Việc đóng cửa Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) không chỉ làm dấy lên lo ngại về nguy cơ dừng lại của nhiều chương trình nhân đạo quan trọng trên khắp thế giới, mà còn có thể dẫn đến những thay đổi lớn trong chính sách đối ngoại của Mỹ trong nhiều thập kỷ tới, với những hệ quả sâu rộng về địa chính trị.
Trong một thông báo gây bất ngờ, ông Elon Musk, người đứng đầu Bộ Hiệu quả Chính phủ ngày 2/2 đã gọi USAID là một “tổ chức tội phạm”. Trong bài đăng tiếp theo, ông Musk tiếp tục công kích cơ quan này, cáo buộc USAID đã dùng tiền thuế của người dân Mỹ để tài trợ nghiên cứu vũ khí sinh học, trong đó có Covid-19 khiến hàng triệu người chết. Tuy nhiên, ông không đưa ra bằng chứng cho cáo buộc của mình.
Vị CEO của Tesla và SpaceX cũng nhấn mạnh, USAID “không thể sửa chữa được nữa” và cần phải đóng cửa, đồng thời cho biết, ông đã nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Donald Trump trong việc giải thể USAID và chuyển những phần còn lại vào Bộ Ngoại giao.
Về phần mình, Tổng thống Donald Trump cũng lên án USAID, cho rằng cơ quan này “được điều hành bởi những kẻ điên cuồng cực đoan” và nhấn mạnh giới chức Mỹ đang xem xét tương lai của USAID.
Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố, USAID sẽ nằm dưới sự lãnh đạo của ông. Ông Rubio cho rằng, USAID “lâu nay không còn thực hiện sứ mệnh ban đầu là thúc đẩy lợi ích của Mỹ một cách có trách nhiệm ở nước ngoài” và ông đang xem xét cải tổ cơ quan này.
Tôi là Giám đốc tạm quyền của USAID. Tôi đã ủy quyền cho một người nhưng tôi vẫn giữ liên lạc với người đó. Vì vậy, có rất nhiều chức năng của USAID sẽ tiếp tục, sẽ là một phần của chính sách đối ngoại của Mỹ, nhưng nó phải phù hợp với chính sách đối ngoại của Mỹ.
Ông Marco Rubio – Ngoại trưởng Mỹ.
Trước đó, văn phòng trụ sở chính của USAID tại Thủ đô Washington, D.C. đã bất ngờ đóng cửa vào sáng ngày 3/2 (theo giờ địa phương). Các nhân viên làm việc tại cơ quan này đã nhận được thư điện tử thông báo rằng, họ không nên đến làm việc. Vào ngày 1/2, trang web của USAID đã bị đóng và tài khoản của cơ quan này trên X cũng đã ngừng hoạt động.
Ngay sau khi tuyên thệ nhậm chức vào tháng 1/2025, Tổng thống Donald Trump đã ban hành một sắc lệnh hành pháp toàn diện, tạm dừng mọi khoản viện trợ nước ngoài trong 90 ngày, dẫn đến tình trạng hỗn loạn lan rộng, sa thải lao động và đóng cửa các dự án viện trợ của USAID. Thậm chí Giám đốc và Phó Giám đốc an ninh của USAID cũng nằm trong số hàng chục quan chức USAID đã bị cho nghỉ việc.
Theo các chuyên gia pháp lý, việc chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đóng cửa Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ, một cơ quan hành pháp mà không thông qua Quốc hội, là một động thái khác chưa từng có của tân chủ nhân Nhà Trắng. Ông Trump đã thử thách giới hạn chức vụ của mình kể từ khi nhậm chức cách đây hai tuần, bằng cách thách thức các nguyên tắc pháp lý và chính trị lâu đời. Các nghị sĩ Đảng Dân chủ phản đối kế hoạch này đã lên tiếng báo động về các động thái của chính quyền, một số người gọi đây là hành động bất hợp pháp và cho biết sẽ phản đối nó tại tòa án.
Ngày 2/2, Tổng thống Trump tuyên bố, ông không cần Quốc hội để đóng cửa hoàn toàn USAID. Nhưng tuyên bố của ông Trump lại trái ngược với vai trò riêng biệt của Quốc hội trong việc thành lập và đóng cửa các cơ quan liên bang.
Tòa án tối cao thường xuyên công nhận rằng, Quốc hội có đặc quyền lập pháp và trong phạm vi quyền lập pháp đó, có thể thành lập hoặc bãi bỏ các cơ quan. Tổng thống không thể đơn phương bãi bỏ một cơ quan do Quốc hội thành lập. Điều đó cần có một đạo luật của Quốc hội và việc làm như vậy rõ ràng là vi hiến.
