Trong kỷ nguyên số, khi thông tin trở nên dễ dàng tiếp cận chỉ với một cú chạm, văn hóa đọc đang đứng trước nhiều thay đổi lớn. Sự cạnh tranh của các loại hình giải trí hiện đại đặt ra không ít thách thức, đặc biệt với thói quen đọc sách của giới trẻ.
Tuy nhiên, giữa những biến chuyển đó, văn hóa đọc vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc bồi đắp tri thức, hình thành tư duy và nuôi dưỡng đời sống tinh thần. Làm thế nào để khơi dậy niềm đam mê đọc sách và đưa xuất bản trở thành động lực phát triển tri thức bền vững?
Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với nhà văn, nhà báo Hoàng Anh Sướng xung quanh vấn đề này.
Phóng viên: Thưa nhà văn, nhà báo Hoàng Anh Sướng, trong bối cảnh các nền tảng số và hình thức giải trí phát triển mạnh mẽ như hiện nay, ông đánh giá như thế nào về vị trí và vai trò của văn hóa đọc trong đời sống hiện đại?
Nhà văn, nhà báo Hoàng Anh Sướng: Sách là người thầy vĩ đại của nhân loại và ở thời đại nào con người cũng cần đến sách. Không ai có thể thành công trong cuộc sống mà thiếu đi người thầy chung này, bởi sách chính là kho tàng trí tuệ lớn nhất của loài người. Ngày nay, dù một số người tỏ ra bi quan khi đời sống hiện đại với mạng xã hội và báo chí điện tử đang tác động quá nhanh đến con người, tôi vẫn giữ vững niềm tin vào văn hóa đọc. Nếu thông tin trên mạng xã hội chỉ mang tính thời sự tức thời, thì sách lại mang đến kho tàng tri thức quý báu, giúp khai mở trí tuệ và đặc biệt là nuôi dưỡng tâm hồn bằng những cảm xúc lành mạnh như tình yêu Tổ quốc, yêu thương gia đình, lòng từ bi và niềm tin yêu cuộc sống. Minh chứng rõ nét nhất là việc ngày càng có nhiều công ty sách ra đời và phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Tại các lễ hội sách được tổ chức ở nhiều thành phố, lượng người tham dự luôn rất đông đảo. Tôi từng có buổi chia sẻ tại Phố sách Hà Nội vào tối Chủ nhật; dù diễn ra muộn nhưng vẫn có hàng trăm người thuộc mọi thế hệ, từ người già đến trẻ em, cùng đến tham dự. Chính vì thế, tôi tin rằng dù thế giới có thay đổi ra sao, sách vẫn là phần không thể thiếu trong cuộc sống này.
Phóng viên: Hiện nay có rất nhiều ý kiến cho rằng là những người trẻ đang dần rời xa sách. Vậy theo ông thì nguyên nhân chính của thực trạng đó là gì? Và chúng ta cần phải làm gì để khơi dậy lại niềm yêu thích đọc sách trong giới trẻ?
Nhà văn, nhà báo Hoàng Anh Sướng: Sự chi phối của các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok hay YouTube là thực trạng chung trên toàn thế giới chứ không riêng gì Việt Nam. Nhiều người thường phàn nàn với tôi về việc trẻ em hiện nay quá lệ thuộc vào điện thoại hay iPad mà bỏ quên việc đọc sách. Đây là một thực tế khó tránh khỏi, nhưng để khắc phục, chúng ta cần sự vào cuộc đồng bộ từ nhiều phía. Đầu tiên, các đơn vị phát hành và công ty sách phải nỗ lực cung cấp những tác phẩm thực sự giá trị, đáp ứng đúng khao khát và nhu cầu tìm hiểu của độc giả; chỉ khi chạm đến những điều bạn đọc thực sự cần, sách mới được đón nhận rộng rãi.
Thứ hai, ở góc độ xã hội, cần tổ chức nhiều hơn nữa các ngày hội văn hóa đọc cùng những chương trình thực tế như thi kể chuyện hay review sách hay; những hoạt động thường xuyên này sẽ giúp kích hoạt tình yêu sách trong cộng đồng. Đặc biệt, tôi nhấn mạnh vai trò của nhà trường và gia đình. Trong đó, gia đình chính là nơi khởi nguồn quan trọng nhất. Muốn nuôi dưỡng thói quen đọc sách cho con, cha mẹ nên bắt đầu ngay từ khi trẻ còn nhỏ. Thay vì những tủ bia hay rượu quý, mỗi ngôi nhà nên có một tủ sách. Những đứa trẻ được nghe cha mẹ đọc truyện cổ tích mỗi tối trước khi đi ngủ sẽ tiếp nhận tình yêu sách một cách tự nhiên nhất, và chính sự kết nối ấy sẽ trở thành hành trang quý giá theo suốt cuộc đời các con.
