Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có lần, một người con trai nói với tôi rằng: “Anh biết Hà Nội có nhiều điều hấp dẫn em nhưng thành phố ấy ngày càng trở nên ngột ngạt. Mỗi mùa mưa đến, đường phố lại biến thành sông. Không khí đầy bụi mịn và khói xe khiến người ta khó thở. Anh lo cho sức khỏe và cả những phút giây bình yên mà em xứng đáng có được. Về phố biển với anh em nhé!”.
Tôi đọc đi đọc lại những dòng tin nhắn ấy rất lâu. Lời mời của anh không phải không hấp dẫn. Một thành phố biển với những buổi sáng nhiều gió, những chiều nghe sóng vỗ, một cuộc sống có thể chậm rãi và bình yên hơn… Có những lúc tôi cũng tự hỏi, hay là mình rời Hà Nội thật? Hay là thử bắt đầu một cuộc sống khác, ở một nơi không có những con đường đông đúc, những ngày mưa ngập và những buổi chiều chen chúc giữa dòng xe?
Nhưng rồi, tôi lại không đi. Không phải vì Hà Nội không có những ngày khiến tôi mệt mỏi. Cũng không phải vì tôi chưa từng mong một cuộc sống nhẹ nhàng hơn. Chỉ là khi nghĩ đến chuyện rời đi, tôi chợt nhận ra mình không biết phải bỏ lại bao nhiêu điều.
Hà Nội có những con đường ken đặc xe vào giờ tan tầm, có khói bụi từ những công trình đang xây phủ mờ góc phố, có những ngày mưa chỉ sau một lát đường phố đã hóa thành sông. Có những buổi trưa oi nồng, bầu trời trắng đục, người đi đường chỉ mong nhanh chóng trở về nhà. Nhưng Hà Nội cũng có căn nhà tuổi thơ của tôi. Có tiếng guốc của mẹ trên nền nhà. Có những buổi chiều tan học, tôi theo bạn bè đi dưới hàng cây, vừa đi vừa nhặt những chiếc lá vàng rơi đầy trên phố. Có những ngày Tết Trung thu, mẹ đặt một chiếc mâm nhỏ giữa nhà, trên đó có cốm xanh, chuối ngự vàng óng, đôi khi thêm vài chiếc bánh nướng, bánh dẻo được cắt thành từng miếng nhỏ.
Có lẽ, Hà Nội giữ người ta lại từ những điều như thế. Một tiếng rao buổi sớm. Một mái nhà cũ. Một hàng cây quen. Một người mẹ đã đi qua những năm tháng của cuộc đời mình trong căn nhà ấy. Một con đường mà ta đã bao lần đi qua đến mức tưởng rằng nó chẳng có gì đặc biệt, cho đến một ngày xa nó mới nhận ra mình nhớ đến nao lòng.
Và trong tất cả những ký ức ấy, có mùa thu. Hà Nội những ngày cuối thu đẹp theo một cách rất riêng. Không rực rỡ, không ồn ào, chỉ là một chút gió heo may chạm khẽ lên da, một vạt nắng mỏng nghiêng qua mái phố, một chiếc lá vàng rơi xuống vai người đi đường. Cái lạnh đầu mùa chưa đủ làm người ta run rẩy, chỉ vừa đủ để người ta muốn khoác thêm chiếc áo mỏng, muốn đi chậm lại và đôi khi… muốn tìm một bờ vai để tựa vào.
Có những buổi sáng, tôi đi qua một con phố cũ. Những chiếc lá sấu nhỏ nằm đầy trên vỉa hè, rồi gió gom lại thành từng cụm. Tiếng chổi đều đều giữa phố phường còn chưa tỉnh giấc khiến tôi bất giác nhớ những buổi sáng của tuổi thơ. Tôi nhớ cả những tiếng rao “Cốm làng Vòng đây…” bất chợt vang lên đâu đó, kéo tôi trở về những mùa thu đã cũ. Mỗi gánh cốm đi qua phố dường như mang theo cả một phần ký ức của Hà Nội.
