Khu phố cổ Hà Nội đến nay vẫn còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa lịch sử truyền thống của Thủ đô, một trong số đó là nghệ thuật hát Xẩm. Gần 20 năm qua, sân khấu hát Xẩm tại chợ Đồng Xuân đã trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc mỗi cuối tuần, nơi người dân và du khách được sống trong không gian nghệ thuật mộc mạc nhưng sâu lắng.
Hát Xẩm là một loại hình nghệ thuật dân gian cổ truyền của Việt Nam, đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia cần được bảo tồn. Mỗi cuối tuần, đi dọc tuyến phố Hàng Đào lên chợ Đồng Xuân, du khách có thể dừng lại lắng nghe những làn điệu Xẩm mượt mà, hoặc tìm cho mình một chỗ ngồi nhỏ để hòa mình vào chiếu Xẩm Hà Thành xưa. Gần hai thập kỷ miệt mài, các nghệ sĩ của Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam vẫn đang bền bỉ gìn giữ và lan tỏa một di sản âm nhạc quý của đất nước.
Với sự nỗ lực phục dựng xẩm của Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam về đào tạo và biểu diễn, nhiều năm qua, Xẩm đã được hồi sinh mạnh mẽ và ngày càng nhận được sự yêu mến của công chúng. Tiến sĩ – Nghệ sĩ dân gian Vũ Đức Huy – Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam cho hay: "Trong hành trình bảo tồn hát xẩm, chúng tôi xác định mỗi đêm diễn, mỗi chương trình đều phải là một sự bứt phá về cả làn điệu lẫn hình thức thể hiện để luôn cuốn hút khán giả. Từ những hình thức biểu diễn mộc mạc, quen thuộc như nghệ nhân vừa kéo nhị vừa hát, chúng tôi đã nâng cấp sân khấu với những biến tấu đa dạng, phong phú và mang tính trình diễn cao hơn. Đặc biệt, sự góp sức của các nghệ sĩ trẻ như Hà Myo, Quách Mai Thy... với những bản phối đầy sáng tạo như đưa nhạc EDM hay Remix vào xẩm đã xóa nhòa khoảng cách thế hệ. Chính những thể nghiệm 'độc - lạ' này đã trở thành cánh cửa tò mò, thôi thúc giới trẻ tìm về khám phá cội nguồn nguyên bản của nghệ thuật xẩm. Đó chính là bí quyết giúp chúng tôi bảo tồn di sản một cách bền vững và thành công."
Hát Xẩm có trên dưới 10 làn điệu nhưng thể hiện nhiều ở chợ Đồng Xuân là Xẩm tàu điện, Xẩm xoan, Xẩm chợ. Nội dung của Xẩm phong phú, chủ yếu kể chuyện đời sống và phản ánh thời cuộc bằng lời ca mộc mạc, giàu tính tự sự. Những câu hát thể hiện tâm tư, khát vọng, đạo lý làm người, ca ngợi tình yêu quê hương, gia đình, đồng thời châm biếm, giáo huấn và phê phán những thói hư tật xấu. Chiếu Xẩm chợ Đồng Xuân đã trở thành điểm hẹn quen thuộc với những người Hà Nội yêu nghệ thuật truyền thống như ông Hồ Đức Vinh, phường Thanh Xuân, Hà Nội.
Ông Hồ Đức Vinh chia sẻ: "Dù chỉ mới tiếp xúc qua màn ảnh truyền hình, tôi đã sớm bị cuốn hút bởi nét đặc sắc của hát xẩm. Tôi nhận thấy đây là một loại hình nghệ thuật vô cùng quý giá của dân tộc, mang đậm tâm hồn và cốt cách người Việt. Chính vì vậy, chúng ta cần có trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa vẻ đẹp này để mọi người dân Việt Nam đều có cơ hội thưởng thức, thấu hiểu một di sản văn hóa độc đáo mà cha ông đã để lại."
Sân khấu Xẩm tại chợ Đồng Xuân đã trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc ở Thủ đô, giúp khán giả cảm nhận rõ nét vẻ đẹp của nghệ thuật hát Xẩm với nhiều tiết mục phong phú do các nghệ sĩ và các câu lạc bộ biểu diễn. Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô, sân khấu Xẩm chợ Đồng Xuân không chỉ là nơi thưởng thức nghệ thuật mà còn là cơ hội để những làn điệu dân gian tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và hòa nhịp cùng đời sống hiện đại hôm nay.
Chương trình “Tiếng nhạc của Đình” diễn ra sau cánh cổng gỗ trầm mặc của đình Kim Ngân (số 42-44 Hàng Bạc, Hà Nội). Tại đây, một không gian khác được mở ra – nơi thời gian chậm lại để thanh âm xưa cất lên tiếng hát.
Nghệ sĩ Soobin đã khởi xướng dự án “Xẩm đến trường” nhằm đưa nghệ thuật Xẩm đến gần hơn với thế hệ trẻ và Hà Nội là chặng dừng chân đầu tiên của dự án.
Với mong muốn đưa nghệ thuật xẩm lan tỏa trong đời sống đương đại, Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa đã mang đến một góc nhìn mới đầy bản sắc qua album Vol 2 “Xẩm trong cõi đời”.
Từ khoá
Từ những dãy núi trùng điệp, những cột mốc thiêng liêng nơi địa đầu Tổ quốc đến nhịp sống bình dị của đồng bào các dân tộc vùng biên, mỗi khuôn hình là một câu chuyện về vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam. Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật cấp Quốc gia “Tự hào một dải biên cương” lần thứ IV là hoạt động có ý nghĩa sâu sắc nhằm tôn vinh vẻ đẹp thiên nhiên, những giá trị văn hóa đặc sắc tại các vùng biên giới.
Không sử dụng những chất liệu cầu kỳ, nghệ sĩ Nhật Bản Kito Kengo đã lựa chọn cách tiếp cận gần gũi, đưa những đồ vật quen thuộc vào một không gian sắp đặt mới, khơi gợi sự tò mò và khả năng khám phá của người xem, đồng thời tạo nên một không gian giao thoa văn hóa Việt - Nhật đầy thú vị thông qua triển lãm mang tên “Huyễn sắc xoay vần”.
Từ ngày 13 - 29/11 tới, Hà Nội sẽ trở thành không gian sáng tạo đa sắc màu với hàng loạt hoạt động nghệ thuật, thiết kế, triển lãm và trải nghiệm văn hóa đặc sắc trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề "Thăng Long Kẻ Nghệ".
Người dân Hà Nội sẽ có cơ hội thưởng thức một chương trình nghệ thuật quy mô lớn chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam vào tháng 11 tới. Đáng chú ý, hơn 38.000 vé miễn phí dự kiến được phát hành, tạo điều kiện để đông đảo công chúng trực tiếp hòa mình vào ngày hội văn hóa tại Thủ đô.
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” sẽ diễn ra từ ngày 13/11 đến 29/11/2026 mở không gian thử nghiệm các mô hình sáng tạo, kết nối di sản, làng nghề, cộng đồng và doanh nghiệp, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô. “Thăng Long Kẻ Nghệ” vì thế không chỉ kể câu chuyện về những nghề làm nên bản sắc Hà Nội, mà còn đặt ra cách để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Từ ngày 13 đến 29/11, sẽ diễn ra Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” trên phạm vi toàn thành phố. Lấy di sản làm nguồn lực, lễ hội hướng tới kết nối nghề truyền thống, cộng đồng và doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô.
