Sẻ chia thay kỳ vọng: Giảm áp lực mùa thi cho học sinh cuối cấp

Xung quanh nội dung này, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với chuyên gia tâm lý - PGS, TS Phạm Mạnh Hà - Giảng viên cao cấp, Khoa Khoa học và Công nghệ Giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội.

Phóng viên: Thưa chuyên gia tâm lý Phạm Mạnh Hà, với các kỳ thi quan trọng thì tâm lý có ảnh hưởng và quyết định đến kết quả ôn tập và thi cử của học sinh. Thời điểm này, các em học sinh lớp 9 và cả học sinh lớp 12 đang phải trải qua giai đoạn nhiều áp lực. Dưới góc độ tâm lý, theo ông, áp lực mà các em học sinh đang gặp phải nó bắt nguồn từ các nguyên nhân nào?

Chuyên gia tâm lý - PGS, TS Phạm Mạnh Hà: Áp lực tâm lý đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau, mà về bản chất, đó là khi những tác động bên ngoài vượt quá khả năng chịu đựng của cơ thể, tạo nên sự lo lắng, hồi hộp và bức bối bên trong. Đối với học sinh lớp 9, áp lực này đến từ cả hai phía: khách quan và chủ quan.

Về nguyên nhân bên ngoài, trước hết là tính chất quan trọng của kỳ thi chuyển cấp - kỳ thi được coi là bước ngoặt quyết định việc tiếp tục con đường học vấn hay phải rẽ hướng học nghề. Truyền thống hiếu học của người Việt vô hình trung cũng tạo nên kỳ vọng lớn từ gia đình, dòng họ và trở thành gánh nặng đè lên vai các em. Thêm vào đó, tỷ lệ chọi khốc liệt tại các trường công lập, có nơi lên đến 1 chọi 5 hoặc 1 chọi 6, cùng khối lượng kiến thức khổng lồ vào giai đoạn cuối năm học càng khiến sự căng thẳng của các em gia tăng.

Về nguyên nhân bên trong, nhiều em chưa xây dựng được kế hoạch học tập khoa học, dẫn đến tình trạng "nước đến chân mới nhảy", khiến bộ não bị quá tải khi phải tiếp nhận quá nhiều thông tin cùng lúc. Đồng thời, việc các em đặt kỳ vọng vào những trường chuyên, trường tốp đầu cao hơn năng lực thực tế cũng là tác nhân gây nên sự sợ hãi và áp lực. Có thể nói, đây là thời điểm các em học sinh trung học cơ sở đang phải đối mặt với những thử thách tâm lý cam go nhất.

Phóng viên: Hành trình chinh phục tri thức thì luôn nhiều áp lực và khó khăn, thật là may mắn nếu như hành trình đó các em có được sự đồng hành, chia sẻ từ thầy cô và bố mẹ. Theo ông, các bậc phụ huynh cần có sự quan tâm như thế nào đến con em mình trong giai đoạn này?

Chuyên gia tâm lý - PGS, TS Phạm Mạnh Hà: Nhiều phụ huynh vì thương con nỗ lực nên đã chọn cách thức cùng con đến tận 2, 3 giờ sáng để động viên, nhưng thực tế đây là một sai lầm về mặt khoa học. Thay vì thức cùng, cha mẹ cần đảm bảo cho con được ngủ đủ ít nhất 8 tiếng mỗi ngày và ngủ thật sâu. Giấc ngủ chất lượng là thời gian vàng để các tế bào thần kinh tái tạo sau một ngày làm việc mệt mỏi, giúp não bộ phục hồi năng lượng để con có đủ sức khỏe và sự tỉnh táo cho ngày học tập hôm sau.

Bên cạnh giấc ngủ, chế độ dinh dưỡng cũng cần được quan tâm một cách thông thái. Không nên ép con ăn quá nhiều đạm hay lạm dụng các loại thuốc bổ một cách dồn dập, vì cơ thể không thể hấp thụ hết sẽ dẫn đến tình trạng đào thải hoặc gây rối loạn tiêu hóa, lợi bất cập hại. Đặc biệt, trong quá trình học tập căng thẳng, não bộ sẽ nảy sinh những "rác thải tâm lý" - đó là những lo âu, căng thẳng và suy nghĩ tiêu cực. Để dọn dẹp những "rác thải" này, cha mẹ cần dành thời gian cho con thư giãn, nghe nhạc hoặc mỗi tuần nên có một ngày để con được ra ngoài, hòa mình vào thiên nhiên. Những hoạt động này không chỉ giúp tái tạo năng lượng mà còn loại bỏ các suy nghĩ tiêu cực, giúp tinh thần của các em trở nên cân bằng và minh mẫn hơn.

Phóng viên: Theo ông, về phía thầy cô và nhà trường có thể đồng hành cùng các em học sinh như thế nào?

Chuyên gia tâm lý - PGS, TS Phạm Mạnh Hà: Đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn cần thể hiện sự quan tâm đến học sinh một cách khoa học và thực tế. Việc tổ chức các hoạt động ôn tập, luyện tập phải được thiết kế phù hợp với năng lực của từng nhóm đối tượng, đảm bảo độ khó không vượt quá khả năng thực tế để tạo động lực, giúp các em tự tin hơn trong quá trình học tập.

Bên cạnh công tác giảng dạy, nhà trường phải làm tốt công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh. Tôi luôn nhấn mạnh vai trò của giáo viên chủ nhiệm vì đây là người gần gũi nhất, hiểu rõ thế mạnh của từng em; tuy nhiên, vai trò chỉ đạo của Hiệu trưởng và đội ngũ cán bộ quản lý cũng quan trọng không kém trong việc xây dựng lộ trình tư vấn nghề nghiệp phù hợp. Khi công tác hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp được thực hiện bài bản và chính xác, kỳ thi sẽ không còn là áp lực nặng nề mà trở nên nhẹ nhàng hơn, bởi mỗi học sinh đều đã tìm được con đường phù hợp với năng lực và nguyện vọng của bản thân.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!