Trong "Nợ nước non", nhà văn đã tái hiện giai đoạn niên thiếu của Nguyễn Sinh Cung và tuổi trẻ của Nguyễn Tất Thành bằng ngôn ngữ sử thi đầy cảm xúc. Qua những trang viết đậm chất văn hóa xứ Nghệ, tác giả khắc họa sống động bối cảnh lịch sử và những giá trị gia đình, quê hương đã hình thành nên tư tưởng cứu nước của Người. Đây là một cách tiếp cận lịch sử vừa chân thực, vừa giàu hơi thở đời sống.
Trong cơn bão lũ, ông giáo Cần quyết liệt bảo vệ bản sắc văn hóa trước quan điểm sính ngoại của ông thợ vẽ. Ông khẳng định các giá trị cổ truyền là linh hồn của dân tộc và chấp nhận từ bỏ người học trò không cùng lý tưởng. Cuộc đối đầu này cho thấy sự lựa chọn dứt khoát của một trí thức truyền thống để giữ gìn sự trong sạch của tâm hồn.
Trọng cùng đội thợ thử nghiệm thành công máy "Bông Sen" để diệt mối, giải tỏa nguy cơ vỡ đê trong điều kiện khắc nghiệt. Thành tựu này khiến Trọng vừa vui mừng, vừa tự trách về sự chậm trễ và non nớt của mình trong quá khứ. Đây là khoảnh khắc sự sáng tạo kỹ thuật hòa quyện cùng sự chín chắn trong nhận thức của người trí thức trẻ.
Trong trận đại hồng thủy khốc liệt, Trọng hoàn toàn cảm phục sự hy sinh của những con người chính trực tại Nguyên Lộc. Anh nhận ra đây chính là môi trường lý tưởng để rèn luyện nhân cách mà mình bấy lâu tìm kiếm. Giữa lằn ranh sinh tử, mối quan hệ giữa Trọng và nữ chủ tịch xã Thuận không chỉ là sự đồng cam cộng khổ mà còn dần tiến triển thành một tình cảm sâu nặng, bền bỉ.
Cơn lũ dữ dội cũng là lúc bi kịch hạ màn: Loan mất hết sự nghiệp và sa ngã, còn Thưởng mắc kẹt giữa biển nước khi đang cố tẩu tán số vàng phi pháp để vượt biên. Hình ảnh kẻ thủ ác bị vây hãm bởi thiên tai và lòng tham là bản án đắt giá cho những kẻ bán rẻ lương tâm. Sự sụp đổ của họ tương phản hoàn toàn với cuộc chiến giữ đê kiên cường của những con người chính trực.
Cứ ngỡ việc trở lại đúng danh phận Hoàng Lan – tiểu thư nhà ông Năm – sẽ mở ra cuộc đời tươi sáng, nhưng Dung lại rơi vào bi kịch và cay đắng mới. Những tủi nhục, uất hận bủa vây khiến cô đành ngậm đắng nuốt cay ôm lấy một mình, cô độc không thể sẻ chia cùng ai.
Trở về đúng vị trí con gái út ông bà Năm, cuộc sống của Dung sang trang mới với xe hơi, nhung lụa và trang sức đắt giá. Bà Năm ra sức chăm chút vẻ ngoài cho Dung, ép cô xóa bỏ hoàn toàn dấu vết kiếp người ở để tương xứng với thân phận tiểu thư. Dù sống trong nhung lụa, Dung vẫn lạc lõng, không thể thích nghi và lòng cô chỉ đong đầy nỗi nhớ Thu. Cuối cùng, cô quyết định lên đường đi tìm anh.
Sự ra đi đột ngột của Thu để lại trong Dung khoảng trống mênh mông và sự cô độc đè nặng. Vì gánh án oan nghiệt để bảo vệ Dung, Thu đành bất lực rời đi trong đau khổ dù biết sự thật chẳng thể làm sáng tỏ. Vắng bóng người che chở thân yêu, Dung còn lại một mình trôi dạt giữa muôn vàn bất an và đốt nén nỗi đau trong căn nhà ông bà Năm.
Tình cảm giữa Thu và Dung dần đơm hoa khi Dung lớn lên ngày càng phổng phao, xinh đẹp tuyệt vời. Vẻ đẹp quyến rũ của cô khiến Út Trung – con trai ông bà Năm – cũng bị mê đắm và nảy sinh tình cảm. Vì ghen tuông và muốn chiếm đoạt tình cảm của Dung, Út Trung liên tục kiếm chuyện, gây sự và gây hấn gay gắt với Thu.
Dung sang sống tại nhà ông bà Năm – cha mẹ đẻ của cô theo lời dặn cuối đời của bà Mười. Suốt một tháng, cô vắt óc làm việc không ngơi nghỉ để không thấy áy náy với từng bữa cơm nhận được. Trong những ngày tháng tủi phận đó, chú Thu – người làm thân thiết của gia đình – luôn bên cạnh chia sẻ, giúp đỡ cô tận tình, đặt nền móng cho một sự gắn kết đặc biệt giữa hai người.
Ông Năm vì lý tưởng cách mạng đành bỏ lại đứa con thơ, được bà Mười nhận nuôi nấng nên người. Đến tận lúc lâm chung, bà Mười mới hé lộ bí mật xuất thân này. Sự thật khiến cô gái trẻ suy sụp hoàn toàn trong đau khổ: Mẹ nuôi qua đời, cha ruột lại quá xa cách, cô đơn độc rơi vào cảnh hụt hẫng, mất phương hướng giữa cuộc đời.
