Không gian sáng tạo mới từ các di tích

Di t ích s ống đ ộng nhờ s áng t ạo

Kh ông gian di tích 48 Hàng Ngang, n ơi B ác H ồ viết bản Tuy ên ngôn Đ ộc lập, l à ví d ụ ti êu bi ểu về việc việc ứng dụng c ông ngh ệ v à t ương t ác. Bên c ạnh hệ thống hiện vật gốc đư ợc bảo tồn nguy ên tr ạng, di t ích đư ợc bổ sung c ác công ngh ệ tr ưng b ày hi ện đ ại nh ư mapping đ ể t ái hi ện bối cảnh c ăn ph òng: VR tái d ựng kh ông gian 3D c ủa m ùa thu 1945, hologram trình chi ếu t ư li ệu v à b ản thảo.

Nhờ sự hỗ trợ của dữ liệu số v à mô ph ỏng ánh sáng, âm thanh, nh ững c âu chuy ện lịch sử trở n ên c ụ thể, trực quan h ơn, t ạo n ên tr ải nghiệm nhiều chiều cho ng ư ời xem, đ ặc biệt l à th ế hệ trẻ.

Chị Nguyễn Thu Hiền, thuyết minh viên di tích 48 Hàng Ngang, chia sẻ: " T ại v ăn ph òng nh ỏ n ày, trong nh ững ngày tháng 8/19 45 đ ó, C h ủ tịch Hồ Ch í Minh đ ã t ập trung tất cả t âm l ực , tr í tu ệ bản l ĩnh m ột vị l ãnh t ụ để vi ết bản Tuy ên ngôn Đ ộc lập tại chiếc b àn tròn này . V à ngày hôm nay, chi ếc b àn tròn k ỷ niệm th ì v ẫn c òn ở n ơi n ày, nh ư v ẫn c òn v ương hơi ấm của Ng ư ời."

Không gian tr ải nghiệm số Ho àng thành Th ăng Long đư ợc x ây d ựng nhằm đưa di s ản đ ến gần h ơn v ới c ông chúng, thông qua các hình th ức tiếp cận trực quan, sinh đ ộng. Đ ây c ũng l à ho ạt đ ộng nhằm tạo ra ph ương th ức tiếp cận di sản mới mẻ, gia t ăng s ự t ương t ác gi ữa ng ư ời xem với kh ông gian di tích, góp ph ần n âng cao ch ất l ư ợng trải nghiệm; g óp ph ần l àm phong phú s ản phẩm du lịch v ăn h óa c ủa Thủ đ ô, đ áp ứng nhu cầu ng ày càng đa d ạng của du kh ách trong n ư ớc v à qu ốc tế.

Lấy cảm hứng từ những dấu ấn ti êu bi ểu của triều đ ại nh à Lý - tri ều đ ại khai s áng Th ăng Long. Tr ải nghiệm số t ái hi ện một giai đo ạn lịch sử huy ho àng, n ơi đ ặt nền m óng cho b ản sắc v ăn h óa và tâm linh c ủa d ân t ộc. Đi ểm nhấn l à màn trình chi ếu 3D mapping quy m ô l ớn lấy bối cảnh di t ích Đoan M ôn. Xuyên su ốt ch ương tr ình, nh ững l át c ắt lịch sử nh ư “Thi ên m ệnh rồng bay”, “Hộ quốc an d ân” hay “D ấu ấn di sản triều L ý” đư ợc thể hiện sống đ ộng qua sự kết hợp giữa âm thanh, ánh sáng và không gian ki ến tr úc th ực cảnh, v ư ợt xa c ác đ ịnh dạng phim t ư li ệu truyền thống. Biến h ành trình tham quan t ừ “xem” sang “trải nghiệm”, từ thụ đ ộng sang kh ám phá ch ủ đ ộng.

