Hà Nội đổi thay và trăn trở

Tôi không sinh ra ở Hà Nội, nhưng những năm tháng tươi đẹp nhất của tuổi trẻ, quãng đời sinh viên xa nhà, lại gắn bó sâu đậm với mảnh đất này. Mỗi lần Hà Nội đón Đại lễ, dù đang ở một phương trời xa, tôi vẫn không khỏi bồi hồi, xúc động và tự hào khi dõi theo hình ảnh Thủ đô qua màn ảnh nhỏ. Còn mỗi dịp có cơ hội trở về, dù chỉ thoáng qua vài giờ ngắn ngủi, trong tôi vẫn luôn dâng lên cảm giác thân thuộc, như được trở lại một nơi chốn đã in sâu trong tâm trí.

Tôi đã đi qua những mùa thu Hà Nội vàng óng ả, khi nắng như mật ong trải khắp các con đường. Ngay từ lần đầu gặp gỡ, tôi đã đem lòng yêu mến vẻ đẹp dịu dàng của mùa thu nơi đây. Tôi cũng từng trải qua những cơn mưa tầm tã, đặc biệt là trận lụt lịch sử năm 2008. Bao nhiêu buồn vui của những ngày tháng sinh viên, những kỷ niệm cùng bạn bè, những con đường từng đi qua, cứ thế góp nhặt thành tình yêu dành cho Hà Nội. Để rồi tự lúc nào không hay, thành phố đã trở thành một phần trong tôi.

Năm 2004, tôi ra Hà Nội học tại Trường Đại học Bách khoa. Hành trang mang theo khi ấy chẳng có gì nhiều, ngoài chiếc giường gỗ do chính tay bố đóng. Chiếc giường theo tôi qua nhiều căn gác trọ sinh viên, từ khu chung cư cũ kỹ trong một con ngõ nhỏ ở phố Trung Tự, đến ngôi nhà người quen trong khu dân cư phố Quan Nhân, rồi sau đó là hơn bốn năm ở tầng ba một căn gác trọ trên phố Tô Vĩnh Diện.

Những nơi từng sống ấy giờ đây có thể đã khác xưa nhiều, nhưng mỗi khi nhớ về quãng đời sinh viên, tôi lại nghĩ đến một địa điểm rất gần với những con đường quen thuộc ấy. Đó là Ngã Tư Sở. Với tôi, sự đổi thay của Hà Nội có lẽ được nhìn thấy rõ nhất qua chính nơi này.

Có người từng nói vui rằng, Ngã Tư Sở phải gọi là "Ngã Tư Khổ" mới đúng. Quả thật, trong ký ức của một thời sinh viên, mỗi lần đi qua đây đều là một trải nghiệm chẳng dễ chịu chút nào. Vào giờ cao điểm, tất cả những ngả đường dẫn về Ngã Tư Sở đều ùn tắc. Xe đạp, xe máy, ô tô chen chúc, nhích từng chút một. Khói xe hòa với bụi đường, người đi đường mồ hôi nhễ nhại sau một ngày học tập, làm việc. Ai cũng đói lả, mệt nhoài, nhưng vẫn phải kiên nhẫn chờ đợi giữa dòng phương tiện đông nghịt. Ngay cả vỉa hè cũng chẳng còn chỗ để đặt chân.

Hình ảnh khiến tôi nhớ nhất về Ngã Tư Sở ngày ấy có lẽ là một chàng sinh viên khỏe mạnh, nhấc bổng chiếc xe đạp, cố len lỏi qua dòng người và phương tiện để tìm cho mình một lối đi. Một hình ảnh vừa buồn cười, vừa phản ánh chân thực sự nhọc nhằn của giao thông Hà Nội những năm tháng ấy.

Rồi những ngày Ngã Tư Sở được quây tôn để xây cầu vượt, làm hầm đi bộ cũng đến. Đó thực sự là quãng thời gian gian nan với người dân sống quanh khu vực. Đường sá vốn đã chật hẹp nay càng thêm ngổn ngang, lầy lội. Bụi bay mù mịt, bám vào những ngôi nhà và phủ kín các lối đi. Nhưng tôi hiểu, để có được một diện mạo khang trang hơn, những tháng ngày thi công vất vả ấy là điều khó tránh khỏi. Và dù thời gian đã trôi qua, ký ức về một Ngã Tư "Khổ" vẫn luôn là một phần không thể quên trong tôi.

Bây giờ, trở lại nơi này, tôi không khỏi ngỡ ngàng trước những đổi thay. Những con đường quanh Ngã Tư Sở đã được mở rộng, hàng xà cừ cổ thụ vẫn tỏa bóng xanh mát. Trên đường Nguyễn Trãi, khu đô thị Royal City hiện lên với những tòa nhà cao tầng và trung tâm mua sắm sầm uất. Tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông cũng đã trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sống thành phố.

Từ một nút giao từng được xem là nỗi ám ảnh của người tham gia giao thông, Ngã Tư Sở hôm nay đã có diện mạo khác. Những công trình hiện đại, những tuyến đường được cải thiện, những thay đổi trong hạ tầng đô thị cho thấy Hà Nội đang từng bước phát triển và tìm cách giải quyết những điểm nghẽn đã tồn tại suốt nhiều năm.

