ, một bờ tường lặng lẽ là đủ để chúng sống trọn một đời rực rỡ.
Cây sử quân tử trước hiên nhà tôi năm nào cũng như vậy. Nó leo lên từng thanh gỗ đã sẫm màu theo năm tháng, bám vào mái hiên cũ kỹ, rồi từ đó buông xuống những chùm hoa nhỏ xinh như những ngôi sao đang rơi chậm giữa khoảng trời bình dị của một mái nhà quê.
Buổi sáng, khi ánh nắng đầu tiên còn mềm như tơ lụa, những bông hoa vừa hé nở mang màu trắng tinh khôi - dịu dàng đến mức tưởng như chỉ cần một cơn gió nhẹ cũng đủ làm chúng run rẩy. Đến trưa, khi nắng đã đậm hơn, hoa bắt đầu chuyển sang màu hồng phơn phớt - giống như đôi má của một cô gái quê vừa đi qua mùa gặt. Và đến chiều, khi ánh nắng ngả xuống cuối vườn, cả giàn hoa bỗng rực lên màu đỏ thắm, đỏ đến mức nhìn từ xa tưởng như một vệt hoàng hôn đang vương lại nơi hàng rào.
Ngày nhỏ, tôi không hiểu vì sao hoa lại đổi màu như thế. Tôi từng đứng dưới giàn hoa thật lâu, ngẩng mặt nhìn những chùm hoa trắng, hồng, đỏ chen nhau giữa tán lá xanh đậm, rồi tò mò hỏi mẹ. Mẹ khi ấy đang nhặt rau ngoài sân, chỉ cười hiền mà nói: “Hoa cũng như người thôi, lúc mới nở thì trong trẻo, lớn lên một chút thì hồng hào… đến khi đi qua nhiều nắng gió thì mới đỏ rực như vậy.”
Khi ấy tôi chỉ gật đầu cho có. Chỉ đến khi lớn lên, đi qua những tháng năm không còn nguyên vẹn như tuổi thơ, tôi mới hiểu, mẹ không chỉ nói về hoa. Mẹ đang nói về một đời người.
Giàn sử quân tử trước hiên nhà tôi ngày ấy không lớn lắm, nhưng mùa nào cũng nở đầy hoa. Những cánh hoa nhỏ bé rụng xuống sân, nằm lẫn trong lớp lá khô, đỏ hồng như những hạt nắng vương lại sau một ngày dài. Tôi và lũ bạn trong xóm thường nhặt hoa, xâu lại thành những vòng nhỏ đeo lên cổ tay, rồi chạy nhảy khắp sân như thể đang mang theo cả một mùa hoa bên mình. Tiếng cười trẻ con vang lên dưới giàn hoa, hòa với tiếng gió thổi qua tán lá, tạo thành thứ âm thanh rất riêng của một thời không thể quay lại.
Có những buổi chiều, mẹ ngồi bên hiên nhà, lặng lẽ nhặt những cánh hoa rơi.
Mẹ bảo: “Hoa rụng cũng đẹp, vì đó là lúc cây đã sống trọn một ngày của mình”. Ngày ấy tôi không hiểu. Chỉ thấy những cánh hoa nhỏ nằm im trên nền đất mà vẫn giữ nguyên màu sắc rực rỡ như thể thời gian không thể làm phai chúng. Sau này mới biết, có những điều chỉ khi đi xa ta mới kịp nhận ra ý nghĩa.
Nhiều năm sau, khi rời quê, đi qua những thành phố đông đúc, nơi ánh đèn nhiều hơn ánh nắng, nơi con người vội vã hơn cả nhịp thở, tôi vẫn có những buổi chiều bất chợt nhớ về giàn hoa cũ. Chỉ cần một lần bắt gặp vài chùm hoa đỏ hồng buông xuống từ một hàng rào xa lạ, lòng tôi lại chậm lại một nhịp, như thể vừa gặp lại một phần ký ức đã từng thuộc về mình.
Hoa sử quân tử không có mùi hương nồng nàn. Chỉ thoảng nhẹ trong gió, đủ để người ta nhận ra, không đủ để khiến người ta choáng ngợp, nhưng lại khiến người ta nhớ lâu. Và có lẽ vì thế, nó giống như ký ức quê nhà, không ồn ào, không phô trương, nhưng càng đi xa lại càng nhớ.