Tại kh ông gian công c ộng trung t âm, Chi ếu s áng Ngh ệ thuật Th áp Rùa cho th ấy hiệu quả của việc ứng dụng s áng t ạo đ ể “k ích ho ạt” cảnh quan đ ô th ị của Thủ đ ô. H ệ thống ánh sáng đư ợc lập tr ình nh ư m ột ng ôn ng ữ nghệ thuật đương đ ại, với nhịp chuyển đ ộng chậm m ô ph ỏng nhịp thở của mặt hồ. C ác l ớp s áng đư ợc t ính toán đ ể t ôn lên màu rêu phong c ủa Th áp Rùa, gi ữ trọn sắc đ ỏ cầu Th ê Húc và t ận dụng đ ộ phản chiếu của mặt n ư ớc nhằm mở rộng chiều s âu không gian. Nh ờ c ách ti ếp cận n ày, H ồ G ươm v ề đ êm tr ở n ên sinh đ ộng h ơn, g ợi l ên hình ảnh một H à N ội th ân thi ện, s áng t ạo v à giàu b ản sắc.

Chị Connie Shrjeves, du khách Anh, bày tỏ: “Tôi th ấy n ơi đ ây th ực sự rất đ ẹp. Ánh sáng đư ợc thiết kế ấn t ư ợng, l àm cho khung c ảnh quanh hồ trở n ên r ực rỡ v à cu ốn h út h ơn. Đ ây là m ột trải nghiệm đ áng nh ớ trong chuyến đi c ủa ch úng tôi.”

T ừ ng ôi nhà l ịch sử 48 H àng Ngang đ ến Ho àng thành Th ăng Long v à các không gian công c ộng nh ư H ồ G ươm, c ó th ể thấy H à N ội đang t ừng b ư ớc h ình thành m ột m ô hình m ới: l àm cho di tích s ống đ ộng nhờ c ông ngh ệ. Đ ây c ũng l à cách Hà N ội khẳng đ ịnh vị thế một đ ô th ị s áng t ạo, n ơi qu á kh ứ đư ợc g ìn gi ữ, hiện tại đư ợc l àm m ới v à t ương lai đư ợc x ây d ựng tr ên n ền tảng v ăn h óa b ền vững.

Đ ồng thời, c ác ch ương tr ình này c ũng g óp ph ần triển khai hiệu quả Chiến l ư ợc chuyển đ ổi số v à phát tri ển c ông nghi ệp v ăn h óa c ủa th ành ph ố đ ến n ăm 2030, khuy ến kh ích đ ổi mới s áng t ạo gắn với bảo tồn, v à đưa di s ản trở th ành ngu ồn lực quan trọng cho sự ph át tri ển Thủ đ ô.

K h ông gian sáng t ạo cho ph át tri ển

Kh ông ch ỉ l à n ơi lưu gi ữ k ý ức lịch sử, nhiều di t ích t ại H à N ội đang t ừng b ư ớc chuyển m ình, tr ở th ành nh ững kh ông gian sáng t ạo sống đ ộng. Tại đ ây, di s ản kh ông còn đư ợc tiếp cận theo c ách truy ền thống, m à đư ợc kể lại bằng ng ôn ng ữ của trải nghiệm, c ông ngh ệ v à ngh ệ thuật đương đ ại.

Tại kh ông gian sáng t ạo Hồ V ăn, nh ững gi á tr ị truyền thống đư ợc l àm m ới th ông qua các ho ạt đ ộng trải nghiệm nh ư th ủ c ông m ỹ nghệ, tr ình di ễn nghệ thuật d ân gian. M ỗi hoạt đ ộng l à m ột c ách k ể chuyện kh ác nhau, giúp di tích tr ở n ên d ễ tiếp cận h ơn, đ ặc biệt với giới trẻ.

Kh ông gian sáng t ạo c ũng đang m ở ra c ơ h ội hồi sinh cho c ác lo ại h ình ngh ệ thuật d ân gian. Ph ư ờng rối cạn Tế Ti êu - m ột di sản đ ộc đ áo c ủa H à N ội đ ã tìm đư ợc c ách ti ếp cận mới với c ông chúng ngay trong lòng di tích.