Nhưng giữa niềm vui trước những đổi thay ấy, trong tôi vẫn còn một nỗi trăn trở. Đó là Hà Nội dường như vẫn chưa có được một dòng sông thực sự trong xanh, thanh mát.

Tôi thường nhớ đến sông Tô Lịch qua câu ca dao xưa: "Nước sông Tô vừa trong vừa mát/ Em ghé thuyền đỗ sát thuyền anh". Một dòng sông từng đi vào thi ca với vẻ đẹp nên thơ, từng gắn bó với đời sống và ký ức của người Hà Nội, vậy mà có thời gian lại trở thành dòng sông ô nhiễm, ngày ngày phải tiếp nhận những nguồn nước thải chưa qua xử lý.

Những năm gần đây, khi biết Hà Nội triển khai các dự án cải tạo sông Tô Lịch, tôi cảm thấy vui mừng và có thêm hy vọng. Các giải pháp thu gom nước thải đưa về nhà máy xử lý Yên Xá, xây dựng hệ thống đập tràn, bổ sung nguồn nước... đang được triển khai với mục tiêu cải thiện chất lượng dòng sông.

Tôi mong rằng những nỗ lực ấy sẽ sớm mang lại kết quả thực chất, để một ngày không xa, người Hà Nội có thể tự hào về dòng Tô Lịch xanh trong, thay vì chỉ nhắc đến nó như một nỗi tiếc nuối. Bởi một dòng sông sạch không đơn thuần là cảnh quan đẹp, mà còn là thước đo chất lượng môi trường sống và văn minh đô thị.

Tôi mong có dịp trở lại, đi dọc theo dòng Tô Lịch, trên con đường Láng thân quen, để được ngắm nhìn một dòng sông hồi sinh, giữa một Hà Nội vừa đổi thay, vừa giữ được những gì sâu lắng nhất.

Không chỉ có những dòng sông, điều tôi mong mỏi ở Hà Nội còn là một bầu không khí trong lành. Tôi đã có dịp đi qua nhiều thủ đô của các nước châu Âu, đến Singapore hiện đại, đến Tokyo, nơi những nét cổ kính và hiện đại cùng tồn tại. Mỗi thành phố có một vẻ đẹp riêng, nhưng có một điều khiến tôi đặc biệt ấn tượng, đó là môi trường sống và không gian dành cho con người.

Vì thế, mỗi lần nghĩ về Hà Nội, bên cạnh niềm tự hào trước những công trình mới, tôi vẫn mong thành phố sẽ có thêm nhiều khoảng xanh, những con đường ít khói bụi và bầu không khí đủ trong lành để mỗi người dân có thể hít thở thật dễ chịu. Bởi mỗi khi vào mùa hanh khô, Hà Nội vẫn phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí, nồng độ bụi mịn ở mức cao. Đây không còn là câu chuyện riêng của những người quan tâm đến môi trường, mà đã trở thành nỗi lo trong đời sống thường ngày của mỗi gia đình.

Tôi được biết, Hà Nội đang từng bước triển khai những chính sách nhằm cải thiện chất lượng không khí, phát triển không gian xanh và hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong khu vực nội đô. Những thay đổi ấy chắc chắn không thể diễn ra trong ngày một ngày hai, cũng sẽ cần sự đồng thuận, chia sẻ và điều chỉnh thói quen của mỗi người dân. Nhưng tôi tin rằng, khi mục tiêu hướng đến một môi trường sống tốt đẹp hơn, những nỗ lực đó sẽ nhận được sự đồng cảm và ủng hộ.

Mỗi lần trở lại Hà Nội, tôi lại ngỡ ngàng trước sự đổi thay ngày càng khang trang, hiện đại của thành phố. Những con đường rộng mở hơn, những công trình mới xuất hiện, nhịp sống đô thị cũng ngày một sôi động. Nhưng với tôi, Hà Nội không chỉ cần phát triển về quy mô hay chiều cao của những tòa nhà. Thành phố còn cần giữ được nét duyên dáng, trầm mặc và cổ kính vốn có; cần những dòng sông trong xanh, những hàng cây tỏa bóng và một bầu không khí trong lành.

Nhìn lại Ngã Tư Sở của ngày hôm qua và hôm nay, nhớ về dòng Tô Lịch từng gắn với câu ca dao xưa, tôi nhận ra rằng sự đổi thay của một thành phố không chỉ được đo bằng những công trình đã xây dựng, những con đường được mở rộng, mà còn bằng cách thành phố gìn giữ những giá trị tự nhiên và ký ức của mình.

Tôi mong một ngày trở lại, Hà Nội không chỉ khiến mình ngỡ ngàng bởi những đổi thay, mà còn có thể mỉm cười vì những dòng sông đã trong xanh, những con đường đã bớt khói bụi và cuộc sống của người dân ngày càng dễ chịu hơn. Một Hà Nội hiện đại nhưng vẫn giữ được hồn cốt riêng, một thành phố phát triển mà không đánh mất những gì thân thương vốn có.

Lê Ngọc Sơn