Xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh

Mạng xã hội chính là một xã hội thu nhỏ mà ở đó con người giao tiếp, tương tác với nhau, họ sẻ chia cho nhau những câu chuyện, những vấn đề nóng bỏng của mình và của mọi người. Do đó, văn hóa ứng xử trên mạng xã hội cũng là thước đo để đánh giá nhân cách con người, thái độ, hành động của mỗi người trên không gian mạng cần có góc nhìn đa chiều, cư xử cho đúng mực, hợp tình hợp lý.

Xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh

Xung quanh nội dung này, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi cùng PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Phóng viên: Thưa PGS.TS Trần Thành Nam, cùng với sự “nở rộ” và phát triển của mạng xã hội trong thời gian qua, “cuộc sống” trên nền tảng số này đã bộc lộ nhiều hạn chế, gây bức xúc trong dư luận. Việc tự do ngôn luận mang hướng tiêu cực trên mạng xã hội thời gian gần đây là một thực tế đáng báo động. Vậy ông nghĩ sao về điều này?

PGS.TS Trần Thành Nam: Thực tế, việc Việt Nam từng có thứ hạng thấp về chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng so với thế giới xuất phát từ việc chúng ta chưa kịp thiết lập các cơ chế pháp lý cũng như hình thành được một nền tảng văn hóa ứng xử số đồng bộ. Một nguyên nhân quan trọng khác là trong thời gian qua, chúng ta còn thiếu những chương trình bài bản để trang bị năng lực công dân số cho thế hệ trẻ, dẫn đến một giai đoạn 'đứt gãy' về kỹ năng ứng xử so với những quốc gia đã có quy tắc hành xử lâu đời.

Tuy nhiên, tôi rất lạc quan khi thấy hiện nay chúng ta đã có Luật An ninh mạng và Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội. Đây chính là khung pháp lý và đạo đức thiết yếu để điều chỉnh hành vi của mọi chủ thể, từ cá nhân, tổ chức cho đến các đơn vị cung cấp dịch vụ trực tuyến. Những nỗ lực này đang tạo dựng một nền tảng vững chắc, hướng tới việc chuẩn hóa hành vi và kiến tạo một văn hóa ứng xử văn minh, trách nhiệm trên không gian mạng trong tương lai gần.

Phóng viên: Dưới góc độ tâm lý học, nguyên nhân nào dẫn đến hiện tượng “lệch chuẩn” trong hành vi ứng xử trực tuyến, như phát ngôn cực đoan, công kích cá nhân hay lan truyền tin giả?

PGS.TS Trần Thành Nam: Khác với những cuộc họp trực tiếp có giới hạn đối tượng, không gian mạng là một môi trường mở rộng lớn, nơi mọi phát ngôn đều có thể tiếp cận từ trẻ em, những người dễ bị tổn thương cho đến các cấp lãnh đạo. Chính vì vậy, sự cẩn trọng trong phát ngôn là yêu cầu tối thượng mà chúng ta cần phải hình thành như một thói quen văn hóa mới. Việc chia sẻ trên không gian mạng nhất thiết phải dựa trên những nguyên tắc ứng xử tối thiểu giữa người với người.

Đầu tiên là nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau trong mọi tương tác. Thứ hai là nguyên tắc an toàn, đảm bảo không gây nguy hại cho bản thân và cộng đồng. Thứ ba là tinh thần trách nhiệm, mọi thông tin đưa ra phải chính xác và được kiểm chứng rõ ràng. Cuối cùng và cũng là quan trọng nhất là hướng tới giá trị nhân văn, tạo ra những tác động tích cực cho xã hội. Tuy nhiên, thách thức hiện nay là mỗi cá nhân lại có mức độ thấu hiểu và thói quen ứng xử khác nhau, khiến việc chuẩn hóa các giá trị này trên không gian mạng vẫn là một hành trình cần sự kiên trì bồi đắp.

Phóng viên: Thưa PGS.TS Trần Thành Nam, có ý kiến cho rằng, mạng xã hội là thế giới ảo, vì vậy, việc áp dụng bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội là không cần thiết. Ông nghĩ sao về quan điểm này?

PGS.TS Trần Thành Nam: Tôi cho rằng không thể tách rời mạng xã hội khỏi đời thực, bởi lẽ dù là môi trường ảo nhưng những tác động của nó lại vô cùng thực tế. Trong kỷ nguyên số, một phần quan trọng của cuộc đời mỗi người — từ công việc, sự nghiệp cho đến hình ảnh cá nhân — đều hiện diện và gắn liền với không gian mạng. Do đó, việc xác định danh tính và chuẩn hóa hành vi ứng xử trực tuyến đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Chúng ta thậm chí cần nghiên cứu những phương án quản lý mạnh mẽ hơn, như việc thiết lập hệ thống 'hạnh kiểm số'. Nếu một cá nhân liên tục vi phạm các quy tắc đạo đức và chuẩn mực cộng đồng trên mạng, họ phải bị xếp loại hạnh kiểm xấu và có thể bị hạn chế một số quyền lợi nhất định khi tham gia vào thế giới số. Thực tế đã cho thấy quá nhiều hậu quả đau lòng từ mạng xã hội; vì vậy, nếu không có những chế tài quản lý nghiêm ngặt và định danh rõ ràng, chúng ta sẽ khó có thể kiểm soát được những hệ lụy khôn lường đối với đời sống thực của người dân.

Phóng viên: Trong bối cảnh bùng nổ AI và nội dung số, ông đánh giá ra sao về vai trò của bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội?