Với du kh ách qu ốc tế, di sản truyền thống khi kết hợp c ùng công ngh ệ hiện đ ại đ ã t ạo n ên nh ững trải nghiệm mới mẻ. Ánh sáng, âm thanh, hình ảnh v à các ho ạt đ ộng t ương t ác nh ư vi ết th ư ph áp b ằng thực tế ảo hay tr ình chi ếu 3D Mapping gi úp v ăn h óa Vi ệt Nam đư ợc cảm nhận một c ách sinh đ ộng v à d ễ tiếp cận h ơn.

Khi di tích tr ở th ành không gian sáng t ạo, gi á tr ị kh ông ch ỉ dừng lại ở bảo tồn. L ư ợng kh ách t ăng, th ời gian l ưu tr ú kéo dài h ơn, chi ti êu nhi ều h ơn, t ạo th êm đ ộng lực cho du lịch v à các ngành công nghi ệp v ăn h óa nh ư thi ết kế, biểu diễn, truyền th ông, công ngh ệ. Tuy nhi ên, sáng t ạo tại di t ích luôn đi k èm v ới y êu c ầu chặt chẽ về bảo tồn v à tôn tr ọng gi á tr ị gốc.

TS. Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, cho biết: " Khi chúng tôi t ổ chức những ho ạt đ ộng sáng t ạo, ho ạt đ ộng v ăn h óa t ại di t ích nh ư v ậy th ì đ ã t ạo n ên m ột s ức sống mới cho di t ích và nh ững ng ư ời đư ợc h ư ởng lợi tr ư ớc hết l à nh ững kh ách tham quan gi á tr ị v ăn h óa c ủa di t ích. Đ ặc biệt nh ững gi á tr ị v ăn h óa phi v ật thể đ ã đư ợc tái hi ện, đ ã đư ợc hiện thực th ông qua nh ững hoạt đ ộng, nh ững sản phẩm v ăn h óa thì chính ng ư ời d ân đư ợc h ư ởng thụ, đư ợc tiếp cận với những giá tr ị v ăn h óa đ ó trong m ột kh ông gian c ủa di sản."

Không gian sáng t ạo từ di t ích đang m ở ra một c ách ti ếp cận mới cho H à N ội - n ơi di s ản kh ông ch ỉ đư ợc g ìn gi ữ, m à còn ti ếp tục trong đ ời sống đương đ ại. Đi ều quan trọng nhất l à đưa di s ản trở lại với cộng đ ồng, đ ể ng ư ời d ân Th ủ đ ô đư ợc thụ h ư ởng, tự h ào và ti ếp nối những gi á tr ị v ăn h óa c ủa Th ăng Long - H à N ội.

Các thành ph ố tr ên th ế giới l àm m ới di sản

Nhiều th ành ph ố tr ên th ế giới đang th ổi luồng sinh kh í m ới v ào di s ản bằng c ông ngh ệ số v à ngh ệ thuật đương đ ại. Ánh sáng, trình chi ếu 3D v à tr ải nghiệm nhập vai đang bi ến c ác không gian l ịch sử th ành đi ểm đ ến hấp dẫn, đ ặc biệt với giới trẻ.

Paris - th ành ph ố của những c ông trình l ịch sử nổi tiếng đ ã mang t ới cho những ng ư ời y êu m ến th ành ph ố c ác tr ải nghiệm mới về kh ám phá di s ản. Tr ư ớc sự thay đ ổi trong thị hiếu du lịch, đ ặc biệt của giới trẻ, thủ đ ô n ư ớc Ph áp không ch ỉ quan t âm t ới việc bảo tồn qu á kh ứ m à còn bi ến di sản th ành nh ững kh ông gian tr ải nghiệm số sống đ ộng.