Ông Matthew Kavanagh - Đại học Georgetown, Mỹ.
Cùng với USAID, Tổng thống Trump từng cam kết sẽ đóng cửa Bộ Giáo dục. Theo giới quan sát, nếu lần này ông Trump thành công trong việc đóng cửa USAID thì đây sẽ không phải là cơ quan cuối cùng mà ông Trump đóng cửa theo cách này.
Ngày 3/2, các nhà lập pháp Đảng Dân chủ đã tham gia cuộc biểu tình, phản đối nỗ lực đóng cửa USAID bên ngoài văn phòng trụ sở tại Thủ đô Washington.
Hai thượng nghị sĩ Brian Schatz và Chris Van Hollen cũng tham gia cuộc biểu tình. Cả hai cho biết sẽ phản đối động thái chống lại USAID bằng cách cản trở việc phê chuẩn các đề cử của ông Trump liên quan đến Bộ Ngoại giao.
Mỹ là quốc gia cung cấp nguồn viện trợ nước ngoài lớn nhất thế giới, ngay cả khi nước này dành chưa đến 1% tổng chi tiêu ngân sách hằng năm cho viện trợ. Washington đã cung cấp 72 tỷ USD viện trợ nước ngoài cho gần 180 quốc gia vào năm 2023, trong đó hơn một nửa được giải ngân thông qua USAID.
USAID là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc phân phối viện trợ dân sự và hỗ trợ phát triển của Mỹ cho các quốc gia trên toàn cầu. Chính bởi vậy, lệnh giải thể USAID sẽ gây ra tác động trên khắp thế giới.
USAID là một cơ quan độc lập của chính phủ Mỹ, chịu trách nhiệm quản lý viện trợ nước ngoài dân sự và hỗ trợ phát triển. Được thành lập vào năm 1961 bởi Tổng thống John F. Kennedy, sứ mệnh của USAID là thúc đẩy phát triển toàn cầu, các nỗ lực nhân đạo và quản trị dân chủ. USAID hoạt động tại hơn 100 quốc gia, tập trung vào các lĩnh vực như y tế toàn cầu, tăng trưởng kinh tế, ứng phó thảm họa và cải cách dân chủ.
USAID trước đây đã đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với các cuộc khủng hoảng nhân đạo, hỗ trợ phát triển kinh tế và thúc đẩy các lợi ích chính sách đối ngoại của Mỹ thông qua sức mạnh mềm. Việc đóng cửa USAID sẽ tạo ra những tác động đáng kể ở trong và ngoài nước Mỹ.
Trước hết, hàng nghìn nhân viên USAID sẽ mất việc làm, kéo theo sự sụp đổ của nhiều chương trình viện trợ vốn phụ thuộc vào cơ quan này. Theo Tiến sĩ Atul Gawande, cựu Giám đốc Y tế Toàn cầu của USAID, động thái nhắm vào cơ quan này là bước đi “nguy hiểm cho nước Mỹ và nhân loại”.
Họ đóng cửa một cơ quan và không biết gì về công việc cơ quan đó đang thực hiện. Tôi là người đứng đầu Y tế toàn cầu tại USAID, và tôi có thể nói rằng, đây là nơi có những chương trình tác động đến hàng trăm triệu người trên khắp thế giới.
Tiến sĩ Atul Gawande - Cựu Giám đốc Y tế Toàn cầu của USAID.
Trong một loạt bài đăng trên X, Tiến sĩ Atul Gawande đã đăng một danh sách các ví dụ cho thấy, việc tạm dừng viện trợ nước ngoài có thể tác động đến ngành y tế toàn cầu, bao gồm dừng các hoạt động đối phó với đợt bùng phát Marburg gây tử vong ở Tanzania, đợt bùng phát rộng rãi của biến thể mpox khiến nhiều trẻ em ở Tây Phi thiệt mạng, những công việc quan trọng để xóa sổ bệnh bại liệt, cũng như việc theo dõi cúm gia cầm ở 49 quốc gia.
Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội phi đảng phái, việc đóng băng tài trợ cho USAID sẽ gây ra hậu quả rộng rãi. Châu Phi cận Sahara, nơi đã nhận được hơn 6,5 tỷ đô la viện trợ của Mỹ vào năm ngoái, dự kiến sẽ là nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Các phòng khám do USAID tài trợ cho các bệnh nhân HIV hiện đã đóng cửa.