Phóng viên: Vâng, vậy thì từ góc độ là một nhà văn, nhà báo cũng như là tác giả của rất nhiều đầu sách thì ông có đề xuất gì để sách, cũng như là hoạt động xuất bản trở thành một động lực phát triển tri thức và xây dựng văn hóa đọc bền vững ạ?
Nhà văn, nhà báo Hoàng Anh Sướng: Với 31 năm làm báo chuyên nghiệp và là tác giả của hơn mười đầu sách, tôi may mắn có những tác phẩm được bạn đọc đón nhận nồng nhiệt. Điển hình như cuốn "Hạnh phúc đích thực" – ghi lại cuộc trò chuyện với Thiền sư Thích Nhất Hạnh về cách tìm cầu hạnh phúc, hay bộ sách "Nhân quả và Phật pháp nhiệm mầu" gồm ba tập. Dù đã xuất bản được 10 năm, đến nay những cuốn sách này vẫn được độc giả yêu mến, tìm mua để đọc và làm quà tặng cho người thân, thậm chí là tặng cho các trường phổ thông trên cả nước. Từ trải nghiệm của một người viết, tôi nhận thấy rằng để tác phẩm thực sự đi vào lòng người, mình phải thấu hiểu xem bạn đọc đang trăn trở và quan tâm đến đề tài gì. Khi đã nắm bắt được mong muốn đó, người cầm bút cần cung cấp đúng giá trị họ cần bằng một cách thể hiện giản dị, gần gũi, dễ hiểu và hấp dẫn nhất.
Phóng viên: Vâng, xin trân trọng cảm ơn nhà văn, nhà báo Hoàng Anh Sướng.
Từ thực tiễn có thể thấy, ngành Xuất bản đang đứng trước nhiều cơ hội, nhưng cũng không ít “điểm nghẽn”. Vậy đâu là hướng đi để ngành phát triển bền vững, thực sự trở thành động lực của tri thức và văn hóa?
Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ V, UBND phường Yên Sở đã tổ chức Lễ phát động Ngày hội “Sách và Văn hóa đọc năm 2026” tại Trường THCS Chu Văn An; đồng thời phát động phong trào quyên góp sách với thông điệp “Tặng một cuốn sách để đọc nghìn cuốn sách”.
Hưởng ứng Ngày sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ V năm 2026, UBND phường Xuân Đỉnh đã phối hợp cùng Trường Tiểu học Xuân Đỉnh tổ chức Ngày hội Đọc sách dành cho các em học sinh nhằm khơi dậy niềm đam mê đọc sách.
Để góp phần xây dựng văn hóa đọc, một trong những đối tượng độc giả cần quan tâm chính là trẻ em, bởi hình thành thói quen đọc sách ngay từ thơ bé sẽ giúp tạo nên một thế hệ yêu sách, gắn bó với sách.
Từ khoá
Với những người con sinh ra và lớn lên ở phố cổ Hà Nội, hồ Gươm vốn dĩ đã quá đỗi quen thuộc nhưng trong những ngày này, không gian di sản ấy lại mang đến một cảm xúc hoàn toàn mới mẻ khi tuyến cầu cạn nghệ thuật mang tên "Dải lụa ký ức" chính thức mở cửa đón người dân và du khách vào trải nghiệm.
Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Nhà hát Kịch Hà Nội vừa ra mắt chương trình nghệ thuật “Thời khắc”, mở ra hướng tiếp cận mới khi kết hợp lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sân khấu với công nghệ hiện đại, góp phần đưa những câu chuyện của Hà Nội đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.
Điểm chung của các hoạt động văn hóa diễn ra tại Hà Nội trong thời gian gần đây đó là được tổ chức tại nhiều không gian di sản như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát lớn,… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến với những không gian giàu giá trị lịch sử không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người dân và du khách, mà còn mở ra hướng khai thác, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại.
Trong tháng 9 và tháng 10 năm nay, Hà Nội diễn ra nhiều sự kiện văn hóa với quy mô lớn, đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Từ các chương trình biểu diễn, trưng bày đến những hoạt động trải nghiệm, mỗi sự kiện mang đến một sắc màu riêng, góp phần tạo nên không khí văn hóa sôi động tại Thủ đô.
Là điểm du lịch tiêu biểu của thành phố, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi gìn giữ, bảo quản hiện vật, mà còn trở thành không gian trải nghiệm của công chúng mọi lứa tuổi. Dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, một phần ký ức đặc biệt của nhân dân Hà Nội về một thời khói lửa nhưng tràn đầy niềm tin vào tương lai tươi sáng đã mang đến nhiều cảm xúc trong lòng công chúng.
Di sản không chỉ nằm trong những công trình được gìn giữ hay những câu chuyện của quá khứ. Khi được đặt trong những cách tiếp cận mới, di sản có thể trở thành một phần của đời sống đương đại, tạo ra những trải nghiệm mới và mở thêm cơ hội để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.
