Khu phố cổ Hà Nội đến nay vẫn còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa lịch sử truyền thống của Thủ đô, một trong số đó là nghệ thuật hát Xẩm. Gần 20 năm qua, sân khấu hát Xẩm tại chợ Đồng Xuân đã trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc mỗi cuối tuần, nơi người dân và du khách được sống trong không gian nghệ thuật mộc mạc nhưng sâu lắng.
Hát Xẩm là một loại hình nghệ thuật dân gian cổ truyền của Việt Nam, đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia cần được bảo tồn. Mỗi cuối tuần, đi dọc tuyến phố Hàng Đào lên chợ Đồng Xuân, du khách có thể dừng lại lắng nghe những làn điệu Xẩm mượt mà, hoặc tìm cho mình một chỗ ngồi nhỏ để hòa mình vào chiếu Xẩm Hà Thành xưa. Gần hai thập kỷ miệt mài, các nghệ sĩ của Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam vẫn đang bền bỉ gìn giữ và lan tỏa một di sản âm nhạc quý của đất nước.
Với sự nỗ lực phục dựng xẩm của Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam về đào tạo và biểu diễn, nhiều năm qua, Xẩm đã được hồi sinh mạnh mẽ và ngày càng nhận được sự yêu mến của công chúng. Tiến sĩ – Nghệ sĩ dân gian Vũ Đức Huy – Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam cho hay: "Trong hành trình bảo tồn hát xẩm, chúng tôi xác định mỗi đêm diễn, mỗi chương trình đều phải là một sự bứt phá về cả làn điệu lẫn hình thức thể hiện để luôn cuốn hút khán giả. Từ những hình thức biểu diễn mộc mạc, quen thuộc như nghệ nhân vừa kéo nhị vừa hát, chúng tôi đã nâng cấp sân khấu với những biến tấu đa dạng, phong phú và mang tính trình diễn cao hơn. Đặc biệt, sự góp sức của các nghệ sĩ trẻ như Hà Myo, Quách Mai Thy... với những bản phối đầy sáng tạo như đưa nhạc EDM hay Remix vào xẩm đã xóa nhòa khoảng cách thế hệ. Chính những thể nghiệm 'độc - lạ' này đã trở thành cánh cửa tò mò, thôi thúc giới trẻ tìm về khám phá cội nguồn nguyên bản của nghệ thuật xẩm. Đó chính là bí quyết giúp chúng tôi bảo tồn di sản một cách bền vững và thành công."
Hát Xẩm có trên dưới 10 làn điệu nhưng thể hiện nhiều ở chợ Đồng Xuân là Xẩm tàu điện, Xẩm xoan, Xẩm chợ. Nội dung của Xẩm phong phú, chủ yếu kể chuyện đời sống và phản ánh thời cuộc bằng lời ca mộc mạc, giàu tính tự sự. Những câu hát thể hiện tâm tư, khát vọng, đạo lý làm người, ca ngợi tình yêu quê hương, gia đình, đồng thời châm biếm, giáo huấn và phê phán những thói hư tật xấu. Chiếu Xẩm chợ Đồng Xuân đã trở thành điểm hẹn quen thuộc với những người Hà Nội yêu nghệ thuật truyền thống như ông Hồ Đức Vinh, phường Thanh Xuân, Hà Nội.
Ông Hồ Đức Vinh chia sẻ: "Dù chỉ mới tiếp xúc qua màn ảnh truyền hình, tôi đã sớm bị cuốn hút bởi nét đặc sắc của hát xẩm. Tôi nhận thấy đây là một loại hình nghệ thuật vô cùng quý giá của dân tộc, mang đậm tâm hồn và cốt cách người Việt. Chính vì vậy, chúng ta cần có trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa vẻ đẹp này để mọi người dân Việt Nam đều có cơ hội thưởng thức, thấu hiểu một di sản văn hóa độc đáo mà cha ông đã để lại."
Sân khấu Xẩm tại chợ Đồng Xuân đã trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc ở Thủ đô, giúp khán giả cảm nhận rõ nét vẻ đẹp của nghệ thuật hát Xẩm với nhiều tiết mục phong phú do các nghệ sĩ và các câu lạc bộ biểu diễn. Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô, sân khấu Xẩm chợ Đồng Xuân không chỉ là nơi thưởng thức nghệ thuật mà còn là cơ hội để những làn điệu dân gian tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và hòa nhịp cùng đời sống hiện đại hôm nay.
Chương trình “Tiếng nhạc của Đình” diễn ra sau cánh cổng gỗ trầm mặc của đình Kim Ngân (số 42-44 Hàng Bạc, Hà Nội). Tại đây, một không gian khác được mở ra – nơi thời gian chậm lại để thanh âm xưa cất lên tiếng hát.
Nghệ sĩ Soobin đã khởi xướng dự án “Xẩm đến trường” nhằm đưa nghệ thuật Xẩm đến gần hơn với thế hệ trẻ và Hà Nội là chặng dừng chân đầu tiên của dự án.
Với mong muốn đưa nghệ thuật xẩm lan tỏa trong đời sống đương đại, Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa đã mang đến một góc nhìn mới đầy bản sắc qua album Vol 2 “Xẩm trong cõi đời”.
Từ khoá
Với những người con sinh ra và lớn lên ở phố cổ Hà Nội, hồ Gươm vốn dĩ đã quá đỗi quen thuộc nhưng trong những ngày này, không gian di sản ấy lại mang đến một cảm xúc hoàn toàn mới mẻ khi tuyến cầu cạn nghệ thuật mang tên "Dải lụa ký ức" chính thức mở cửa đón người dân và du khách vào trải nghiệm.
Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Nhà hát Kịch Hà Nội vừa ra mắt chương trình nghệ thuật “Thời khắc”, mở ra hướng tiếp cận mới khi kết hợp lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sân khấu với công nghệ hiện đại, góp phần đưa những câu chuyện của Hà Nội đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.
Điểm chung của các hoạt động văn hóa diễn ra tại Hà Nội trong thời gian gần đây đó là được tổ chức tại nhiều không gian di sản như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát lớn,… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến với những không gian giàu giá trị lịch sử không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người dân và du khách, mà còn mở ra hướng khai thác, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại.
Trong tháng 9 và tháng 10 năm nay, Hà Nội diễn ra nhiều sự kiện văn hóa với quy mô lớn, đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Từ các chương trình biểu diễn, trưng bày đến những hoạt động trải nghiệm, mỗi sự kiện mang đến một sắc màu riêng, góp phần tạo nên không khí văn hóa sôi động tại Thủ đô.
Là điểm du lịch tiêu biểu của thành phố, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi gìn giữ, bảo quản hiện vật, mà còn trở thành không gian trải nghiệm của công chúng mọi lứa tuổi. Dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, một phần ký ức đặc biệt của nhân dân Hà Nội về một thời khói lửa nhưng tràn đầy niềm tin vào tương lai tươi sáng đã mang đến nhiều cảm xúc trong lòng công chúng.
Di sản không chỉ nằm trong những công trình được gìn giữ hay những câu chuyện của quá khứ. Khi được đặt trong những cách tiếp cận mới, di sản có thể trở thành một phần của đời sống đương đại, tạo ra những trải nghiệm mới và mở thêm cơ hội để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.