Ở Mỹ Latinh, tình hình cũng đang trở nên tồi tệ hơn. Tại Mexico, một nơi ở tạm cho người di cư đã mất đi bác sĩ duy nhất. Trong khi đó, tại các quốc gia như Colombia, Costa Rica, Ecuador và Guatemala, “Văn phòng di chuyển an toàn” giúp người di cư nộp đơn xin nhập cảnh hợp pháp vào Mỹ cũng buộc phải đóng cửa.
Tại Ukraine, quốc gia nhận được nhiều viện trợ nhất từ USAID trong năm 2023, quyết định dừng viện trợ phát triển của Tổng thống Donald Trump đã gây ra những khó khăn lớn cho người dân nước này khi Kiev đang phải dựa vào viện trợ nước ngoài để trả lương hưu và tiền lương của khu vực công, cũng như để tài trợ cho các dự án xã hội và nhân đạo.
Đại diện "Veteran Hub", một tổ chức hỗ trợ cựu chiến binh Ukraine và gia đình của họ cho biết: “Chúng tôi không thể trả lương hoặc bất kỳ khoản chi phí nào kể từ ngày 24/1. Điều này có nghĩa là chúng tôi không được phép yêu cầu mọi người đến làm việc. Đây là cú sốc lớn đối với nhóm của chúng tôi. Không có bất kỳ cảnh báo nào cho thấy điều này sẽ ảnh hưởng đến các dự án”.
Với việc Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ đứng trước nguy cơ bị đóng cửa và nguồn viện trợ bị đóng băng, hiện các tổ chức viện trợ đang phải vật lộn để đánh giá toàn bộ tác động của những diễn biến này, khi hàng nghìn chương trình đã dừng lại và vô số người lao động đã mất việc làm.
USAID được thành lập vào thời kỳ đỉnh cao của Chiến tranh Lạnh, như một phần công nhận của Tổng thống John F. Kennedy và người kế nhiệm Lyndon B. Johnson, về viện trợ nhân đạo như một hình thức ngoại giao. Với việc cơ quan này tồn tại lâu hơn Chiến tranh Lạnh và các mối đe dọa mới đối với lợi ích của Mỹ đang nổi lên, giới quan sát cảnh báo, việc ông Trump cắt giảm viện trợ và giải thể USAID sẽ đe dọa khả năng cạnh tranh của Mỹ trước các đối thủ chính trị tại khu vực chiến lược châu Phi, Đông Nam Á, Mỹ Latinh và Đông Âu.
USAID không chỉ là một tổ chức viện trợ, mà còn là một công cụ quyền lực mềm của Mỹ, giúp Washington duy trì ảnh hưởng trên toàn cầu. Việc đóng cửa USAID có thể khiến Mỹ mất đi một phần khả năng chi phối các quốc gia đang phát triển, nơi viện trợ từ USAID từng là đòn bẩy quan trọng trong quan hệ đối ngoại.
Thống kê cho thấy, USAID đã cung cấp 42% tổng số viện trợ nhân đạo được Liên hợp quốc theo dõi vào năm 2024. Trong năm 2023, Ukraine là quốc gia nhận được nhiều nhất viện trợ từ USAID, với 14,4 tỷ đô la. Đứng thứ hai là Jordan với 770 triệu đô la viện trợ kinh tế. Yemen và Afghanistan lần lượt nhận được 359,9 triệu đô la và 332 triệu đô la. USAID không phải là cơ quan duy nhất của Mỹ giải ngân viện trợ nước ngoài, nhưng là cơ quan giải ngân số tiền lớn nhất với 42,45 tỷ đô la, tiếp theo là Bộ Ngoại giao với 19 tỷ đô la.
Trong bối cảnh ấy, nhiều nhà quan sát đang lo ngại việc Mỹ ngừng tài trợ có thể gây tổn hại đến các đồng minh, tạo ra khoảng trống mà các đối thủ của Washington có thể tìm cách lấp đầy.
Mỹ đang tham gia vào một cuộc cạnh tranh gay gắt và ngày càng dữ dội, một cuộc cạnh tranh địa chiến lược với các đối thủ trên khắp thế giới để hợp tác với các nước đang phát triển. Vì vậy, việc thực hiện các bước đi quyết liệt và hà khắc liên quan đến viện trợ nước ngoài này thực sự có thể khiến Mỹ phải nhường lại chiến trường hoặc sân chơi, và những người khác sẽ rất nhiệt tình lấp đầy khoảng trống đó. Ảnh hưởng và vị thế của Mỹ trên toàn thế giới có thể dễ dàng bị suy giảm bởi điều này.
Ông Noam Unger - T rung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế.
