Đề xuất công chứng 'từ xa', cắt giảm thủ tục mang tính 'giấy phép con'

Theo các đại biểu, quy định các giao dịch bắt buộc phải công chứng như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, góp vốn liên quan đến bất động sản… đã khá rõ ràng, rành mạch, đáp ứng yêu cầu quản lý. Tuy nhiên, hiện vẫn có ý kiến khác nhau giữa dự thảo luật này và một số luật chuyên ngành như Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Đất đai… do đó, cần rà soát để xác định rõ trường hợp nào bắt buộc phải công chứng, trường hợp nào không, tránh tình trạng chồng chéo, dẫn đến phát sinh thủ tục không cần thiết, gây phiền hà, tốn kém cho người dân.

Đại biểu Phạm Văn Hòa - Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp cho rằng, cần xem xét cắt giảm những thủ tục mang tính “giấy phép con”, đồng thời đề xuất nghiên cứu, bổ sung quy định về “công chứng từ xa”.

Đại biểu Phạm Văn Hòa nêu rõ: "Dù lưu ý những rủi ro như giả mạo danh tính, bị tác động ngoài ý chí hoặc sự cố kỹ thuật, song tôi cho rằng đây vẫn là hướng đi phù hợp với chủ trương chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính. Trong bối cảnh hiện nay, khi hạ tầng số và hệ thống định danh điện tử (VNeID) đã phát triển, việc triển khai công chứng từ xa sẽ mang lại nhiều thuận lợi cho cả người công chứng và công chứng viên, từ đó sẽ đỡ tốn kém cho người dân".

Đối với phạm vi giao dịch phải công chứng, các đại biểu đề nghị liệt kê cụ thể các loại giao dịch bắt buộc phải công chứng như bất động sản, thừa kế, doanh nghiệp ngay trong luật để bảo đảm minh bạch. Về phân cấp thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh, theo các đại biểu, đây là hướng đi phù hợp, nhưng cần có cơ chế kiểm soát tập trung từ Bộ Tư pháp để bảo đảm tiêu chuẩn nghề nghiệp thống nhất trên toàn quốc, tránh chênh lệch chất lượng giữa các địa phương.

Khẳng định quy định cho phép không yêu cầu xuất trình bản chính khi thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu là bước tiến phù hợp với xu hướng chuyển đổi số góp phần giảm thủ tục tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, đại biểu Nguyễn Đại Thắng - Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên cũng chỉ ra, phải cân nhắc kỹ bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế. Đại biểu Nguyễn Đại Thắng cho rằng: "Hiện nay, các cơ sở dữ liệu vẫn còn phân tán, chưa được kết nối đồng bộ nên chưa đảm bảo tính 'đúng, đủ, sạch, sống', đồng thời cơ chế xác định trách nhiệm pháp lý đối với dữ liệu vẫn chưa rõ ràng. Trong bối cảnh đó, nếu cho phép bỏ hoàn toàn việc đối chiếu bản chính, rủi ro pháp lý có thể chuyển dịch từ người dân sang công chứng viên, thậm chí làm phát sinh các tranh chấp phức tạp hơn. Từ thực tiễn trên, cơ quan chủ trì soạn thảo cần quy định rõ điều kiện áp dụng, bao gồm hạ tầng kỹ thuật, mức độ kết nối và độ tin cậy của dữ liệu; đồng thời xác định cụ thể trách nhiệm pháp lý của cơ quan quản lý, tổ chức và cá nhân cung cấp dữ liệu. Đặc biệt, cần thiết kế lộ trình thực hiện phù hợp, thận trọng và không nên áp dụng ngay trên diện rộng".

Theo các đại biểu, quy định hạn chế công chứng ngoài trụ sở và chỉ cho phép công chứng giao dịch bất động sản tại địa phương có tài sản là chưa hợp lý. Quy định với quá nhiều điều kiện và lộ trình dài hạn sẽ dẫn đến việc tiếp tục cấu trúc dịch vụ công chứng theo hướng khép kín, tiềm ẩn nguy cơ lợi ích nhóm.

Đại biểu Lê Thanh Hoàn - Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa kiến nghị mở rộng phạm vi công chứng ngoài trụ sở để cho phép thực hiện khi người dân có nhu cầu gắn với điều kiện bảo đảm an toàn pháp lý thay vì hạn chế hành chính; đồng thời thực hiện ngay thẩm quyền công chứng không phụ thuộc vào đơn vị địa giới hành chính khi luật có hiệu lực.

Đại biểu Lê Thanh Hoàn phân tích: "Chúng ta đang hướng tới xã hội hóa công chứng, nhưng nếu người dân không được quyền lựa chọn văn phòng ngoài địa bàn thì đó không còn là xã hội hóa mà thực chất là phân vùng bằng pháp luật. Việc hạn chế này khiến cạnh tranh chất lượng dịch vụ bị triệt tiêu. Thay vì nỗ lực nâng cao chất lượng, một văn phòng công chứng chỉ cần đặt tại vị trí đắc địa có nhiều giao dịch là mặc nhiên được hưởng đặc quyền theo vị trí. Đáng chú ý, việc dự thảo vẫn cho phép công chứng di chúc và văn bản từ chối nhận di sản là bất động sản không phụ thuộc vào nơi có tài sản đã bộc lộ sự mâu thuẫn với lập luận 'do chưa liên thông cơ sở dữ liệu'. Thực hiện cung cấp dịch vụ phi địa giới hành chính là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước; nếu vẫn giữ cách tiếp cận cũ, chúng ta không chỉ làm chậm quá trình chuyển đổi số mà còn làm giảm năng lực cạnh tranh của hệ thống pháp lý quốc gia trong kỷ nguyên mới".

Trong sáng 11/4, Quốc hội cũng thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi). Theo các đại biểu, việc hoàn thiện Luật Hộ tịch cần được thực hiện theo hướng vừa đẩy mạnh chuyển đổi số, vừa đảm bảo tính bao trùm để mọi người dân, đặc biệt là người dân vùng sâu, vùng xa có thể tiếp cận thuận lợi trong lĩnh vực dịch vụ công.

Góp ý về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, đại biểu Dương Minh Ánh - Đoàn ĐBQH Hà Nội đề xuất bổ sung quy định loại trừ các trường hợp quy định tại Khoản 2, Điều 15 và Khoản 2, Điều 20 của dự thảo Luật là các trường hợp quy định thẩm quyền đăng ký hộ tịch thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của cá nhân. Cụ thể là: Ủy ban nhân dân cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân đăng ký việc hộ tịch quy định tại Điều 3 của luật này, trừ các trường hợp quy định tại Khoản 2, Điều 15 và Khoản 2, Điều 20 của luật này.

Theo các đại biểu, thông tin hộ tịch là dữ liệu gốc, ghi nhận tình trạng nhân thân, trong khi thông tin căn cước là dữ liệu tổng hợp phục vụ giao dịch và quản lý. Cần rà soát, phân biệt và tích hợp các quy định trong Luật Hộ tịch sửa đổi và Luật Căn cước 2023, nhằm thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, tạo sự thông suốt cho cơ quan quản lý và giảm thiểu thủ tục hành chính, thuận lợi cho người dân.