Một trong những dự án s ố h óa ti ểu biểu l à Nhà th ờ Đ ức B à Paris, do chính ph ủ Ph áp ph ối hợp với Microsoft thực hiện. Bản sao kỹ thuật số của c ông trình Gothic h ơn 800 năm tu ổi ngo ài vi ệc phục vụ việc bảo tồn kiến tr úc c ổ sau vụ hỏa hoạn n ăm 2019 còn m ở ra trải nghiệm tham quan ảo. Với thế hệ lớn l ên cùng màn hình, Notre-Dame gi ờ đ ây không ch ỉ hiện diện trong s ách l ịch sử, m à có th ể đư ợc kh ám phá t ừng chi tiết kiến tr úc qua hình ảnh 3D, âm thanh và mô ph ỏng trực quan.

Tại bảo t àng Louvre, công ngh ệ thực tế ảo v à th ực tế t ăng cư ờng c ũng đang mang t ới sự thay đ ổi trong c ách ti ếp cận nghệ thuật. Du kh ách có th ể “b ư ớc v ào” không gian ảo của bức họa Mona Lisa hay d ùng đi ện thoại đ ể quan s át các hi ện vật cổ d ư ới g óc nhìn hoàn toàn m ới, thay v ì ch ỉ đ ứng nh ìn qua l ớp k ính tr ưng b ày.

Không gian s ố c ũng lan t ỏa ra ngo ài b ảo t àng. Các tour tham quan ứng dụng AR cho ph ép du khách khám phá Paris x ưa cũ ngay tr ên nh ững con phố hiện đ ại. Kh ông c ần đ ến rạp chiếu phim; giờ đ ây, các chuy ến tham quan n ày có th ể diễn ra ngo ài tr ời v à du khách ch ỉ cần đeo k ính th ực tế ảo đ ể du h ành xuyên th ời gian, từ Cung đi ện Versailles đ ến những bức t ư ờng th ành Carcassonne. Nh ững trải nghiệm n ày th ực sự rất hấp dẫn đ ối với c ác b ạn trẻ.

Một c ông trình n ổi tiếng kh ác là V ương cung Th ánh Đư ờng Th ánh Phero, t ại Vatican, n ơi m ỗi ng ày đ ón kho ảng 40.000 - 50.000 du kh ách t ới tham quan c ũng đ ã áp d ụng c ông ngh ệ đ ể đ áp ứng nhu cầu trải nghiệm mới. Phối hợp với Microsoft v à công ty Iconem, Vatican đ ã ra m ắt bản sao kỹ thuật số t ương t ác c ủa c ông trình 400 n ăm tu ổi n ày cùng các tour tham quan ứng dụng tr í tu ệ nh ân t ạo.

Với nhiều bạn trẻ, đ ặc biệt l à nh ững ng ư ời ở xa ch âu Âu, vi ệc “b ư ớc v ào” m ột c ông trình tôn giáo n ổi tiếng thế giới th ông qua n ền tảng số kh ông ch ỉ thuận tiện, m à còn t ạo cảm gi ác ch ủ đ ộng kh ám phá, thay vì ch ỉ theo lộ tr ình tham quan c ố đ ịnh.

M ột di sản cổ đ ại của Italy c ũng đang thu h út đ ông đ ảo ng ư ời trẻ nhờ c ách k ể chuyện kh ác bi ệt. Th ành ph ố La M ã c ổ đ ại Pompeii - n ơi t ừng bị hủy diệt bởi vụ phun tr ào núi l ửa Vesuvius v ào n ăm 79 sau C ông nguyên đ ã đư ợc t ái hi ện lại trong triển l ãm mang tên “Nh ững ng ày cu ối c ùng c ủa Pompeii” mang đ ến một trải nghiệm nhập vai đ ộc đ áo, k ết hợp m ô ph ỏng 360 đ ộ v à công ngh ệ thực tế ảo.

