Hò Cửa đình, múa hát Bài Bông và hát trống quân là những âm hưởng cổ truyền đặc biệt mà ngày nay vẫn được biết đến như kho “vàng ròng” trong văn hóa dân gian.
Hò Cửa đình và múa hát Bài Bông là hai hình thức diễn xướng mang dáng dấp nghi lễ cung đình xưa vẫn đang được gìn giữ qua nhiều thế hệ tại thôn Phú Nhiêu, xã Quang Trung, huyện Phú Xuyên – nay là xã Quang Hà, Hà Nội. Từ năm 1996, địa phương chính thức khôi phục hò Cửa đình và múa hát Bài Bông. Câu lạc bộ hiện có gần 200 thành viên, trải đều nhiều thế hệ – từ các cụ cao tuổi đến những em nhỏ mới 6, 7 tuổi. Một đời sống văn hóa cộng đồng sinh động, đầy gắn bó đang hồi sinh từ chính những câu hò, điệu múa cổ truyền.
Ở tuổi 83, Nghệ nhân ưu tú Vũ Thị Xuyên đã chứng kiến bao biến động thăng trầm của nghệ thuật hát múa Bài Bông – Hò Cửa đình. Từ một cô bé 10 tuổi được truyền dạy bởi các cụ cao niên trong làng, bà trở thành chứng nhân sống của một giai đoạn tưởng chừng như di sản này đã bị quên lãng.
Ông Lê Văn Tâm – thành viên câu lạc bộ chia sẻ: "Những ngày rằm tháng Tám, các giai hò gồm các ông, các anh sẽ đến trước cửa đình để hò".
Đến nay, thôn Phú Nhiêu, xã Quang Hà là nơi duy nhất còn lưu giữ được làn điệu này sau hơn 300 năm tồn tại. Không chỉ là nghệ thuật trình diễn , hò Cửa đình và múa hát Bài Bông là một phần của nghi lễ làng xã – biểu hiện sự thành kính với tổ tiên, trời đất, đồng thời thể hiện tinh thần cộng đồng cố kết, đồng lòng, bền bỉ. Đó cũng là một kho “vàng ròng” trong lòng xứ Bắc, cần được gìn giữ, tôn vinh và lan tỏa rộng rãi hơn nữa trong đời sống đương đại.
Cứ mỗi lần cất lên điệu hát trống quân, chị Nguyễn Thị Hồng thuộc CLB hát trống quân Khánh Hà ( xã Thường Tín ) lại cảm thấy thêm yêu quê hương Khánh Hà và làn điệu trống quân mà cha ông đã truyền lại từ hàng trăm năm trước.
Chị Hồng chia sẻ: "Tôi cảm thấy rất yêu quê hương Khánh Hà cũng như làn điệu cha ông truyền lại. Mỗi khi khán giả hào hứng cổ vũ, tôi càng hăng say tập luyện để đem đến những tiếng hát truyền cảm".
Từ lâu, xã Khánh Hà được biết tới như một nơi có địa hình thơ mộng với những làn điệu trống quân da diết. Lề lối hát trống quân ở Khánh Hà đặc biệt hơn nhiều vùng miền khác ở chỗ, kép hát luôn tuân thủ chặt ở các chặng hát. Đó là chặng chào hỏi mở đầu, chặng đối đáp tâm tình, chặng hát hẹn giã biệt.
Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Bôn - CLB hát trống quân Khánh Hà (xã Thường Tín) cho biết: "Làn điệu trống quân Khánh Hà xưa, nay đã được truyền dạy cho con cháu. Những ngày mùa tháng 7,8, sau khi làm xong, các chị em, anh em đứng hát đối, hỏi nhau về quê quán, công việc".
Năm 2007, CLB hát trống quân Khánh Hà được thành lập đã tập hợp những người am hiểu về hát trống quân, từ đó tìm kiếm, sưu tầm được hơn 200 lời hát cổ. Các làn điệu trống quân khác nhau đã được biên tập và đóng thành quyển để lưu truyền cho các thế hệ sau. Những câu hát dân gian mượt mà, thắm đượm ân tình đất và người Khánh Hà trở nên đẹp hơn, thơ mộng hơn. Bề dày truyền thống cũng từ đó được vun đắp qua từng thế hệ.
"Bây giờ, khi được đi nghe các cụ, các cháu hát tôi rất phấn khởi. Vì bản thân tôi đã phần nào duy trì, bảo tồn làn điệu hát trống quân cho con cháu sau này, cũng là một phần bảo tồn nét văn hoá cổ truyền của dân tộc", bà Đinh Thị Loan – Nguyên Phó chủ nhiệm CLB hát trống quân Khánh Hà (xã Thường Tín) cho hay.
Việc lưu giữ và phát huy giá trị các loại hình nghệ thuật truyền thống có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc. Làn điệu trống quân Khánh Hà giờ đây ngày càng vang xa như một nét văn hóa không thể thiếu mỗi khi nhắc đến quê hương Thường Tín.
Sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật, ngay từ khi còn nhỏ, bà Điệp đã được bà nội truyền dạy cho những lời hát cổ. Qua thời gian, những giá trị tri thức dân gian mà cha ông để lại cứ thế thấm dần, khiến bà trăn trở về việc bảo tồn và tìm hướng vực dậy sức sống cho điệu hát cổ của quê hương.
Hát văn, hát xẩm, múa sênh tiền - những làn điệu dân ca truyền thống từng vang vọng nơi đình làng, bến nước vẫn đang được cất lên bền bỉ, lặng lẽ đâu đó giữa lòng Thủ đô.
Với những người con sinh ra và lớn lên ở phố cổ Hà Nội, hồ Gươm vốn dĩ đã quá đỗi quen thuộc nhưng trong những ngày này, không gian di sản ấy lại mang đến một cảm xúc hoàn toàn mới mẻ khi tuyến cầu cạn nghệ thuật mang tên "Dải lụa ký ức" chính thức mở cửa đón người dân và du khách vào trải nghiệm.
Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Nhà hát Kịch Hà Nội vừa ra mắt chương trình nghệ thuật “Thời khắc”, mở ra hướng tiếp cận mới khi kết hợp lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sân khấu với công nghệ hiện đại, góp phần đưa những câu chuyện của Hà Nội đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.
Điểm chung của các hoạt động văn hóa diễn ra tại Hà Nội trong thời gian gần đây đó là được tổ chức tại nhiều không gian di sản như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát lớn,… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến với những không gian giàu giá trị lịch sử không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người dân và du khách, mà còn mở ra hướng khai thác, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại.
Trong tháng 9 và tháng 10 năm nay, Hà Nội diễn ra nhiều sự kiện văn hóa với quy mô lớn, đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Từ các chương trình biểu diễn, trưng bày đến những hoạt động trải nghiệm, mỗi sự kiện mang đến một sắc màu riêng, góp phần tạo nên không khí văn hóa sôi động tại Thủ đô.
Là điểm du lịch tiêu biểu của thành phố, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi gìn giữ, bảo quản hiện vật, mà còn trở thành không gian trải nghiệm của công chúng mọi lứa tuổi. Dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, một phần ký ức đặc biệt của nhân dân Hà Nội về một thời khói lửa nhưng tràn đầy niềm tin vào tương lai tươi sáng đã mang đến nhiều cảm xúc trong lòng công chúng.
Di sản không chỉ nằm trong những công trình được gìn giữ hay những câu chuyện của quá khứ. Khi được đặt trong những cách tiếp cận mới, di sản có thể trở thành một phần của đời sống đương đại, tạo ra những trải nghiệm mới và mở thêm cơ hội để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.