Tôi vẫn thích cái cách người Hà Nội ăn cốm cùng chuối ngự. Một miếng chuối vàng chấm vào những hạt cốm xanh, vị ngọt và dẻo quyện vào nhau. Chẳng cao sang gì, vậy mà sao cứ khiến người ta nhớ mãi. Có lẽ bởi trong cái giản dị ấy có cả một mùa thu, có mâm ngũ quả nhỏ, có tiếng mẹ gọi con về ăn cơm, có những ngày tháng mà ta từng nghĩ sẽ còn mãi.
Ngoài phố, na đã vơi, hồng đã đỏ, những quả sấu cuối mùa nằm lấp ló trong chiếc rổ tre. Hàng hoa ven đường cũng rực rỡ hơn với cúc vàng, thạch thảo tím, bách nhật hồng. Những người bán hoa ngồi nép bên vỉa hè, bên cạnh những bó hoa còn đẫm hơi sương. Có lúc tôi đi ngang, thấy một người phụ nữ cúi xuống chỉnh lại từng cành hoa, ánh nắng cuối ngày rơi trên mái tóc đã điểm bạc. Một khoảnh khắc rất nhỏ thôi mà cũng đủ khiến tôi thấy Hà Nội thật hiền. Trong một quán nhỏ, ai đó lặng lẽ đọc sách bên khung cửa. Một người khác ngồi nhấp từng ngụm cà phê, mắt nhìn ra khoảng trời đang chuyển màu. Hà Nội cuối thu khiến người ta muốn dịu dàng hơn một chút với cuộc đời.
Hà Nội mùa này, hoa sữa lại nở. Mùi hương ấy chẳng thể lẫn vào đâu… Có người chê hoa sữa nồng, nhưng với tôi, đó là mùi hương của tuổi trẻ. Là mùi hương của những tối lang thang trên phố, của những buổi đạp xe qua hàng cây, của ánh mắt một chàng trai vô tình khiến trái tim cô gái nhỏ khi ấy bỗng đập nhanh, là mùi hương của một vòng tay từng ôm tôi rất chặt giữa một mùa thu Hà Nội. Mà đến tận bây giờ, tôi vẫn không quên. Có lẽ bởi có những tình yêu đi qua rồi, nhưng nơi chốn chứng kiến tình yêu ấy thì vẫn còn ở lại.
Tôi từng nghĩ, nếu không có mùa thu, Hà Nội có lẽ đã khô khan biết bao. Nhưng sau này tôi hiểu, điều giữ chân mình ở Hà Nội không chỉ là mùa thu. Mùa thu chỉ khiến tôi nhận ra rõ hơn rằng mình đã thuộc về thành phố này từ lúc nào. Tôi thuộc về Hà Nội qua những mùa hoa, những món quà phố, những con đường đã đi qua suốt tuổi trẻ. Tôi thuộc về Hà Nội qua những người thân yêu, những người bạn, những cuộc gặp gỡ, những lần chia tay và cả những ước mơ đã từng bắt đầu từ một góc phố rất bình thường. Có những nơi ta có thể đến để sống. Nhưng cũng có những nơi, ta đã sống đủ lâu để trở thành một phần của nó. Hà Nội với tôi là một nơi như thế.
Và rồi, khi người con trai ấy hỏi tôi có muốn về phố biển cùng anh không, tôi đã im lặng rất lâu. Tôi không biết phải nói thế nào để anh hiểu rằng, đôi khi một người không ở lại vì thành phố ấy hoàn hảo. Người ta ở lại bởi nơi đó có những điều không thể mang theo, một nơi đã chứng kiến mình lớn lên, yêu thương, tổn thương, rồi học cách bình thản bước tiếp.
