Nhiều năm qua, đồng bào các dân tộc thiểu số ở Hà Nội đã từng bước khẳng định vai trò, vị trí của mình trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc thông qua nhiều chương trình, hoạt động có ý nghĩa thiết thực, đi vào đời sống.
Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại nhiều thách thức trong công tác bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống của các dân tộc thiểu số ở Thủ đô.
Với sự tham gia của hai khách mời: Ông Bùi Duy Quang – Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo học Lịch sử Việt Nam và Tiến sĩ Nguyễn Anh Cường – Trưởng Bộ môn Quản trị du lịch cộng đồng – Khoa Quản trị du lịch và ngôn ngữ quốc tế - Đại học Văn hóa Hà Nội, chương trình thời sự đặc biệt “Văn hóa dân tộc thiểu số ở Thủ đô - Bảo tồn để phát triển bền vững” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện đã tập trung phản ánh thực trạng công tác bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số tại Thủ đô; đồng thời phân tích những thách thức, cơ hội và giới thiệu các mô hình, giải pháp hiệu quả, nhằm gắn bảo tồn với phát triển kinh tế, nâng cao đời sống cho đồng bào.
Trao đổi tại chương trình, ông Bùi Duy Quang, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Hà Nội cho biết, Hà Nội không chỉ được biết đến là trung tâm chính trị của cả nước, mà còn là nơi hội tụ và giao thoa nhiều giá trị văn hóa. Trong bức tranh chung ấy, cộng đồng các dân tộc thiểu số đã và đang góp phần tạo nên những mảng màu riêng, giàu bản sắc.
Tiến sĩ Nguyễn Anh Cường - Trưởng Bộ môn Quản trị du lịch cộng đồng – Khoa Quản trị du lịch và ngôn ngữ quốc tế - Đại học Văn hóa Hà Nội nhấn mạnh: Có thể khẳng định, bản sắc văn hóa của Hà Nội rất phong phú và sống động, trong đó có sự đóng góp quan trọng của đồng bào các dân tộc thiểu số. Đồng bào không chỉ gìn giữ mà còn tham gia vào các hoạt động văn hóa lớn của thành phố. Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Cường, trong tiến trình phát triển Thủ đô, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số đang được xác định là nhiệm vụ quan trọng, vừa mang ý nghĩa gìn giữ giá trị truyền thống, vừa mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững.
Việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số ở Hà Nội đang đối mặt nhiều thách thức trong bối cảnh hội nhập và đô thị hóa mạnh mẽ. Theo ông Bùi Duy Quang, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Hà Nội, thành phố đã triển khai nhiều hoạt động như: Hỗ trợ duy trì lễ hội truyền thống, tổ chức liên hoan cồng chiêng, hát múa dân gian… Tuy nhiên, về lâu dài, việc bảo tồn không chỉ dừng ở “giữ” mà phải hướng tới “giữ bền”. Thời gian tới, Sở Dân tộc và Tôn giáo Hà Nội sẽ tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu về văn hóa các dân tộc thiểu số nhằm lưu trữ và bảo tồn lâu dài. Đồng thời, công tác bảo tồn sẽ gắn với phát triển sinh kế cho người dân.
Tiến sĩ Nguyễn Anh Cường chia sẻ, từ thực tiễn nghiên cứu và giảng dạy, mô hình phát triển sinh kế dựa trên di sản văn hóa, đặc biệt là gắn du lịch với làng nghề truyền thống, là một hướng đi rất hiệu quả và bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Theo ông, để các mô hình bảo tồn và phát huy văn hóa vận hành bài bản, đúng hướng, yếu tố then chốt là định hướng. Nghị quyết 80 được xác định là định hướng mang tính bao quát, tạo tiền đề cho việc gắn kết giữa bảo tồn, phát huy văn hóa với phát triển kinh tế.