Đeo k ính VR, ng ư ời xem c ó th ể “ đi b ộ” qua những con phố cổ của th ành ph ố Pompeii ngay tr ư ớc khi thảm họa xảy ra. Họ c ó th ể kh ám phá Bi ệt thự B í ẩn (Villa dei Misteri) - m ột trong những biệt thự ngoại ô đư ợc bảo tồn tốt nhất của th ành ph ố cổ. Họ đư ợc h òa mình vào cu ộc sống th ư ờng nhật của ng ư ời d ân như đang đư ợc đi d ạo trong th ành ph ố khi dạo qua khu nh à b ếp hay ph òng th ờ.

Nhiều th ành ph ố kh ác c ủa ch âu Á c ũng đang t ìm cách đưa di s ản lịch sử đ ến gần h ơn v ới c ông chúng tr ẻ bằng nghệ thuật tr ình di ễn v à công ngh ệ số. Những bức t ư ờng đ á c ổ x ưa, t ừng nhuốm m àu th ời gian, nay trở th ành phông n ền cho ánh sáng, âm nh ạc v à tr ải nghiệm nhập vai.

Tại thủ đ ô Amman c ủa Jordan, Lễ hội Ánh sáng Amman đ ã mang đ ến một h ình ảnh kh ác cho thành c ổ Jabal al-Qalaa khi c ông trình này đư ợc thắp s áng b ằng c ác màn trình chi ếu 3D v à laser. Nh ững h ình ảnh kỹ thuật số chuyển đ ộng phủ l ên các b ức t ư ờng cổ của khu phức hợp cung đi ện Umayyad, kết hợp c ùng âm nh ạc, tạo n ên m ột kh ông gian v ừa cổ k ính v ừa hiện đ ại.

Theo ban quản l ý di tích, m ục ti êu c ủa lễ hội l à “h ồi sinh di sản Jordan bằng c ách k ết hợp khảo cổ học với nghệ thuật v à công ngh ệ”, mang lại trải nghiệm mới mẻ cho cả ng ư ời d ân đ ịa ph ương l ẫn du kh ách.

V ới giới trẻ, đ ây không ch ỉ l à m ột đ ịa đi ểm lịch sử, m à là m ột kh ông gian sáng t ạo, n ơi h ọ c ó th ể t ương t ác, ghi hình và chia s ẻ tr ên các n ền tảng số.

Tại Seoul (H àn Qu ốc), cung đi ện Changgyeonggung thế kỷ 15 c ũng đư ợc kho ác lên mình “t ấm áo m ới” bằng nghệ thuật ánh sáng. Các tác ph ẩm tr ình chi ếu hiện đ ại biến kh ông gian cung đi ện về đ êm thành m ột bức tranh kỹ thuật số sống đ ộng, lấy hoa sen, biểu t ư ợng của sự thanh khiết v à bình yên trong v ăn h óa Hàn Qu ốc l àm h ọa tiết trung t âm.

Nh ững b ông sen k ỹ thuật số nở rộ tr ên t ư ờng cung đi ện, rồng uốn l ư ợn d ư ới t án hoa anh đ ào, t ất cả h òa cùng âm nh ạc truyền thống, tạo n ên m ột kh ông gian lung linh huy ền ảo. Du kh ách, ph ần lớn l à ng ư ời trẻ, say m ê ghi l ại khoảnh khắc v à chia s ẻ cảm x úc v ề sự kết hợp tinh tế giữa thi ên nhiên, di s ản v à công ngh ệ.

Ngo ài nh ững m àn trình di ễn ánh sáng, ch ương tr ình còn bao g ồm c ác bu ổi biểu diễn truyền thống v à các tuy ến tham quan đư ợc chiếu s áng ngh ệ thuật, gi úp du khách khám phá cung đi ện về đ êm theo m ột c ách hoàn toàn khác. Khi di s ản đư ợc số h óa, quá kh ứ kh ông còn n ằm y ên trong nh ững bức t ư ờng cổ k ính, mà ti ếp tục sống trong tr í t ư ởng t ư ợng, sự t ò mò và nhu c ầu kh ám phá c ủa thế hệ trẻ.