Trong phiên thảo luận tại Quốc hội ngày hôm qua (10/6), Bà Nguyễn Thị Hồng khẳng định, Ngân hàng Nhà nước không sử dụng tiền từ ngân sách để thực hiện các khoản cho vay này. Khoản vay với lãi suất 0% luôn là điều bất thường, có thể xem là đi ngoài quy luật vận hành của thị trường và có khả năng gây ra những ảnh hưởng sâu rộng. Việc không dùng Ngân sách Nhà nước có nghĩa là tiền thuế của người dân sẽ không được dùng để bù đắp phần lãi suất bị thiếu hụt.
Vậy, Ngân hàng Nhà nước sẽ lấy tiền ở đâu để cho vay trong những trường hợp này? Đó là một dạng nghiệp vụ tạo tiền, hay nói một cách dân dã là "in tiền". Việc đưa thêm tiền vào lưu thông một cách không tương xứng với sự tăng trưởng của nền kinh tế rấ đáng lo ngại, đặc biệt là rủi ro về lạm phát.
Chính vì những rủi ro tiềm ẩn đó, Ngân hàng Nhà nước rất hạn chế việc sử dụng công cụ mạnh mẽ này. Thống đốc Nguyễn Thị Hồng cũng đã chỉ rõ, Ngân hàng Nhà nước chỉ xem xét cho vay 0% trong hai trường hợp đặc biệt cấp bách để đảm bảo an toàn cho toàn bộ hệ thống:
Một là, khi một tổ chức tín dụng bị người dân rút tiền hàng loạt, Ngân hàng Nhà nước sẽ cho vay tái cấp vốn với lãi suất 0% để ngân hàng đó có đủ khả năng chi trả cho người gửi tiền, qua đó ổn định tâm lý thị trường và ngăn chặn nguy cơ đổ vỡ mang tính dây chuyền.
Hai là, để thực hiện phương án phục hồi hoặc phương án chuyển giao bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng đang bị đặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt. Đây là những "bệnh nhân" yếu nhất của hệ thống, và những khoản vay này là liều thuốc cần thiết để giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn, hoặc chuyển giao cho một chủ sở hữu mới khỏe mạnh hơn.
Ví dụ điển hình và gần đây nhất chính là vụ việc liên quan đến Ngân hàng SCB. Khi vụ án Vạn Thịnh Phát và bà Trương Mỹ Lan vừa bị phanh phui, đã có một làn sóng người dân ồ ạt đến rút tiền trước hạn. Để giải tỏa áp lực thanh khoản và đảm bảo quyền lợi cho người gửi tiền, Ngân hàng Nhà nước đã phải bơm tiền cho SCB thông qua cơ chế cho vay đặc biệt như vậy.
Đặc biệt, họ không cần phải bơm vào toàn bộ số tiền mà người dân đã gửi tại SCB vào thời điểm đó. Bởi vì, không phải tất cả người gửi tiền đều đến rút trong cùng một lúc; vòng quay tự nhiên của dòng tiền trong nền kinh tế đã giúp Ngân hàng Nhà nước giải quyết được một phần hậu quả. Đó là lý do dù phải đứng ra "cứu" SCB với một quy mô lớn chưa từng có, lạm phát của Việt Nam trong ba năm trở lại đây về cơ bản vẫn nằm trong tầm kiểm soát.
Thông điệp của Thống đốc Nguyễn Thị Hồng và Ngân hàng Nhà nước qua những phát biểu này là vô cùng rõ ràng. Điều này cho thấy những đề nghị xin vay vốn từ ngân sách, hay thậm chí là từ Ngân hàng Nhà nước, với lãi suất 0% để thực hiện các dự án kinh doanh, dù là dự án hạ tầng lớn gần như bất khả thi.
Việc sử dụng công cụ cho vay 0% là một biện pháp cuối cùng, chỉ được dùng đến trong những tình huống nguy cấp nhất để bảo vệ sự an toàn của cả hệ thống tài chính, chứ chưa bao giờ là một quyết định dễ dàng.