Theo tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam: Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà sẽ trở thành trụ cột, "nguồn lực nội sinh" và động lực to lớn cho sự phát triển bền vững của quốc gia. Và con người chính là trung tâm của sự phát triển, chủ thể sáng tạo và mục tiêu cao nhất. Trên tinh thần đó, những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào thiểu số cũng chính là tài sản quý báu cần được bảo tồn và phát huy thế mạnh trong sự nghiệp phát triển công nghiêp văn hóa của Thủ đô. Mục tiêu cuối cùng đó là người dân tộc thiểu số tại Hà Nội có thể "sống được" bằng chính văn hóa và nghề truyền thống của dân tộc mình, từ đó nâng cao ý thức tự giác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa bản địa.
Với sự quan tâm đầu tư của Thành phố, vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Hà Nội đang được đầu tư bài bản giúp phát triển kinh tế - xã hội và cải thiện đời sống, thu nhập của bà con dân tộc thiểu số.
Lần đầu tiên, tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, những bộ trang phục mới của người Chứt được giới thiệu, mang đến nhiều bất ngờ và thích thú cho công chúng.
Giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số trong lòng một đô thị đang phát triển nhanh không chỉ là yêu cầu văn hóa, mà là nhiệm vụ chính trị được đặt ra trong các nghị quyết của Đảng về phát triển bền vững. Tại Hà Nội, nhiệm vụ ấy đang được hiện thực hóa từ chính những cộng đồng dân tộc thiểu số - nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc giữa dòng chảy đô thị hóa và hội nhập.
Trong định hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, một số thôn, xã ở Hà Nội - nơi tập trung đông người dân tộc thiểu số sinh sống đã triển khai nhiều mô hình du lịch làng nghề ngay tại cộng đồng, qua đó vừa góp phần bảo tồn văn hóa, vừa giữ gìn bản sắc, vừa nâng cao đời sống và thu nhập cho đồng bào dân tộc.
Với những người con sinh ra và lớn lên ở phố cổ Hà Nội, hồ Gươm vốn dĩ đã quá đỗi quen thuộc nhưng trong những ngày này, không gian di sản ấy lại mang đến một cảm xúc hoàn toàn mới mẻ khi tuyến cầu cạn nghệ thuật mang tên "Dải lụa ký ức" chính thức mở cửa đón người dân và du khách vào trải nghiệm.
Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Nhà hát Kịch Hà Nội vừa ra mắt chương trình nghệ thuật “Thời khắc”, mở ra hướng tiếp cận mới khi kết hợp lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sân khấu với công nghệ hiện đại, góp phần đưa những câu chuyện của Hà Nội đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.
Điểm chung của các hoạt động văn hóa diễn ra tại Hà Nội trong thời gian gần đây đó là được tổ chức tại nhiều không gian di sản như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát lớn,… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến với những không gian giàu giá trị lịch sử không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người dân và du khách, mà còn mở ra hướng khai thác, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại.
Trong tháng 9 và tháng 10 năm nay, Hà Nội diễn ra nhiều sự kiện văn hóa với quy mô lớn, đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Từ các chương trình biểu diễn, trưng bày đến những hoạt động trải nghiệm, mỗi sự kiện mang đến một sắc màu riêng, góp phần tạo nên không khí văn hóa sôi động tại Thủ đô.
Là điểm du lịch tiêu biểu của thành phố, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi gìn giữ, bảo quản hiện vật, mà còn trở thành không gian trải nghiệm của công chúng mọi lứa tuổi. Dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, một phần ký ức đặc biệt của nhân dân Hà Nội về một thời khói lửa nhưng tràn đầy niềm tin vào tương lai tươi sáng đã mang đến nhiều cảm xúc trong lòng công chúng.
Di sản không chỉ nằm trong những công trình được gìn giữ hay những câu chuyện của quá khứ. Khi được đặt trong những cách tiếp cận mới, di sản có thể trở thành một phần của đời sống đương đại, tạo ra những trải nghiệm mới và mở thêm cơ hội để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.