Hà Nội chẳng hoàn hảo. Giờ tan tầm, thành phố vẫn tắc đường, vẫn có những lúc bụi bặm, ồn ào, vẫn những dòng người vội vã. Những ngày mưa, đường phố vẫn có thể ngập. Có những buổi trưa nóng đến mức chỉ muốn tìm một nơi thật yên để trốn vào. Nhưng chỉ cần chậm lại một chút, ta sẽ nhìn thấy một Hà Nội khác. Ánh hoàng hôn nghiêng trên những mái nhà cũ, rơi xuống mặt hồ thành những vệt sáng long lanh. Một đôi vợ chồng già thong thả nắm tay nhau dạo bộ trong công viên. Người bán hàng bên phố thu dọn gánh hàng cuối ngày…Những điều ấy nhỏ bé đến mức đôi khi ta chẳng để ý. Nhưng chính những điều ấy lại làm nên cảm giác thân thuộc mà một ngày nào đó, nếu rời xa, ta sẽ nhớ… Và có lẽ, đó mới là lý do tôi chưa thể rời Hà Nội. Không phải vì thành phố này không có những ngày mệt mỏi. Mà bởi giữa những ồn ào ấy, tôi vẫn tìm thấy một phần bình yên của mình. Bình yên trong ký ức, trong những người mình yêu thương và trong cảm giác biết rằng, dù có đi đâu, nơi này vẫn là một phần câu chuyện đời mình.
Có thể một ngày nào đó tôi sẽ xa Hà Nội. Nhưng nếu có thể, tôi vẫn muốn trở lại vào mỗi mùa thu. Để nghe mùi hoa sữa trở về, để thấy lá sấu rơi trên hè phố, để mua một gói cốm xanh, để ngồi bên Hồ Tây khi hoàng hôn chạm mặt nước. Và để nhớ rằng, có những thành phố không cần phải hoàn hảo mới khiến người ta yêu. Chỉ cần nơi ấy có một phần tuổi trẻ, một phần ký ức và một phần trái tim mình đã gửi lại. Hà Nội với tôi là như thế. Một thành phố của những mùa đi qua, nhưng cũng là nơi những thương nhớ ở lại.
Nhật Hạ
Có những mùa thu người ta tìm thấy trên một con phố đầy lá vàng, trong một buổi sáng se lạnh, bên mặt hồ phẳng lặng hay giữa một gánh hoa đi chậm qua phố. Nhưng cũng có những mùa thu không nằm ở cảnh vật. Nó đến rất khẽ, vào một buổi sáng ta bỗng thấy lòng mình nhẹ hơn, vào một ngày nhận ra những điều từng khiến mình đau đã không còn đủ sức làm mình buồn nữa.
Có những ngày trong năm, người ta không cần nhìn lịch cũng biết mùa đã đổi. Chỉ một buổi sáng mở cửa, thấy gió đi vào phòng nhẹ hơn hôm qua. Chỉ một chiều tan làm, chợt nhận ra nắng đã bớt gay gắt. Hoặc đôi khi, giữa một con phố đông người có một mùi hương thoảng qua rất nhanh, đủ khiến ta đứng lại trong lòng mình vài giây. Tháng Chín thường đến như thế.
Có những mùa đi qua bằng một ngày tháng cụ thể. Nhưng cũng có những mùa chỉ đến bằng một dấu hiệu rất khẽ: một cơn gió mỏng hơn, một vệt nắng dịu hơn, một chiếc lá rời cành hay một mùi hương bất chợt ùa qua trên phố. Với Hà Nội, mùa thu dường như luôn bắt đầu như thế. Rất nhẹ. Nhẹ đến mức nếu ta mải miết đi qua, có khi chẳng kịp nhận ra.
Cốm Hà Nội đã trở thành một nét văn hóa ẩm thực được nhiều du khách tìm mua và trải nghiệm khi đến với Thủ đô, đặc biệt vào mùa thu. Khi tiết trời bắt đầu chuyển mình, khi những gánh hàng rong chất đầy cốm non xuất hiện trên nhiều tuyến phố, cũng là lúc người Hà Nội bồi hồi đón chờ hương cốm - thức quà giản dị mà tinh tế của mùa thu Hà Nội.
Từ khoá
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
