Khu phố cổ Hà Nội đến nay vẫn còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa lịch sử truyền thống của Thủ đô, một trong số đó là nghệ thuật hát Xẩm. Gần 20 năm qua, sân khấu hát Xẩm tại chợ Đồng Xuân đã trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc mỗi cuối tuần, nơi người dân và du khách được sống trong không gian nghệ thuật mộc mạc nhưng sâu lắng.
Hát Xẩm là một loại hình nghệ thuật dân gian cổ truyền của Việt Nam, đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia cần được bảo tồn. Mỗi cuối tuần, đi dọc tuyến phố Hàng Đào lên chợ Đồng Xuân, du khách có thể dừng lại lắng nghe những làn điệu Xẩm mượt mà, hoặc tìm cho mình một chỗ ngồi nhỏ để hòa mình vào chiếu Xẩm Hà Thành xưa. Gần hai thập kỷ miệt mài, các nghệ sĩ của Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam vẫn đang bền bỉ gìn giữ và lan tỏa một di sản âm nhạc quý của đất nước.
Với sự nỗ lực phục dựng xẩm của Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam về đào tạo và biểu diễn, nhiều năm qua, Xẩm đã được hồi sinh mạnh mẽ và ngày càng nhận được sự yêu mến của công chúng. Tiến sĩ – Nghệ sĩ dân gian Vũ Đức Huy – Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam cho hay: "Trong hành trình bảo tồn hát xẩm, chúng tôi xác định mỗi đêm diễn, mỗi chương trình đều phải là một sự bứt phá về cả làn điệu lẫn hình thức thể hiện để luôn cuốn hút khán giả. Từ những hình thức biểu diễn mộc mạc, quen thuộc như nghệ nhân vừa kéo nhị vừa hát, chúng tôi đã nâng cấp sân khấu với những biến tấu đa dạng, phong phú và mang tính trình diễn cao hơn. Đặc biệt, sự góp sức của các nghệ sĩ trẻ như Hà Myo, Quách Mai Thy... với những bản phối đầy sáng tạo như đưa nhạc EDM hay Remix vào xẩm đã xóa nhòa khoảng cách thế hệ. Chính những thể nghiệm 'độc - lạ' này đã trở thành cánh cửa tò mò, thôi thúc giới trẻ tìm về khám phá cội nguồn nguyên bản của nghệ thuật xẩm. Đó chính là bí quyết giúp chúng tôi bảo tồn di sản một cách bền vững và thành công."
Hát Xẩm có trên dưới 10 làn điệu nhưng thể hiện nhiều ở chợ Đồng Xuân là Xẩm tàu điện, Xẩm xoan, Xẩm chợ. Nội dung của Xẩm phong phú, chủ yếu kể chuyện đời sống và phản ánh thời cuộc bằng lời ca mộc mạc, giàu tính tự sự. Những câu hát thể hiện tâm tư, khát vọng, đạo lý làm người, ca ngợi tình yêu quê hương, gia đình, đồng thời châm biếm, giáo huấn và phê phán những thói hư tật xấu. Chiếu Xẩm chợ Đồng Xuân đã trở thành điểm hẹn quen thuộc với những người Hà Nội yêu nghệ thuật truyền thống như ông Hồ Đức Vinh, phường Thanh Xuân, Hà Nội.
Ông Hồ Đức Vinh chia sẻ: "Dù chỉ mới tiếp xúc qua màn ảnh truyền hình, tôi đã sớm bị cuốn hút bởi nét đặc sắc của hát xẩm. Tôi nhận thấy đây là một loại hình nghệ thuật vô cùng quý giá của dân tộc, mang đậm tâm hồn và cốt cách người Việt. Chính vì vậy, chúng ta cần có trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa vẻ đẹp này để mọi người dân Việt Nam đều có cơ hội thưởng thức, thấu hiểu một di sản văn hóa độc đáo mà cha ông đã để lại."
