Trấn áp biểu tình tại Mỹ có vi phạm Hiến pháp?

Việc triển khai lực lượng quân sự để đối phó với dân thường đang làm dấy lên lo ngại về sự lạm dụng quyền lực và nguy cơ vi phạm quyền tự do ngôn luận, theo bản sửa đổi thứ nhất của Hiến pháp Mỹ.

Theo các đoạn video ghi lại, hàng chục binh sĩ Vệ binh Quốc gia cùng nhân viên Bộ An ninh Nội địa Mỹ đã đẩy lùi một nhóm người biểu tình tập trung bên ngoài một tòa nhà liên bang tại trung tâm thành phố Los Angeles. Cuộc đối đầu giữa hai bên tiếp tục diễn ra trên đường phố phía trước tòa nhà. Binh sĩ Vệ binh Quốc gia cũng xuất hiện tại khu vực Paramount, phía Đông Nam Los Angeles. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1965, một Tổng thống Mỹ triển khai Vệ binh Quốc gia mà không cần sự yêu cầu hoặc đồng thuận từ tiểu bang.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cảnh báo nếu bạo lực ở Los Angeles tiếp tục leo thang, ông sẽ điều động cả quân đội chính quy tham gia giải quyết vụ việc. Bộ Chỉ huy Phương Bắc (NORTHCOM) cũng thông báo rằng, 500 binh sĩ Thủy quân lục chiến hiện đang trong trạng thái “sẵn sàng triển khai”.

Người dân Los Angeles phẫn nộ và lo lắng trước việc Tổng thống Donald Trump điều động Vệ binh Quốc gia để trấn áp các cuộc biểu tình phản đối các cuộc truy quét nhập cư hôm Chủ nhật, ngày 8/6. Người phát ngôn Sở Cảnh sát Los Angeles (LAPD), bà Norma Eisenman, cho biết cảnh sát đã bắt giữ 27 người trong cuộc biểu tình ở trung tâm thành phố hôm thứ Bảy với cáo buộc không tuân lệnh giải tán. Tình hình tại Los Angeles tiếp tục leo thang căng thẳng, trong bối cảnh tranh cãi ngày càng gay gắt về chính sách nhập cư của chính quyền liên bang và cách ứng phó với các hoạt động phản đối từ người dân.

Theo Giáo sư Daniel Urman thuộc Trường Luật - Đại học Northeastern, Tổng thống Trump có thẩm quyền pháp lý để triển khai Vệ binh Quốc gia trong trường hợp xảy ra “cuộc nổi dậy”. Tuy nhiên, việc triển khai này thường chỉ diễn ra khi có yêu cầu chính thức từ thống đốc bang nếu tình trạng bất ổn lan rộng. Ông Urman cho rằng, các cuộc biểu tình tại Los Angeles không có vẻ gì là đủ mức độ để được coi là nổi dậy hay rối loạn diện rộng. Theo một tuyên bố từ Nhà Trắng, ông Trump đã ký một bản ghi nhớ ra lệnh triển khai binh sĩ Vệ binh Quốc gia nhằm “giải quyết tình trạng không tuân thủ pháp luật đã diễn ra quá lâu”. Trong khi đó, Thống đốc bang California, ông Gavin Newsom, gọi quyết định này là “cố tình gây kích động”.

Theo hai quan chức Mỹ giấu tên, chính quyền của Tổng thống Trump chưa viện dẫn Đạo luật Nổi dậy. Đạo luật năm 1807 này cho phép tổng thống điều động quân đội để thực thi pháp luật và trấn áp các sự kiện như bạo loạn hoặc tình trạng bất ổn dân sự. Lần cuối cùng đạo luật này được sử dụng là trong cuộc bạo loạn ở Los Angeles năm 1992, khi Thống đốc California yêu cầu hỗ trợ từ liên bang. Giáo sư Urman cảnh báo rằng, việc triển khai quân đội trong lãnh thổ Mỹ, đặc biệt nếu không có sự đồng thuận từ chính quyền bang, có thể làm xáo trộn sự cân bằng quyền lực giữa chính phủ liên bang và các tiểu bang.

Giáo sư Daniel Urman tiếp tục cho hay: “Việc này trao thêm quyền lực cho chính phủ liên bang, làm lu mờ vai trò của chính quyền bang và địa phương. Khi lập hiến, chúng ta đã có sự thỏa hiệp rõ ràng: phân chia quyền lực giữa các cấp chính quyền. Chính phủ liên bang vốn chỉ được trao những quyền hạn giới hạn và được liệt kê rõ ràng trong Hiến pháp”.

Ngoài ra, theo Đạo luật Posse Comitatus của Mỹ, quân đội không được phép sử dụng vũ lực đối với công dân Mỹ trên lãnh thổ quốc gia, trừ khi có sự cho phép của Quốc hội hoặc trong các tình huống tự vệ chính đáng. Điều đáng lo ngại nhất, theo ông Urman, là sự hiện diện của quân đội có thể khiến người dân ngần ngại thực hiện các quyền được bảo vệ theo Bản sửa đổi thứ nhất của Hiến pháp – như tự do ngôn luận và biểu tình.