Trước đó, Ukraine đã xác nhận mất một máy bay chiến đấu F-16 trong các hoạt động chiến đấu ở khu vực phía Đông của nước này. Đây là lần thứ hai Ukraine xác nhận mất máy bay do Mỹ sản xuất trong cuộc xung đột với Nga. Hồi tháng 8 năm ngoái, Ukraine cũng mất một chiếc F-16, phi công của máy bay cũng thiệt mạng.
Trong khi đó, Đài RT của Nga cho biết đây là lần đầu tiên quân đội nước này tuyên bố bắn hạ một chiếc F-16 kể từ khi các nước phương Tây bắt đầu chuyển giao dòng máy bay chiến đấu thế hệ thứ tư này cho Ukraine vào mùa hè năm ngoái.
Mặc dù tuyên bố mới nhất từ phía Ukraine không nêu rõ địa điểm hay hoàn cảnh cụ thể của sự việc, nhưng các blogger quân sự Liên bang Nga và Ukraine đều cho rằng, chiếc máy bay đã bị bắn rơi bởi một tên lửa đất đối không (SAM), giữa những đồn đoán liệu có phải nó bị bắn bởi lực lượng Liên bang Nga hay do hỏa lực nhầm lẫn từ phòng không Ukraine hay không.
Điều đáng chú ý là vụ mất máy bay F-16 đầu tiên của Ukraine khiến phi công Oleksii Mes, được biết đến với biệt danh Moonfish, tử nạn vào tháng 8 năm ngoái, cũng bị đổ lỗi do hỏa lực của phi công đồng minh.
Mặc dù Ukraine đã công bố một cuộc điều tra về vụ việc, nhưng kết quả chưa bao giờ được công bố. Tuy nhiên, một báo cáo trên tờ Wall Street Journal cho rằng, đó là sự cố hỏa lực của phi công đồng minh hoặc do lỗi kỹ thuật.
Vào tháng 12 năm ngoái, Nga tuyên bố đã bắn hạ một máy bay F-16 khác của Ukraine ở khu vực Zaporizhia, nhưng Ukraine không thừa nhận điều này.
Sự vắng mặt của Link-16?
Các nguồn tin được trích dẫn trong báo cáo của Thời báo phố Wall cho rằng, thảm kịch vào tháng 8 năm ngoái có thể là do sự vắng mặt của mạng lưới chiến thuật Link-16 trên các hệ thống tên lửa Patriot được chuyển giao cho Ukraine.
Link-16 là một hệ thống liên lạc an toàn cung cấp tổng quan thời gian thực về các tài sản quân sự, bao gồm máy bay, đơn vị mặt đất, hệ thống phòng không và trung tâm chỉ huy. Hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa các sự cố hỏa lực và cải thiện sự an toàn của phi công trong các hoạt động chiến đấu.
Khi các tổ hợp tên lửa Patriot đầu tiên đến Ukraine vào tháng 4/2023, chúng không được trang bị Link-16 vì vào thời điểm đó, không ai dự đoán rằng Ukraine sẽ nhận được máy bay chiến đấu F-16.
Dariia Kaleniuk, đồng sáng lập Trung tâm Chiến thắng Quốc tế của Ukraine nhận định rằng, sau khi các quốc gia phương Tây chấp thuận việc chuyển giao F-16, sự giám sát này vẫn chưa được giải quyết, khiến Patriot không có hệ thống cần thiết để nhận dạng máy bay thân thiện.
Báo cáo của Thời báo phố Wall được công bố vào tháng 2 trong bối cảnh mối quan hệ đầy biến động giữa Kiev và chính quyền mới của Mỹ đã làm dấy lên khả năng rằng lỗ hổng này trong hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot vẫn chưa được giải quyết đầy đủ.
Máy bay F-16 trong không quân Ukraine
F-16 là máy bay chiến đấu đa năng một động cơ do General Dynamics (nay là Lockheed Martin) thiết kế. Mặc dù máy bay này được giới thiệu vào những năm 1970, nhưng kể từ đó đã trải qua nhiều lần nâng cấp.
Ukraine đã nhận được lô máy bay chiến đấu F-16 đầu tiên vào tháng 7 năm ngoái. Trong không quân Ukraine, F-16 đại diện cho bước nhảy vọt so với các nền tảng thời Liên Xô như MiG-29 và Su-27, mang lại sự nhanh nhẹn và hỏa lực vượt trội.
Ban đầu, F-16 được coi là "kẻ thay đổi cuộc chơi" đối với Ukraine. Tuy nhiên, chẳng mấy chốc, người ta nhận ra rằng Kiev chỉ có thể sử dụng những máy bay chiến đấu này trong các vai trò hạn chế và chủ yếu chỉ cho mục đích phòng thủ.
Một vấn đề lớn là đào tạo phi công Ukraine trên các máy bay chiến đấu phương Tây này. Các phi công Ukraine đang được đào tạo lái F-16 tại Đan Mạch, Mỹ và Romania. Tuy nhiên, do nhu cầu của chiến tranh, Ukraine đã rút ngắn thời gian đào tạo này. Nhiều quan chức đã đặt câu hỏi về tính khôn ngoan của việc rút ngắn thời gian đào tạo F-16.
Thông thường, các phi công F-16 mới vào nghề phải trải qua quá trình đào tạo kéo dài, thường mất tới một năm với đơn vị của họ trước khi tham gia chiến đấu. Ngược lại, các phi công Ukraine nhanh chóng bị đẩy vào "cuộc chiến ngay lập tức, với nhiều nhất một năm kinh nghiệm điều khiển máy bay". Thời gian đào tạo rút ngắn này cũng có thể góp phần gây ra vụ tai nạn mới nhất.
Mặc dù F-16 tốt hơn MiG-29 và Su-27 của không quân Ukraine, nhưng chúng lại kém hơn so với Su-35 của Nga vì chúng thiếu khả năng cơ động điều hướng lực đẩy của Su-35. Vì những lý do này, mặc dù là sự bổ sung mạnh mẽ cho năng lực quân sự của Ukraine, nhưng những chiếc F-16 hiện đang phục vụ chủ yếu được sử dụng cho các hoạt động phòng thủ hơn là các nhiệm vụ tấn công phức tạp. Các quan chức Mỹ và Ukraine đã nhiều lần xác nhận rằng, những chiếc máy bay phản lực này chủ yếu bị hạn chế trong vai trò phòng không và tránh giao tranh trực tiếp với máy bay chiến đấu của Nga.
