Có những ngày trong năm không chỉ được đánh dấu bằng thời gian, mà còn được ghi nhớ bằng cảm xúc. Với người Việt, mùng 10 tháng Ba âm lịch - ngày Giỗ Tổ Hùng Vương - là một ngày như thế. Dù ở bất cứ đâu, trong lòng mỗi người dường như đều có một lời nhắc rất khẽ: hãy nhớ về cội nguồn.
Một buổi chiều tháng Ba âm lịch, nắng hanh vàng trải nhẹ bên hiên nhà. Tôi đang loay hoay với mấy chậu cây thì con gái nhỏ chạy đến, tay cầm tờ lịch vừa bóc, ánh mắt đầy tò mò khi thấy một ngày được in đỏ.
Tôi đón lấy tờ lịch từ con, mỉm cười và chậm rãi giải thích cho con về ngày Giỗ Tổ Hùng Vương - ngày mà cả dân tộc cùng tưởng nhớ các vua Hùng, những người đã có công dựng nên đất nước. Bé con im lặng lắng nghe, đôi mắt như đang cố hình dung về một miền xa xôi. Rồi trong suy nghĩ hồn nhiên của mình, con mong được đến thăm những vị vua trong câu chuyện.
Tôi nói với con rằng, vào những ngày này, Đền Hùng luôn đông người trở về dâng hương. Nhưng không phải ai cũng có thể trực tiếp về đó. Chỉ cần trong lòng mình luôn nhớ, luôn hướng về cội nguồn, thì sự tri ân ấy đã trọn vẹn rồi.
Con gái khẽ gật đầu. Ánh mắt vẫn trong veo, nhưng dường như đã chạm đến một điều gì đó thiêng liêng.
Những câu hỏi ngây thơ của con khiến tôi chợt nhận ra, có những điều tưởng như rất quen thuộc lại dễ bị người lớn bỏ quên. Để rồi mỗi độ tháng Ba về, trong lòng tôi lại dâng lên một cảm giác rất khó tả - như thể có một tiếng vọng từ xa xưa đang lặng lẽ gọi mình trở về.
Tối hôm đó, hai mẹ con tôi cùng xem những thước phim tư liệu về Đền Hùng. Dòng người lặng lẽ nối nhau trên những bậc đá rêu phong, khói hương bảng lảng trong sương, phía xa là núi rừng trầm mặc. Con gái tôi chăm chú dõi theo, còn tôi thì lặng đi, bởi ký ức tuổi thơ bỗng nhiên ùa về.
Ngày nhỏ, dưới mái hiên nhà cũ, tôi từng nghe bà kể về Lạc Long Quân, Âu Cơ và bọc trăm trứng. Khi ấy, tôi chỉ nghĩ đó là những câu chuyện cổ tích. Nhưng càng lớn lên, tôi càng hiểu, đó không chỉ là huyền thoại, mà còn là sợi dây vô hình gắn kết những con người Việt Nam lại với nhau bằng một cội nguồn chung.
Có lẽ vì thế mà ngày Giỗ Tổ luôn mang một sắc thái rất riêng. Không ồn ào, không náo nhiệt, mà là một khoảng lặng để mỗi người tự cho phép mình sống chậm lại, lắng nghe và hướng về nơi mình bắt đầu.
Với những người ở xa, ngày này lại càng trở nên đặc biệt. Có người như tôi - không phải năm nào cũng có thể về Phú Thọ. Có người đang ở một vùng đất khác, thậm chí ở bên kia biên giới. Nhưng dù ở đâu, trong lòng họ vẫn có một ngày Giỗ Tổ rất riêng.
Đó có thể là một nén hương thắp vội nơi ban thờ nhỏ. Là một cuộc điện thoại hỏi thăm gia đình. Là một khoảnh khắc lặng im khi nhìn thấy hai chữ “Giỗ Tổ” hiện lên trên tờ lịch. Những điều giản dị ấy thôi, nhưng đủ để nhắc mình rằng: mình thuộc về một nơi nào đó.
Khoảng cách địa lý có thể khiến bước chân không thể trở về, nhưng chưa bao giờ ngăn được tâm thức hướng về cội nguồn. Bởi trong sâu thẳm mỗi người Việt, luôn có một dòng chảy âm thầm - dòng chảy của ký ức, của lịch sử, của lòng biết ơn.
Tôi nhận ra rằng, những giá trị thiêng liêng không nằm ở những điều lớn lao, mà hiện hữu trong những điều rất nhỏ: một câu chuyện bà kể năm xưa, một thước phim xem cùng con, hay chỉ là một tờ lịch được in màu đỏ trên tường. Chính những điều ấy đang lặng lẽ giữ cho mạch nguồn ký ức không bao giờ đứt đoạn.
Và rồi, câu ca dao quen thuộc lại vang lên trong tôi như một lời nhắc: “Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng Ba”. Không cần những lời lẽ trang trọng, câu ca ấy vẫn đủ sức khiến mỗi người nhận ra rằng mình không hề đơn độc. Bởi phía sau ta luôn là một cội nguồn, một điểm tựa - nơi có cả một dòng lịch sử nghìn năm đang lặng lẽ nâng đỡ. Chúng ta hôm nay, dù nhỏ bé, vẫn đang là một phần của dòng chảy ấy.
Mai này, con tôi sẽ lớn lên. Có thể một ngày nào đó, con cũng sẽ kể lại câu chuyện về ngày Giỗ Tổ cho thế hệ sau, bằng cách của riêng mình. Lời kể có thể khác đi, nhưng tâm thức về cội nguồn thì vẫn vẹn nguyên. Đó chính là cách mà linh hồn dân tộc được trao truyền - lặng lẽ mà bền bỉ, như một dòng sông không ngừng chảy về phía biển lớn.
Linh Châu
Tác phẩm non bộ gỗ lũa "Cội nguồn" của nghệ nhân Chu Văn Ân (Chu Gia Trác Mộc) đã được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục là tác phẩm điêu khắc tạo hình non bộ bằng gỗ lũa lớn nhất Việt Nam.
Hướng về cội nguồn dân tộc, cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đang chuẩn bị tổ chức Lễ hội Văn hóa Việt Nam tại Nhật Bản lần thứ 9, với điểm nhấn là nghi thức tái hiện Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương tại thành phố Osaka.
Theo khung kế hoạch thời gian năm học 2025-2026 của các tỉnh, thành, trường học, tùy kế hoạch đào tạo của từng trường, sinh viên có thể nghỉ lễ Giỗ tổ Hùng Vương và 30/4-1/5 theo hai đợt riêng hoặc được sắp xếp kỳ nghỉ liên tục kéo dài tới 9 ngày.
Lễ hội Đền Hùng năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 17 đến 26/4 (tức từ mùng 1 đến mùng 10/3 Âm lịch) tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng và nhiều địa điểm trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.
Từ khoá
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
