Sửa luật để hệ thống trợ giúp pháp lý chuyên nghiệp, hiện đại

Cho ý kiến vào dự thảo Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc trợ giúp pháp lý ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và việc làm thường xuyên của người dân tại địa phương. Vì vậy, Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi) cần có cái nhìn đa chiều từ góc độ người thụ hưởng, người thực hiện. Cho rằng địa phương nào cũng có Trung tâm trợ giúp pháp lý hướng đến các đối tượng yếu thế như người già neo đơn, trẻ em không nơi nương tựa, Chủ tịch Quốc hội lưu ý các vấn đề chính, đó là: mở rộng đối tượng thụ hưởng, người có mức sống trung bình gặp biến cố; bổ sung nhóm người không thuộc hộ nghèo, cận nghèo nhưng phải đối mặt với hoàn cảnh tài chính ngặt nghèo, khó khăn.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu cần nâng cao việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tận dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư của ngành công an và định danh điện tử để phục vụ trợ giúp pháp lý; xây dựng ứng dụng (App) và quy định pháp lý cho việc tư vấn trực tuyến, nộp hồ sơ qua mạng với giá trị tương đương hồ sơ giấy để rút ngắt thời gian, tiết kiệm "thời gian vàng" cho người dân.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: "Kiểm soát chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý cần có hệ thống đánh giá độc lập; thứ hai là phản hồi từ người thụ hưởng, luật cần quy định bắt buộc phải lấy ý kiến hài lòng của người dân, tương tự như việc đánh giá các chỉ số năng lực của tỉnh. Cần đảm bảo tính đồng bộ, rà soát kỹ để Luật Trợ giúp pháp lý thống nhất với Bộ luật Tố tụng hình sự, dân sự và Luật Luật sư, tránh tình trạng 'luật này cho phép nhưng luật kia lại gây rào cản'. Mở rộng phạm vi đại diện: cân nhắc mở rộng việc đại diện tố tụng cho các vụ việc hành chính, đất đai phức tạp - đây là những lĩnh vực người dân cần hỗ trợ nhiều nhất để tránh tình trạng khiếu kiện kéo dài".

Cho rằng, Luật Trợ giúp pháp lý là một chính sách quan trọng và là “điểm tựa” pháp lý thiết yếu dành cho đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt là những người cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, đại biểu Lê Nhật Thành - Đoàn ĐBQH Hà Nội đề nghị xem xét mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý đối với người dân tộc thiểu số sinh sống ở các xã khó khăn.

Đối với Luật Hộ tịch (sửa đổi), điểm mới của dự thảo là đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính. Theo đó, 5 sự kiện hộ tịch quan trọng gồm: khai sinh, kết hôn, đăng ký giám hộ, nhận cha, mẹ, con và khai tử được thực hiện phi địa giới trong phạm vi một tỉnh. Còn các sự kiện hộ tịch khác như: thay đổi thông tin hộ tịch, khai thác sử dụng cơ sở dữ liệu hộ tịch, cấp trích lục hộ tịch được thực hiện phi địa giới hành chính trên phạm vi toàn quốc. Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà - Đoàn ĐBQH Hà Nội cho rằng, đây là bước tiến quan trọng, góp phần bảo đảm quyền nhân thân và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.

Liên quan đến xây dựng cơ sở dữ liệu hộ tịch, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị: "Cần bổ sung nguyên tắc xử lý đối với trường hợp dữ liệu hộ tịch được số hóa, thu thập hoặc cập nhật từ nhiều nguồn khác nhau nhưng có sự không thống nhất, sai lệch hoặc thiếu đồng bộ. Dự thảo chưa làm rõ nguyên tắc xác định nguồn thông tin ưu tiên, trình tự đối chiếu, trách nhiệm xác minh và cơ chế hiệu chỉnh khi dữ liệu lịch sử bị sai sót trong quá trình làm sạch, chuẩn hóa. Đây là vấn đề rất quan trọng, bởi nếu không quy định ngay ở tầm luật thì khi triển khai thực tế có thể phát sinh tình trạng mỗi nơi hiểu một cách, ảnh hưởng đến độ tin cậy và giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch".

Theo các đại biểu, điểm nổi bật của dự thảo luật là cơ chế đăng ký khai sinh và khai tử tự động. Việc tích hợp dữ liệu giữa ngành y tế và chính quyền cấp xã để chủ động đăng ký hộ tịch cho người dân mà không phụ thuộc nơi cư trú là một bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra bài toán về tính thực thi về nhân lực triển khai; đảm bảo tính kết nối đồng bộ, thông suốt giữa vùng sâu vùng xa và đô thị để tránh tình trạng chậm, lệch thông tin; đồng thời có nguyên tắc xử lý hệ lụy pháp lý khi xảy ra sai sót hoặc chậm trễ trong quá trình đăng ký tự động.

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà - Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội nêu ý kiến: "Cần phải có những nơi dự phòng ngoại tuyến khi chưa có đủ hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là triển khai các đội đăng ký hộ tịch lưu động cho các vùng nông thôn và đào tạo nhân viên y tế phải thực hiện khai báo tại chỗ".

Cho ý kiến về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, các đại biểu đề nghị chỉnh lý quy định về tiêu chí các giao dịch phải công chứng, tránh trùng lặp, chồng chéo với các luật chuyên ngành; tăng cường công chứng tự nguyện của người dân, tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân.