Phiên chợ xưa giữa lòng Hà Nội

Chợ Sa họp ngay trên bãi đất rộng cạnh cầu Ngòi, thuộc địa phận xã Cổ Loa. Khác với các khu chợ thông thường họp bán hàng ngày, chợ Sa một tháng chỉ họp 6 phiên, nhằm ngày mùng 1, mùng 6, 11, 16, 21 và 26 âm lịch.

Tên chợ Sa được dân gian giải thích vì đây là nơi đặt sa bàn kinh thành của vua An Dương Vương. Đây tương truyền là điểm buôn bán của kinh đô Cổ Loa ngày trước. Phiên chợ thu hút người dân ở các vùng lân cận đổ về đổi trao mua bán. Ngoài hàng hóa thường ngày phục vụ đời sống từ các nơi khác chuyển về, nét độc đáo của chợ Sa chính là những sản vật do người dân trong vùng sản xuất được, đem ra chợ trao đổi.

Chợ tự phát không chia gian, chia quầy, người dân cứ nhìn nhau mà dọn sạp, bày hàng. Có những sạp hàng rộng với đủ loại mặt hàng, nhưng cũng đôi chỗ chỉ cần một, hai cái mẹt, trên bày vài thứ rau củ nhà trồng là cũng thành một sạp hàng chờ người đến mua, đến lựa.

Chợ ngoại thành nên nông cụ là mặt hàng không thể thiếu. Những sạp hàng nông cụ là điểm đến quen thuộc của bà con quanh vùng mỗi khi cần mua hoặc sửa các dụng cụ nông nghiệp.

Dù ở ngoại thành Hà Nội, rất sát với phố thị, nhưng Cổ Loa vẫn có diện tích lớn đất trồng lúa, cũng như phần nhiều người dân vẫn gắn bó với trồng trọt, chăn nuôi. Bởi thế, dãy hàng bán con giống phục vụ chăn nuôi nông nghiệp phiên chợ nào cũng có.

Một điều đặc biệt của phiên chợ Sa đã trở thành phong tục, một nét riêng trong văn hóa của người dân nơi đây, đó là “tục ăn quà”. Chợ có những hàng quà bánh bán đã mấy chục năm. Những thức quà dân dã như thể khiến người ta lạc về thời thơ ấu với bánh rán đường, bỏng nếp, bỏng ngô, bánh gio bánh nếp…

Được theo mẹ đi chơi chợ, được mua cho vài thứ quà dân dã, là kỷ niệm in đậm trong ký ức của nhiều lớp trẻ thơ. Cứ như thế, từ đời này sang đời khác, đi chợ ăn quà thành một thói quen, một phần không thể thiếu trong các phiên chợ nông thôn.

Có người nói chợ Sa có từ thời An Dương Vương, thế kỷ thứ 3 trước công nguyên. Thực hư không rõ, nhưng chợ Sa quả là phiên chợ lâu đời, có những quầy hàng mẹ truyền cho con, bà truyền cho cháu.

Chợ Sa chỉ là một trong hàng ngàn chợ phiên của người Việt. Với chu kỳ 5 ngày họp một lần, chợ Sa là một nét đẹp về sinh hoạt văn hóa cộng đồng vẫn được gìn giữ từ ngàn đời đến nay của vùng quê ngoại thành Hà Nội.

Trong dòng người đông đúc chen nhau, những tiếng hỏi giá cả, tiếng mặc cả bớt một thêm hai, tiếng mời chào của người bán… làm cho phiên chợ thêm phần nhộn nhịp.