Ưu tiên ở lại địa bàn quen thuộc
Với những người đã gắn bó nhiều năm bên sông Hồng, chuyển nơi ở không đơn thuần là rời một căn nhà. Phía sau đó là câu chuyện về sinh kế, việc học của con cháu, khả năng tiếp cận chợ, cơ sở y tế và những mối quan hệ cộng đồng đã được vun đắp qua nhiều năm.
Chị Phạm Kim Hoa, người dân phường Hồng Hà, bày tỏ đồng thuận với chủ trương di dời phục vụ Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, đồng thời mong muốn được bố trí tại khu đô thị có đầy đủ công viên, trường học, bệnh viện, chợ và đặc biệt là điều kiện tạo sinh kế mới. Những mong muốn này cũng là vấn đề được thành phố tính đến trong phương án tái định cư.
Theo Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000 (đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở) đang được lấy ý kiến nhân dân, nguyên tắc ưu tiên là bố trí tái định cư ngay trên địa bàn phường, xã nơi người dân đang sinh sống. Theo đó, người dân ngoài bãi sông được ưu tiên bố trí vào phía trong đê hoặc khu vực an toàn hơn trên cùng địa bàn nếu có quỹ đất, phù hợp quy hoạch và đáp ứng điều kiện triển khai dự án đầu tư.
Trường hợp quỹ đất trên địa bàn không đáp ứng đủ nhu cầu, thành phố nghiên cứu bố trí tái định cư tại khu vực lân cận với khoảng cách hợp lý, tạo thuận lợi để người dân tiếp tục làm việc, sản xuất, kinh doanh, học tập, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và duy trì các mối quan hệ cộng đồng.
Người dân được bố trí tại các khu tái định cư tập trung đã hoặc có khả năng hoàn thành đồng bộ hạ tầng kỹ thuậtt, hạ tầng xã hội, bảo đảm kết nối giao thông và đầy đủ các tiện ích thiết yếu như trường học, cơ sở y tế, chợ dân sinh, không gian sinh hoạt cộng đồng, khu thương mại - dịch vụ, cùng các điều kiện hỗ trợ sinh kế.
Bên cạnh đó, các khu đô thị đa mục tiêu được xác định là quỹ đất bổ sung để đáp ứng nhu cầu tái định cư còn thiếu, đồng thời mở rộng lựa chọn cho người dân với các loại hình như đất ở thấp tầng, căn hộ chung cư, nhà ở xã hội và hệ thống dịch vụ đô thị đồng bộ.
Để hiện thực hóa nguyên tắc này, Hà Nội dự kiến bố trí khoảng 265ha quỹ đất phục vụ tái định cư tại chỗ và khu vực lân cận. Quỹ đất đang được rà soát tại Mê Linh, Vĩnh Thanh - Đông Anh, Bát Tràng, Ô Diên, Thượng Cát - Đông Ngạc, Yên Sở, Thanh Trì, Nam Phù, Hồng Vân và sẽ tiếp tục được bổ sung, điều chỉnh phù hợp nhu cầu thực tế.
Tuy nhiên, không phải địa bàn nào cũng có điều kiện bố trí tái định cư ngay tại xã, phường. Tại Thiên Lộc, Phú Thượng, Hồng Hà, Bồ Đề và Long Biên hiện không có quỹ đất tái định cư phía trong đê. Người dân tại các khu vực này dự kiến được bố trí tại các khu đô thị đa mục tiêu hoặc khu tái định cư tập trung của thành phố. Đây cũng là nguồn quỹ bổ sung trong trường hợp đất tái định cư tại chỗ và khu vực lân cận không đáp ứng đủ nhu cầu.
Điểm đáng chú ý là phương án tái định cư không chỉ trả lời câu hỏi người dân sẽ “ở đâu”, mà còn đặt ra yêu cầu về “sống thế nào” sau di dời. Nơi ở mới phải có hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ, kết nối giao thông thuận tiện và các điều kiện thiết yếu để người dân ổn định cuộc sống, duy trì sinh kế. Từ yêu cầu đó, bài toán tiếp theo là xác định những khu đô thị, khu tái định cư sẽ tiếp nhận người dân và chuẩn bị nơi ở mới như thế nào để quá trình di dời không làm đứt gãy cuộc sống.
Tạo nền tảng để người dân an cư lâu dài sau tái định cư
Trong trường hợp quỹ đất tại chỗ và khu vực lân cận không đáp ứng đủ nhu cầu, phương án Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng xác định các khu đô thị đa mục tiêu, khu tái định cư tập trung là nguồn quỹ bổ sung. Đáng chú ý, phương án không bó hẹp hình thức tái định cư ở căn hộ chung cư, mà mở rộng lựa chọn cho người dân với đất ở thấp tầng, căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội, gắn với hệ thống dịch vụ đô thị đồng bộ.
Có quy mô lớn nhất trong số các khu vực dự kiến là Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - Đông Anh, khoảng 736,84ha. Theo phương án đang lấy ý kiến, khu vực này dự kiến bố trí khoảng 9.000 lô đất thấp tầng và khoảng 23.000 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội, phục vụ người dân thuộc các phường Hồng Hà, Long Biên, Bồ Đề, Thượng Cát, Phú Thượng, xã Đông Anh và khu vực lân cận. Hạ tầng kỹ thuật phục vụ bàn giao đất tái định cư thấp tầng dự kiến hoàn thành chậm nhất vào quý II-2027; toàn bộ nhà ở tái định cư và nhà ở xã hội cao tầng hoàn thành chậm nhất vào quý IV-2029.
Ở phía Bắc, Khu đô thị đa mục tiêu Bắc Thăng Long có quy mô khoảng 474ha tại xã Phúc Thịnh và Thiên Lộc, dự kiến khoảng 5.000 lô đất thấp tầng và 5.000 - 10.000 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội. Phía Nam có Khu đô thị đa mục tiêu tại phường Lĩnh Nam, quy mô khoảng 169,5ha, dự kiến khoảng 14.500 căn hộ. Ngoài ra, phương án còn xác định các khu đô thị, khu định cư tại Bồ Đề - Long Biên - Bát Tràng và Lĩnh Nam để bổ sung quỹ nhà cho những địa bàn không thể bố trí đủ tái định cư tại chỗ.
Với người dân như chị Phạm Kim Hoa, mong muốn về một nơi ở mới có đầy đủ tiện ích, đặc biệt là điều kiện tạo sinh kế, cho thấy chất lượng tái định cư cần được nhìn nhận rộng hơn diện tích hay giá trị của căn nhà.
Tinh thần này cũng được thể hiện trong phương án quy hoạch. Các khu tái định cư tập trung phải bảo đảm đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, từ kết nối giao thông, trường học, cơ sở y tế, chợ dân sinh đến không gian sinh hoạt cộng đồng, thương mại - dịch vụ và các điều kiện hỗ trợ sinh kế. Mục tiêu là hạn chế tối đa những xáo trộn về việc làm, học tập và đời sống thường nhật khi người dân chuyển đến nơi ở mới.
Quan trọng hơn, Hà Nội định hướng gắn giải phóng mặt bằng với bố trí tái định cư và ổn định sinh kế. Hiệu quả của quá trình này vì thế không chỉ được đo bằng tiến độ di dời hay số lượng nhà ở được bố trí, mà còn bằng khả năng ổn định cuộc sống của người dân sau tái định cư. Nơi ở mới không chỉ cần an toàn, khang trang mà phải tạo nền tảng để người dân duy trì sinh kế, tiếp cận thuận lợi các dịch vụ thiết yếu và an cư lâu dài.