Quyết định đóng cửa Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ sẽ tạo ra một trong những thay đổi lớn nhất trong chính sách đối ngoại của Mỹ trong nhiều thập kỷ, không chỉ tác động đến hàng triệu người trên thế giới mà còn có thể làm thay đổi cán cân quyền lực tại nhiều quốc gia, khu vực có vị trí chiến lược mà các siêu cường đang cố gắng gây ảnh hưởng.
Liệu đây có phải là bước đi hiệu quả của chính phủ Mỹ trong các nỗ lực thay đổi chính sách quản trị quốc gia, hay sẽ là một sai lầm lịch sử khiến Mỹ mất đi vị thế toàn cầu? Câu trả lời vẫn còn để ngỏ.
Elon Musk tuyên bố gây sốc rằng Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) là một tổ chức tội phạm và đang tiến hành các biện pháp đóng cửa cơ quan này - một động thái nhằm tái cấu trúc chính quyền liên bang. Nếu được thực hiện triệt để, quyết định này sẽ tạo ra thay đổi lớn trong chính sách đối ngoại của Mỹ, với những hệ quả sâu rộng về mặt địa chính trị.
Ngày 3/2, các nhà lập pháp đảng Dân chủ đã tham gia một cuộc biểu tình bên ngoài các văn phòng của Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ (USAID) tại Washington, D.C. để phản đối những nỗ lực của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm đóng cửa cơ quan viện trợ nước ngoài này.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thông báo ông đã đảm nhận vai trò quản lý tạm quyền của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID).
Văn phòng trụ sở chính của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) tại thủ đô Washington D.C đã bất ngờ đóng cửa vào sáng ngày 3/2 theo giờ địa phương. Trước đó, các nhân viên làm việc tại cơ quan này đã nhận được thư điện tử thông báo rằng họ không nên đến làm việc.
Từ khoá
Nhìn lại toàn cảnh bức tranh năng lượng toàn cầu hiện nay, sự hồi sinh của dòng dầu thô qua eo biển Hormuz là minh chứng cho khả năng thích ứng linh hoạt của ngành vận tải biển. Dòng chảy dầu thô có thể đã tìm thấy những con đường vòng để vượt qua “nút thắt” này, nhưng cái giá phải trả bằng chi phí hậu cần, phụ phí rủi ro địa chính trị và sự thiếu hụt nhiên liệu tinh chế vẫn đang đè nặng lên nền kinh tế toàn cầu.
Tổng thống kỳ cựu Lula da Silva và Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro sẽ tiếp tục đối đầu trong cuộc bầu cử vòng hai vào ngày 25/10 tới. Cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh các vụ bê bối tham nhũng, sự phân cực chính trị sâu sắc và sự mệt mỏi của cử tri ngày càng gia tăng tại Brazil.
Thời gian gần đây đã xảy ra hàng loạt sự cố an ninh mạng do AI vượt quyền kiểm soát của con người, khiến ngay cả giới công nghệ cũng phải bàng hoàng. Trong bối cảnh đó, ngày càng có nhiều lời kêu gọi thế giới khẩn cấp kiểm soát AI. Chính lãnh đạo các công ty phát triển AI cũng ủng hộ đề xuất làm chậm tốc độ phát triển công nghệ này.
Đầu tháng 5/2026, tàu MV Hondius với gần 150 hành khách và thủy thủ đoàn đã trở thành "ổ dịch nổi" tại Nam Đại Tây Dương do virus Hanta, buộc WHO và châu Âu ứng phó khẩn cấp. Sự việc không chỉ gợi lại ký ức về đại dịch COVID-19 mà còn bộc lộ sự mong manh của hệ thống kiểm soát y tế xuyên biên giới trong thời đại toàn cầu hóa.
Mỹ đang tiến gần đến một thỏa thuận với Iran về bản ghi nhớ dài một trang nhằm chấm dứt xung đột và thiết lập khuôn khổ cho các cuộc đàm phán hạt nhân chi tiết hơn. Thông tin trên được đưa ra sau khi giới chức hàng đầu của Mỹ tuyên bố rằng chiến dịch quân sự ở Iran đã kết thúc. Liệu những tín hiệu tích cực trên có thực sự đem đến thỏa thuận hòa bình giữa Washington và Tehran hay không?
Trung Quốc đang dẫn đầu cuộc đua robot hình người toàn cầu với tốc độ chóng mặt. Kế hoạch 5 năm mới nhất của Trung Quốc nêu rõ, việc nghiên cứu sản xuất và ứng dụng robot có tác động trực tiếp đến sức mạnh đổi mới công nghệ, khả năng cạnh tranh của ngành sản xuất và sự an toàn của chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng nước này.