Tôi từng nghĩ, những điều giản dị như giàn hoa trước hiên nhà sẽ dễ dàng bị lãng quên khi người ta lớn lên, nhưng hóa ra không phải vậy. Chính những điều bình dị nhất lại là thứ bền bỉ nhất trong ký ức. Bởi chúng không cần được ghi nhớ - chúng tự ở lại.
Giống như giàn sử quân tử năm nào, dù nắng gắt hay mưa dầm vẫn bám chặt vào hàng rào cũ, vẫn kiên nhẫn nở hoa từng ngày, chẳng cần ai chú ý.
Bây giờ, mỗi lần trở về quê, tôi không vội bước vào nhà. Tôi đứng lại dưới hiên, nhìn lên giàn hoa ấy. Lá vẫn xanh. Hoa vẫn đổi màu như bao năm trước. Chỉ có con người là đã đi qua thêm nhiều mùa gió bụi. Những chùm hoa đỏ hồng rung nhẹ trong gió chiều, như đang kể lại một câu chuyện cũ - câu chuyện về tuổi thơ, về mẹ, về những ngày bình yên… mà khi còn ở trong đó, ta chưa từng nghĩ rằng sẽ có một ngày mình nhớ đến da diết như vậy.
Và rồi tôi hiểu…Ký ức không cần phải rực rỡ, cũng không cần phải lớn lao, chỉ cần đủ chân thành, đủ bền bỉ là đã có thể ở lại rất lâu trong lòng người. Giống như giàn hoa sử quân tử bên nhà - lặng lẽ nở, lặng lẽ đổi màu và lặng lẽ giữ lại một phần tuổi thơ giữa khoảng trời không bao giờ cũ.
Có thể, chúng ta không còn đứng dưới giàn hoa năm cũ mỗi ngày. Nhưng chỉ cần một lần chợt nhớ là mọi thứ lại nguyên vẹn như chưa từng rời đi. Ký ức vốn không cần giữ. Chỉ cần đủ sâu, nó sẽ tự tìm cách quay về. Và biết đâu, trong một buổi chiều rất bình thường nào đó, khi bắt gặp một vệt nắng rơi qua hiên nhà, bạn cũng sẽ thấy lòng mình chậm lại, như đang đi ngang qua một miền thương nhớ.
Du Miên
Có những buổi sớm rất đỗi dịu dàng - khi nắng còn non, khi gió còn lặng sau rặng cau cuối vườn - ta chợt nhận ra lòng mình đầy lên một cảm giác thật khó gọi tên. Có lẽ đó là sự biết ơn. Biết ơn vì mình còn được sống, được yêu thương, được đi qua những vấp ngã để rồi lớn lên theo cách rất riêng của mình. Hành trình ấy, nếu nhìn lại, luôn bắt đầu từ những điều gần gũi nhất.
Có những điều rất nhỏ thôi, nhưng lại đủ để níu giữ một thành phố trong ký ức của mỗi người. Với tôi, Hà Nội không chỉ được nhớ bằng những con phố đông đúc hay những mùa hoa rực rỡ, mà còn bởi những mùi hương rất khẽ - thứ hương chỉ cần thoảng qua cũng đủ làm lòng người dịu lại. Và trong tất cả, có một người nhớ nhất… là hương Dẻ trước hiên nhà.
Có những hương vị không chỉ đơn thuần là món ăn, mà còn là ký ức, là quê nhà, là một phần tuổi thơ không thể gọi tên. Trong dòng chảy vội vã của cuộc sống, đôi khi chỉ cần một mùi hương thoảng qua cũng đủ đánh thức cả một miền thương nhớ. Và với một người con xa quê, ký ức ấy có thể bắt đầu từ một món bánh rất đỗi giản dị - bánh trứng kiến.
Giữa nhịp sống ngày càng vội vã, có lẽ điều chúng ta thiếu không phải là thông tin, mà là những khoảng lặng - những khoảng lặng đủ sâu để mỗi người kịp nhìn lại mình, trước khi lại bị cuốn đi trong guồng quay quen thuộc của một ngày mới.
Từ khoá
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
