Nhắc đến tranh cổ, tranh Tết, người ta thường nghĩ ngay đến tranh Đông Hồ và tranh Hàng Trống. Ít ai biết, Kim Hoàng cũng là một dòng tranh nổi tiếng xứ kinh kỳ xưa.
Tranh dân gian Kim Hoàng hình thành từ nửa sau thế kỷ 18, xuất xứ từ làng Kim Hoàng (Vân Canh, Hoài Đức, Hà Nội). Trải qua bao thăng trầm của thời gian, tranh Kim Hoàng đứng trước một nguy cơ thất truyền, nếu như không có sự kịp thời phục hồi và phát huy giá trị của di sản này.
Khác với 30 dòng tranh dân gian Việt Nam khác, dòng tranh dân gian Kim Hoàng đã gần như biến mất kể từ lần xuất hiện vào Tết năm 1947. Câu chuyện của tranh dân gian Kim Hoàng không chỉ là lịch sử tranh dân gian Kim Hoàng, kỹ thuật sản xuất tranh... mà là câu chuyện phục hồi một dòng tranh dân gian. Công sức của các nghệ nhân tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống, các họa sĩ và nhân dân làng Kim Hoàng đã tạo nên một kỳ tích.
Trăm năm trước, theo những đôi bồ của người bán hàng ra chợ Tết, những bức tranh tiến tài tiến lộc, lợn, gà… trên nền giấy đỏ Kim Hoàng đã mang không khí xuân tươi vui, rực rỡ về mỗi nếp nhà. Nếu đặc trưng của tranh Đông Hồ chỉ đơn thuần là giấy điệp, tranh Hàng Trống là giấy dó thì tranh Kim Hoàng lại nổi bật hơn cả khi sử dụng giấy dó pha thêm sắc hồng điều, đỏ cam, đỏ pháo, tạo nên một vẻ tươi thắm riêng biệt. Cũng vì màu giấy đỏ ấy mà tranh Kim Hoàng còn được biết đến với tên gọi khác là tranh đỏ.
Thời thịnh của tranh Kim Hoàng kéo dài khoảng 100 năm. Theo ghi chép, vào năm 1915, một trận lũ lớn làm vỡ đê Liên Mạc (ngày nay thuộc quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội) khiến nhiều bản khắc gỗ bị cuốn trôi. Tranh Kim Hoàng dần thất truyền từ đó.
Năm 2016, “Dự án phục hồi tranh Kim Hoàng” do nhà sưu tập Nguyễn Thị Thu Hòa - Giám đốc Bảo tàng Gốm sứ Hà Nội cùng các đồng sự là các nhà nghiên cứu, họa sĩ và các nghệ nhân khởi xướng bắt đầu triển khai. Rất may mắn, dự án nhận được sự ủng hộ rất nhiệt tình của cả người dân lẫn chính quyền xã Vân Canh.
Nhà sưu tập Nguyễn Thị Thu Hòa chia sẻ: "Mặc dù được các nghệ nhân nhiệt tình cung cấp tài liệu và hiện vật, nhưng phục hồi tranh không dễ. Ngay tại làng cũng chỉ có vài cụ còn nhớ về dòng tranh Kim Hoàng mà các cụ đều đã trên 80 tuổi".
Dòng tranh Kim Hoàng đã và đang hồi sinh. Để đưa được tranh Kim Hoàng từ “hóa thạch” ra thành sản phẩm thương mại, trình diện trước công chúng là cả một quá trình dài cùng công sức không nhỏ của biết bao người.
Những giá trị dân gian truyền thống luôn cần được lưu giữ và lan tỏa. Những người nghệ nhân, những nhà nghiên cứu đều hi vọng rằng, nhiều năm về sau nữa, sắc đỏ tranh Kim Hoàng sẽ hiện diện trong mỗi gia đình Việt vào ngày Tết như thời kỳ hoàng kim. Bởi, đó không chỉ là sắc màu của sự may mắn mà còn là sắc màu tạo nên sự phong phú cho nền văn hoá truyền thống Việt Nam.
Nói đến tranh Tết, thường người ta nghĩ đến dòng tranh Đông Hồ Kinh Bắc, tranh Hàng Trống ở kinh thành Thăng Long - Hà Nội, nhưng ít ai biết tranh Kim Hoàng (xã Vân Canh, huyện Hoài Đức) cũng là một dòng tranh dân gian nổi tiếng của xứ Kinh kỳ xưa mỗi dịp Tết đến xuân về, một dòng tranh mang đậm tâm linh người Việt.
Nghệ nhân Đào Đình Chung đã quyết tâm gìn giữ, phát triển và làm hồi sinh dòng tranh Tết dân gian mang tên Kim Hoàng, sau hơn 7 thập kỷ dòng tranh này bị thất truyền.
Từ ngày 13 - 29/11 tới, Hà Nội sẽ trở thành không gian sáng tạo đa sắc màu với hàng loạt hoạt động nghệ thuật, thiết kế, triển lãm và trải nghiệm văn hóa đặc sắc trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề "Thăng Long Kẻ Nghệ".
Người dân Hà Nội sẽ có cơ hội thưởng thức một chương trình nghệ thuật quy mô lớn chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam vào tháng 11 tới. Đáng chú ý, hơn 38.000 vé miễn phí dự kiến được phát hành, tạo điều kiện để đông đảo công chúng trực tiếp hòa mình vào ngày hội văn hóa tại Thủ đô.
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” sẽ diễn ra từ ngày 13/11 đến 29/11/2026 mở không gian thử nghiệm các mô hình sáng tạo, kết nối di sản, làng nghề, cộng đồng và doanh nghiệp, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô. “Thăng Long Kẻ Nghệ” vì thế không chỉ kể câu chuyện về những nghề làm nên bản sắc Hà Nội, mà còn đặt ra cách để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Từ ngày 13 đến 29/11, sẽ diễn ra Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” trên phạm vi toàn thành phố. Lấy di sản làm nguồn lực, lễ hội hướng tới kết nối nghề truyền thống, cộng đồng và doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô.
Lấy cảm hứng từ truyền thuyết "Sơn Tinh - Thủy Tinh", chương trình nghệ thuật thực cảnh “Hào khí Lạc Hồng” đưa khán giả trở về với những giá trị cội nguồn và sức mạnh đoàn kết cộng đồng. Tại đây, sự kết hợp hài hòa giữa âm nhạc, ánh sáng, diễn xuất cùng công nghệ trình diễn tiên tiến sẽ hòa quyện tạo nên một câu chuyện nghệ thuật đầy xúc cảm.
Hà Nội không chỉ được nhớ bởi những con phố thân quen mà còn bởi nếp sống thanh lịch, phong vị ẩm thực và những câu chuyện đã đi cùng năm tháng. Và gần 40 năm qua, nhà báo, tác giả Vũ Thị Tuyết Nhung đã bền bỉ lưu giữ những giá trị ấy qua trang viết và tư liệu về văn hóa, đời sống Thủ đô.