PGS.TS Trần Thành Nam: Dựa trên những nghiên cứu về Bộ quy tắc ứng xử trên mạng, tôi cho rằng mỗi cơ quan, đơn vị cần vận dụng các nguyên tắc khung này để xây dựng thành nội quy riêng, phù hợp với đặc thù và tính chất của tổ chức mình. Các giá trị cốt lõi như An toàn, Tôn trọng, Trách nhiệm cần được cụ thể hóa thành những chỉ báo hành vi 'nên' và 'không nên' làm một cách rõ rệt.

Chẳng hạn, với môi trường học đường, các quy tắc này phải giúp học sinh nhận diện rõ giới hạn của sự an toàn và tôn trọng. Đối với các hiệp hội nghề nghiệp như nghệ sĩ hay người làm sân khấu, nội quy cần gắn chặt với trách nhiệm phát ngôn và đạo đức quảng cáo. Nghệ sĩ khi tham gia quảng bá sản phẩm phải dựa trên sự trải nghiệm thực tế và tính hữu dụng của sản phẩm đó, thay vì đưa ra những thông tin thiếu kiểm chứng tới cộng đồng.

Việc cụ thể hóa bộ quy tắc khung thành những quy định hành vi sát sườn với từng nhóm đối tượng không chỉ giúp các thành viên dễ dàng thực hiện, mà còn là cơ sở vững chắc để xây dựng một môi trường mạng văn minh và trách nhiệm hơn. Tôi tin rằng với những chính sách kịp thời này, văn hóa ứng xử trên không gian mạng của chúng ta sẽ có những chuyển biến tích cực và bền vững.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Trần Thành Nam.

Tin liên quan

Để trẻ em dùng mạng xã hội an toàn, hiệu quả

Để trẻ em dùng mạng xã hội an toàn, hiệu quả

Thời sự

Trong thời đại số, mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của nhiều trẻ em. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát và định hướng đúng cách, việc sử dụng mạng xã hội có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm lý, kết quả học tập và hành vi của trẻ.

Nghe

Phường Phú Thượng xây dựng các mô hình xanh, sạch, đẹp

Phường Phú Thượng xây dựng các mô hình xanh, sạch, đẹp

Xã hội

Thực hiện 10 mô hình thực hành quy tắc ứng xử, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh theo chỉ đạo của UBND thành phố Hà Nội, phường Phú Thượng đã phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể trong việc xây dựng các mô hình xanh, sạch, đẹp giữ gìn cảnh quan môi trường đô thị, thu hút du khách đến tham quan trải nghiệm các giá trị văn hóa, trải nghiệm làng nghề của địa phương.

Hành trình văn hóa “Một ngày cùng di sản Phú Thượng”

Hành trình văn hóa “Một ngày cùng di sản Phú Thượng”

Tin tức

Với bề dày truyền thống văn hóa từ lâu đời, trong nỗ lực vinh danh, quảng bá mảnh đất con người Phú Thượng, phường đã phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội để khai thác tour du lịch trải nghiệm “Một ngày cùng di sản Phú Thượng”. Theo đó, du khách sẽ được tìm hiểu về các di tích lịch sử đình, chùa và nghề làm xôi truyền thống Phú Thượng - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Sửa Luật Đất đai: Gỡ vướng phải gắn với quyền lợi người dân

Sửa Luật Đất đai: Gỡ vướng phải gắn với quyền lợi người dân

Tin tức

Sửa đổi Luật Đất đai cần giải quyết đồng thời hai bài toán: khơi thông nguồn lực phát triển và bảo đảm quyền lợi chính đáng về chỗ ở, việc làm, tài sản của người dân. Từ cấp giấy chứng nhận đến thu hồi đất, tái định cư, điều dư luận mong mỏi nhất lúc này là những chuyển biến thực chất trong khâu thực thi.

Minh bạch giá đất, sử dụng hiệu quả nguồn lực

Minh bạch giá đất, sử dụng hiệu quả nguồn lực

Tin tức

Tháo gỡ vướng mắc về đất đai phải gắn với bảo đảm quyền lợi người dân và trách nhiệm thực thi. Từ góc độ pháp lý, cần hoàn thiện cơ chế định giá và kiểm soát đầu cơ như thế nào để đất đai được sử dụng hiệu quả? Phóng viên Ngọc Ánh trao đổi với luật sư, Thạc sĩ Nguyễn Văn Đỉnh, chuyên gia pháp lý về bất động sản.

Tiếng hát Hà Nội thu hút nhiều thí sinh trẻ tuổi

Tiếng hát Hà Nội thu hút nhiều thí sinh trẻ tuổi

Âm nhạc

Cuộc thi Tiếng hát Hà Nội 2026 không chỉ là sân chơi dành cho những giọng ca đã có kinh nghiệm mà còn thu hút đông đảo các thí sinh trẻ tuổi tham gia. Với niềm đam mê âm nhạc, sự tự tin và tinh thần dám thử sức, nhiều gương mặt trẻ đã mang đến cuộc thi những màu sắc mới mẻ, phong cách biểu diễn đa dạng cùng khát vọng khẳng định bản thân. Sự góp mặt của thế hệ trẻ không chỉ góp phần tạo nên sức sống cho cuộc thi mà còn cho thấy sức hút của Tiếng hát Hà Nội đối với những tài năng âm nhạc đang trên hành trình trưởng thành.

Xem thêm

  • Quan tâm nhiều nhất
  • Mới nhất

15 trả lời

15 trả lời