Mở rộng không gian phát triển cho văn hóa trong kỷ nguyên mới

Điểm cốt lõi của Nghị quyết nằm ở việc tạo ra một cách nhìn mới: phát triển văn hóa không tách rời mà gắn bó chặt chẽ với phát triển kinh tế, chính trị và xã hội, qua đó góp phần định hình con đường phát triển bền vững, hài hòa và giàu bản sắc.

Điều này đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực thi, từ nhận thức đến hành động, nhằm phát huy hiệu quả sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

Phóng viên: Thưa PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Nghị quyết 80 được đánh giá là một bước tiến quan trọng trong tư duy phát triển khi đặt văn hóa ở vị trí trung tâm và nhấn mạnh vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh. Theo ông, điểm cốt lõi trong cách tiếp cận lần này là gì để văn hóa không chỉ được nhìn nhận ở khía cạnh giá trị tinh thần, mà có thể thực sự chuyển hóa thành động lực, đóng góp thiết thực hơn cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới?

PGS, TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng Nghị quyết 80 lần này là một sự đột phá trong tư duy phát triển văn hóa. Trong Nghị quyết 80, chúng ta có rất nhiều thông điệp quan trọng để thể hiện tính đột phá đó. Tôi vẫn luôn coi Nghị quyết 80 là một nghị quyết hành động là vì lý do như vậy. Trong Nghị quyết lần này nhấn mạnh đến một số thông điệp có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của văn hóa ở các địa phương cũng như Trung ương.

Trước đây chúng ta chỉ nói văn hóa là nền tảng tinh thần, thì bây giờ khái niệm nền tảng ấy mang tính rộng hơn, không chỉ là nền tảng về tinh thần, mà còn về chính trị, kinh tế, xã hội, giáo dục hay tất cả các lĩnh vực khác. Chính vì thế, khi văn hóa thấm sâu vào trong các lĩnh vực của đời sống xã hội thì lúc đó sẽ tạo ra sự phát triển bền vững cho xã hội.

Văn hóa còn được coi là trụ cột bên cạnh những trụ cột về kinh tế, quân sự hay ngoại giao. Việc chúng ta coi văn hóa là trụ cột sẽ giúp đặt văn hóa vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển đất nước. Và khi văn hóa ở vào vị trí trung tâm thì rõ ràng đầu tư cho văn hóa, quan tâm đến văn hóa phải có sự khác trước, phải nhiều hơn và đặc biệt hơn nữa.

Khi chúng ta coi văn hóa là hệ điều tiết cho sự phát triển, đây là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng để chúng ta phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Khi chúng ta đưa những thông điệp này vào, cộng với việc nhìn nhận rõ những mối quan hệ cần phải giải quyết, đưa ra những chỉ tiêu phát triển văn hóa đến năm 2030 hay năm 2045, tất cả đều thể hiện tính thực tiễn của Nghị quyết này.

Phóng viên: Ở góc độ chính sách, theo ông cần những giải pháp gì để tinh thần của Nghị quyết 80 không chỉ dừng lại ở định hướng hay khẩu hiệu, mà có thể được cụ thể hóa bằng những hành động đồng bộ, hiệu quả hơn, qua đó bảo đảm Nghị quyết đi vào đời sống một cách thực chất và tạo ra chuyển động rõ nét trong xã hội?

PGS, TS Bùi Hoài Sơn: Vâng, thực ra đây cũng là một vấn đề nan giải của chúng ta trong rất nhiều năm rồi. Riêng đối với lĩnh vực văn hóa, chúng ta cũng có khá nhiều nghị quyết, gần đây chúng ta có Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI (hay chúng ta thường gọi là Nghị quyết 33) và gần nhất là Nghị quyết 80. Chúng ta có khá nhiều những tuyên ngôn về văn hóa, tuy nhiên, từ những quan điểm, chủ trương và tuyên ngôn đúng đắn của Đảng về văn hóa, điều quan trọng là phải đưa toàn bộ những điều đúng đắn đó trở thành những chuyển động, thành kết quả và hành động thiết thực trong thực tiễn cuộc sống.

Trong bối cảnh chúng ta hình thành nên hệ thống các nghị quyết khác nhau có quan hệ bổ trợ cho nhau, chúng ta sẽ tạo ra sự thay đổi trực tiếp trong cuộc sống. Muốn làm như vậy, rõ ràng từ nghị quyết chúng ta phải thể chế hóa nhanh thành luật pháp, thành các chính sách cụ thể. Đó là lý do tại sao tôi đánh giá rất cao nỗ lực của Hà Nội, khi Hà Nội đã có những chương trình hành động riêng rất sớm. Có lẽ đây là một trong những địa phương sớm nhất cả nước có chương trình hành động riêng cho Nghị quyết 80.

Từ chương trình hành động này, chúng ta thể hiện thành các kế hoạch, dự án và đề án hết sức cụ thể. Trên cơ sở đó, chúng ta có sự phân công thật rõ ràng: rõ người, rõ trách nhiệm. Như vậy, chúng ta có thể đo đếm được bằng những kết quả, chỉ tiêu và con số cụ thể, gắn với các mốc thời gian và trách nhiệm của các bên liên quan. Tất cả những câu chuyện này khi chúng ta làm càng rõ, càng cụ thể, đặc biệt là trong xu thế hiện nay khi chúng ta áp dụng KPI thì lúc đó mới mong rằng các nghị quyết đúng đắn sẽ chuyển biến nhanh thành kết quả thực tiễn. Từ đó, trở thành những hưởng thụ thật sự cho người dân, hướng đến hạnh phúc của người dân và đặt người dân vào vị trí trung tâm.