Khi học sinh trở thành người kể chuyện văn hóa

Từ một sân chơi sáng tạo do Trường Phổ thông liên cấp Olympia khởi xướng, hành trình “Viết tiếp bản sắc Việt” đang cho thấy một cách tiếp cận mới: để học sinh không chỉ hiểu văn hóa, mà trực tiếp tham gia gìn giữ và lan tỏa những giá trị Việt theo cách của thế hệ mình.

Sau 5 tháng triển khai, cuộc thi “Viết tiếp bản sắc Việt 2026” đã khép lại bằng vòng chung kết diễn ra tại Trường Phổ thông liên cấp Olympia (Hà Nội). Cuộc thi thu hút sự tham gia của khoảng 180 thí sinh và đội thi đến từ 14 tỉnh, thành trên cả nước. Không chỉ dừng ở một cuộc thi, đây được xem là một hành trình trải nghiệm kéo dài, nơi học sinh đi từ “chạm vào nguồn cội” đến “gieo hạt bản sắc” và cuối cùng là “nảy mầm di sản”, biến ý tưởng thành những dự án có tác động thực tế của Top 5 đội xuất sắc nhất mỗi bảng THCS và THPT.

Điểm đặc biệt của sân chơi này nằm ở cách tiếp cận mở: học sinh được tự do lựa chọn đề tài và hình thức thể hiện từ viết, vẽ, âm nhạc đến sản phẩm số. Chính sự đa dạng này đã tạo nên những góc nhìn mới mẻ về văn hóa Việt, từ di sản, lễ hội, ẩm thực cho đến những câu chuyện rất đời thường trong gia đình và cộng đồng.

Nhiều dự án không chỉ dừng ở việc tìm hiểu mà đã chuyển hóa thành hành động cụ thể. Có nhóm lựa chọn đề tài về ngôn ngữ mạng và xây dựng các chiến dịch truyền thông nhằm gìn giữ sự trong sáng của tiếng Việt; có nhóm phát triển podcast kết nối các thế hệ; hay thiết kế nền tảng số để lan tỏa văn hóa Việt trong đời sống hiện đại.

Học sinh Hoàng Đại Thành, Thành viên đội “ Đẹp Tri” đến từ Trường THPT FPT cho biết: em cùng nhóm nghiên cứu đã mang đến cuộc thi dự án “Phú Vinh AI”, một giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thiết kế và phát triển sản phẩm làng nghề mây tre đan truyền thống. Dự án hướng tới việc kết nối công nghệ số với nghệ nhân, mở ra cách tiếp cận mới cho sản phẩm thủ công Việt.

Từ thực tế nhiều sân chơi học thuật hiện nay còn thiên về các môn tự nhiên và ngoại ngữ, trong khi những lĩnh vực như lịch sử, văn hóa hay ngôn ngữ chưa có nhiều không gian để học sinh thể hiện góc nhìn cá nhân, Trường Olympia đã chủ động xây dựng một cuộc thi mang tính trải nghiệm và sáng tạo. Chia sẻ về định hướng này, cô Đặng Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Olympia cho biết, cuộc thi “Viết tiếp bản sắc Việt” được tổ chức không chỉ để học sinh hiểu về văn hóa, mà còn để các em chủ động thể hiện quan điểm và hành động.

Không chỉ dừng lại ở quy mô hay hình thức tổ chức, điều làm nên dấu ấn của cuộc thi “Viết tiếp bản sắc Việt” còn nằm ở chất lượng và chiều sâu của các sản phẩm dự thi. Từ góc độ Ban tổ chức, cô Vũ Thị Loan, Trưởng bộ môn Sử - Địa, Trường Phổ thông liên cấp Olympia, đồng Trưởng Ban tổ chức cuộc thi cho biết, chính sự nhập cuộc nghiêm túc và sáng tạo của học sinh trên cả nước đã mang đến những kết quả vượt ngoài kỳ vọng ban đầu.

Để tổ chức một cuộc thi quy mô toàn quốc về văn hóa, hành trình chuẩn bị không chỉ đòi hỏi ý tưởng mà còn cần sự kết nối rộng rãi trong hệ thống nhà trường và đội ngũ giáo viên. Từ một ý tưởng được ấp ủ từ năm học trước, cuộc thi “Viết tiếp bản sắc Việt” đã được hiện thực hóa nhờ sự phối hợp của các bộ môn Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý.

Chia sẻ về quá trình này, cô Nguyễn Thị Minh Thủy, Trưởng bộ môn Ngữ văn và Tiếng Việt, Trường Phổ thông liên cấp Olympia, cho biết đây là một hành trình nhiều cân nhắc nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội lan tỏa giá trị văn hóa tới học sinh trên cả nước.

Khép lại hành trình “Viết tiếp bản sắc Việt”, điều đọng lại không chỉ là những sản phẩm dự thi đa dạng về hình thức, mà còn là cách học sinh đang từng bước làm mới việc tiếp cận văn hóa bằng tư duy sáng tạo và góc nhìn của thế hệ mình. Từ những câu chuyện gia đình, làng nghề, đến các giải pháp công nghệ, mỗi dự án đều góp phần mở rộng cách hiểu về “bản sắc” một dòng chảy được tiếp nối qua từng thế hệ.

Trong không gian sáng tạo ấy, Ban tổ chức đã lựa chọn và trao giải cho những đội thi có sản phẩm nổi bật ở cả chiều sâu nội dung và tính ứng dụng. Ở bảng A dành cho khối THPT, giải Nhất thuộc về đội Đẹp Tri (THPT FPT, Hà Nội), giải Nhì được trao cho đội Quất Phú Gia (THPT Olympia, Hà Nội), giải Ba thuộc về đội Phạm Đình Đình (THPT Olympia, Hà Nội), giải Triển vọng ghi nhận các đội Panmade (THPT Olympia, Hà Nội).

Ở bảng B dành cho khối THCS, giải Nhất thuộc về đội Cội nguồn (THCS Nguyễn Trãi, Quảng Trị), giải Nhì là đội Hạt Mầm Xanh (THCS Nguyễn Trãi, Quảng Trị), giải Ba thuộc về đội Âm vang cội nguồn (Tiểu học và THCS FPT, Cầu Giấy, Hà Nội). Các giải Triển vọng được trao cho các đội Việt Nam bất khuất (THCS Olympia, Hà Nội) và Tà áo giữ hồn Việt (Tiểu học và THCS FPT, Cầu Giấy, Hà Nội).

“Viết tiếp bản sắc Việt” vì thế không chỉ dừng lại ở một sân chơi học thuật, mà đang gợi mở một hướng tiếp cận giáo dục mới, nơi văn hóa không chỉ được học để ghi nhớ, mà được sống cùng, sáng tạo cùng và lan tỏa bằng chính tiếng nói của người trẻ.