Đường ray mở lối đô thị

Bám sát tinh thần Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết 188/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển mạng lưới đường sắt đô thị và Nghị quyết 71/2025/NQ-HĐND về quy hoạch khu vực TOD, chương trình đã đặt đường sắt đô thị trong tổng thể chiến lược phát triển đô thị dài hạn.

Từ câu chuyện kết nối mạng lưới, liên thông đa phương thức, khai thác không gian quanh ga cho đến nâng cao chất lượng dịch vụ và trải nghiệm hành khách, chương trình cho thấy phát triển đường sắt đô thị không chỉ để giải quyết bài toán đi lại mà còn mở ra một hướng tiếp cận mới trong quy hoạch và vận hành đô thị hiện đại.

Tham gia chương trình, ông Khuất Việt Hùng – Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Một thành viên Đường sắt Hà Nội (Hanoi Metro) và Kiến trúc sư Trần Huy Ánh – Hội Kiến trúc sư Hà Nội đã mang đến những góc nhìn đa chiều về vai trò của hệ thống đường sắt đô thị trong cấu trúc phát triển Thủ đô. Các chuyên gia thống nhất rằng nếu được đặt đúng vị trí, đường sắt đô thị sẽ trở thành trục xương sống kết nối các trung tâm, mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy hình thành đô thị nén, tăng cường liên kết nội đô và liên vùng, đồng thời tạo nền tảng cho hệ sinh thái giao thông công cộng hiện đại.

Ông Khuất Việt Hùng cho biết: "Trong bản quy hoạch tầm nhìn 100 năm, hệ thống đường sắt đô thị nói riêng và hạ tầng giao thông công cộng nói chung không chỉ là khung xương kỹ thuật, mà còn là hiện thực hóa khát vọng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô. Đây cũng chính là kỳ vọng lớn lao mà Trung ương và Bộ Chính trị đã gửi gắm thông qua Nghị quyết 15-NQ/TW (Nghị quyết 02 cũ). Nhìn vào mạng lưới đường sắt đô thị, chúng ta không chỉ thấy được hình hài của một không gian phát triển mới, mà còn nhận diện rõ nét những 'dòng chảy' mang tính động lực: đó là dòng chảy của nhu cầu đi lại, dòng chảy của kinh tế - xã hội và sự tuôn trào của các hoạt động phát triển đa dạng dọc theo các tuyến trục chính. Quy hoạch giao thông công cộng trong tầm nhìn thế kỷ chính là mạch máu dẫn dắt sự thịnh vượng, định hình nên một Hà Nội hiện đại, văn minh và bền vững."

Chương trình được triển khai theo ba phần: “Những thanh ray mở lối đô thị”, “Từ hành trình kết nối đến hệ sinh thái đô thị số” và “Canh tân đô thị”. Từ thực tiễn vận hành các tuyến đường sắt hiện nay, chương trình phân tích sâu hơn về quá trình hình thành hệ sinh thái giao thông - dịch vụ - công nghệ, cũng như yêu cầu đổi mới tư duy quy hoạch đô thị theo mô hình TOD, lấy giao thông công cộng làm trung tâm phát triển. Đây được xem là hướng đi phù hợp với các đô thị lớn trên thế giới và cũng là lựa chọn tất yếu để Hà Nội phát triển bền vững trong tương lai.

Ở góc độ kiến trúc và quy hoạch, Kiến trúc sư Trần Huy Ánh cho rằng, đường sắt đô thị không chỉ tạo ra sự thay đổi về hạ tầng mà còn tạo ra sự thay đổi trong cách tổ chức không gian sống, không gian kinh tế và không gian văn hóa của thành phố. Khi các khu vực quanh nhà ga được quy hoạch hợp lý, hình thành các trung tâm dịch vụ, thương mại, công cộng, hệ thống đường sắt đô thị sẽ trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển đồng bộ của toàn bộ đô thị.

Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị đã mở ra một định hướng lớn cho Hà Nội trong kỷ nguyên mới, còn Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm chính là bước cụ thể hóa định hướng ấy bằng một tầm nhìn rõ ràng và dài hạn. Trong bức tranh đó, đường sắt đô thị không chỉ là phương tiện vận chuyển mà còn là công cụ tổ chức lại không gian phát triển, thúc đẩy hình thành đô thị xanh, thông minh và bền vững. Từ những định hướng chiến lược đến những bước đi cụ thể hôm nay, mỗi quyết định trong quy hoạch và đầu tư hạ tầng đều đang góp phần định hình diện mạo Hà Nội trong tương lai. Và nếu được phát huy đúng vai trò, những tuyến đường ray đang hình thành sẽ không chỉ đưa người dân đến các điểm đến mới, mà còn mở lối cho một Hà Nội kết nối hơn, văn minh hơn, xanh hơn và đáng sống hơn trong hành trình phát triển dài hạn phía trước.