Sân khấu Xẩm tại chợ Đồng Xuân đã trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc ở Thủ đô, giúp khán giả cảm nhận rõ nét vẻ đẹp của nghệ thuật hát Xẩm với nhiều tiết mục phong phú do các nghệ sĩ và các câu lạc bộ biểu diễn. Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô, sân khấu Xẩm chợ Đồng Xuân không chỉ là nơi thưởng thức nghệ thuật mà còn là cơ hội để những làn điệu dân gian tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và hòa nhịp cùng đời sống hiện đại hôm nay.
Chương trình “Tiếng nhạc của Đình” diễn ra sau cánh cổng gỗ trầm mặc của đình Kim Ngân (số 42-44 Hàng Bạc, Hà Nội). Tại đây, một không gian khác được mở ra – nơi thời gian chậm lại để thanh âm xưa cất lên tiếng hát.
Nghệ sĩ Soobin đã khởi xướng dự án “Xẩm đến trường” nhằm đưa nghệ thuật Xẩm đến gần hơn với thế hệ trẻ và Hà Nội là chặng dừng chân đầu tiên của dự án.
Với mong muốn đưa nghệ thuật xẩm lan tỏa trong đời sống đương đại, Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa đã mang đến một góc nhìn mới đầy bản sắc qua album Vol 2 “Xẩm trong cõi đời”.
Từ khoá
Lấy cảm hứng từ truyền thuyết "Sơn Tinh - Thủy Tinh", chương trình nghệ thuật thực cảnh “Hào khí Lạc Hồng” đưa khán giả trở về với những giá trị cội nguồn và sức mạnh đoàn kết cộng đồng. Tại đây, sự kết hợp hài hòa giữa âm nhạc, ánh sáng, diễn xuất cùng công nghệ trình diễn tiên tiến sẽ hòa quyện tạo nên một câu chuyện nghệ thuật đầy xúc cảm.
Hà Nội không chỉ được nhớ bởi những con phố thân quen mà còn bởi nếp sống thanh lịch, phong vị ẩm thực và những câu chuyện đã đi cùng năm tháng. Và gần 40 năm qua, nhà báo, tác giả Vũ Thị Tuyết Nhung đã bền bỉ lưu giữ những giá trị ấy qua trang viết và tư liệu về văn hóa, đời sống Thủ đô.
Hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) và 280 năm ngày sinh Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm, sáng 28/10, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề: “Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm và truyền thống khoa bảng dòng họ Ngô Thì làng Tả Thanh Oai (Hà Nội)”.
Tại không gian Bản Phố, Hà Nội, workshop “Thấu Then, Thử Tính” trong khuôn khổ dự án truyền thông “Then Thức”, do nhóm sinh viên Trường Đại học FPT Hà Nội tổ chức, đã mang đến một cách tiếp cận mới với nghệ thuật hát Then của đồng bào Tày, Nùng. Từ những làn điệu Then truyền thống đến những thử nghiệm kết hợp cùng Rap, di sản văn hóa không chỉ được gìn giữ qua năm tháng mà còn đang tìm những cách thức mới để đến gần hơn với công chúng trẻ.
Giữa nhịp sống hối hả của Hà Nội, âm nhạc Jazz mang đến một khoảng lặng đầy cuốn hút. Không cần không gian cầu kỳ, những giai điệu piano trầm ả cùng tiếng kèn saxophone ngẫu hứng đang biến các điểm hẹn mộc mạc thành không gian thư giãn lý tưởng cho người yêu nhạc Thủ đô.
Được tổ chức hướng tới Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Triển lãm ảnh “Các Di sản thế giới của Việt Nam” là hoạt động văn hóa, nghệ thuật có ý nghĩa thiết thực nhằm tôn vinh giá trị di sản, góp phần lan tỏa thông điệp về vai trò của văn hóa, di sản trong sự nghiệp phát triển đất nước.
