Tiết kiệm năng lượng: Từ yêu cầu cấp bách đến định hướng dài hạn

Theo các nghiên cứu quốc tế, tiết kiệm năng lượng được coi là “nguồn năng lượng rẻ nhất”. Giải pháp này có thể giúp giảm từ 10 đến 20% nhu cầu tiêu thụ. Tương đương với việc bổ sung thêm nguồn điện mới nhưng chi phí thấp hơn nhiều. Tại Việt Nam, Bộ Công Thương đang triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030. Mục tiêu là tiết kiệm từ 8 đến 10% tổng tiêu thụ năng lượng. Đây là một trụ cột quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long cho rằng: "Nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng cũng là một trong những yếu tố then chốt để nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế trong quá trình tái cơ cấu mô hình tăng trưởng. Điều này đòi hỏi thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động đổi mới sáng tạo, lấy công nghệ và chuyển đổi số làm nền tảng để sử dụng năng lượng bền vững hơn. Đồng thời cần khuyến khích tiêu dùng xanh và hình thành lối sống bền vững, qua đó tạo chuyển biến đồng bộ và dài hạn trong toàn bộ nền kinh tế."

Yêu cầu này cũng đặt ra rõ nét với các đô thị lớn. Tại Hà Nội, áp lực tiêu thụ năng lượng rất lớn. Nhất là trong giao thông và công nghiệp. Trung bình mỗi tháng, thành phố tiêu thụ khoảng 150.000 m³ xăng dầu. Theo Sở Công Thương Hà Nội, thời gian qua, thành phố đã phối hợp với Bộ Công Thương và các doanh nghiệp đầu mối để bảo đảm nguồn cung. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, xử lý tình trạng đầu cơ, găm hàng. Tuy nhiên, đây mới là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, Hà Nội đang đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng và phát triển năng lượng sạch.

Giai đoạn 2026 - 2030, thành phố đặt mục tiêu giảm 5% tiêu thụ nhiên liệu trong giao thông. Đồng thời, tiết kiệm từ 8 đến 10% tổng năng lượng. Hà Nội cũng thúc đẩy phát triển giao thông công cộng. Chuyển đổi phương tiện sang sử dụng điện và năng lượng xanh. Mục tiêu đến năm 2030, 100% xe buýt sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Cùng với đó, việc triển khai xăng sinh học E10 và phát triển hạ tầng trạm sạc được kỳ vọng tạo chuyển biến lớn trong cơ cấu năng lượng đô thị.

Chị Dương Thị Ngàn - Chủ tịch công đoàn Công ty chế tạo cột thép Đông Anh chia sẻ: "Đây là một công ty sản xuất công nghiệp nặng với công suất 50.000 tấn/năm nên việc sử dụng năng lượng dầu rất là nhiều, việc giảm thiểu tiêu hao năng lượng và tái tạo sử dụng năng lượng sạch được doanh nghiệp rất quan tâm, có những giải pháp về cải thiện các hệ thống bể mạ và có công nghệ tái sử dụng lại nước thải và năng lượng trong quá trình sản xuất… để giảm thiểu tác động ảnh hưởng đến môi trường…Tổng công ty Dầu Việt Nam cho hay, doanh nghiệp đã tăng nhập khẩu 20 - 30% và làm việc với các nhà máy lọc dầu trong nước để đảm bảo nguồn cung ổn định."

Tiến sĩ Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, Việt Nam là nước phụ thuộc ngày càng lớn vào nhập khẩu năng lượng sơ cấp. Vì thế, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng một cách tự chủ, linh hoạt, công bằng, bao trùm và bền vững trong một thế giới đầy biến động và thách thức như hiện nay. Đồng thời, cần đẩy nhanh việc chuyển đổi năng lượng theo hướng xanh và bền vững. Tiến sĩ Tạ Đình Thi nhận định: "Việc chúng ta tiết kiệm, sử dụng hiệu quả năng lượng thế nào cũng là một trong những chỉ tiêu rất quan trọng để đánh giá hiệu quả nền kinh tế của chúng ta. Chúng tôi cho rằng, việc chuyển đổi năng lượng - đây phải là một trụ cột quan trọng của an ninh năng lượng quốc gia. Điều này không chỉ thể hiện cam kết quốc tế của chính chúng ta, mà còn giảm sự phụ thuộc vào các nguồn nguyên liệu năng lượng mà chúng ta phải nhập khẩu, nhất là năng lượng hóa thạch, và rất dễ bị tổn thương bởi những biến động địa chính trị trên thế giới, và đây là tiềm năng của chúng ta rất lớn (nắng, gió, rồi chưa kể các nguồn năng lượng khác)".

Mới đây, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ban hành Chỉ thị 09 yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Một nội dung đáng chú ý là đẩy nhanh chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học, qua đó giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu. Theo chỉ đạo, Bộ Công Thương sẽ đẩy nhanh lộ trình sử dụng xăng sinh học E10, phấn đấu triển khai sớm từ tháng 4/2026, qua đó góp phần giảm khoảng 10% tiêu thụ xăng khoáng. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao phát triển vùng nguyên liệu, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất ethanol nhiên liệu trong năm 2026. Cùng với đó, các doanh nghiệp phân phối xăng dầu phải mở rộng kinh doanh nhiên liệu sinh học và các loại nhiên liệu ít phát thải. Mục tiêu là góp phần giảm phát thải trong giao thông. Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới còn nhiều biến động, phát triển nhiên liệu sinh học và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là hướng đi tất yếu. Đây không chỉ là giải pháp giảm phát thải, mà còn giúp Việt Nam đa dạng hóa nguồn năng lượng, tăng tính tự chủ, hướng tới nền kinh tế xanh, bền vững.