Từ nền tảng di sản đến sáng tạo mới

Hà Nội là địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng di sản văn hóa . Hiện nhiều đơn vị liên tục đổi mới cách tiếp nhận, khai thác di sản trở thành các không gian sáng tạo, là "cửa ngõ mềm" để nhiều du khách bước vào đời sống văn hóa Hà Nội. Tại các di tích danh tiếng của Thủ đô như: Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nhà tù Hỏa Lò, Hoàng thành Thăng Long, Đền Ngọc Sơn, công nghệ đang được tận dụng để làm mới cách tiếp cận và trải nghiệm di sản. Trình chiếu ánh sáng, âm thanh thực tế ảo hay thuyết minh đa phương tiện không chỉ tạo nên hiệu ứng thị giác, mà còn là lời khẳng định di sản không còn là câu chuyện của quá khứ mà chính là chất liệu của sáng tạo hôm nay.

Chị Ngô Thị Thuỳ Dương - Trưởng Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội cho biết: "Đối với sứ mệnh của những người làm văn hóa, việc phát huy giá trị di sản không chỉ nằm ở công tác tu bổ, tôn tạo hay tôn vinh nét đẹp kiến trúc, mà quan trọng là phải khơi dậy được cái 'hồn' bên trong di sản đó. Một trong những giải pháp then chốt chính là tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ. Việc đưa âm nhạc truyền thống vào không gian di tích là một hướng đi thiết thực. Nếu những giá trị này được giới trẻ và đông đảo người dân tiếp cận, ngôi đình của người Việt sẽ thực hiện đúng chức năng nguyên bản của nó: đó là không gian kết nối cộng đồng bền chặt nhất".

Hà Nội cũng là địa phương đầu tiên ban hành Nghị quyết 09 về phát triển công nghiệp văn hóa, mở ra một hướng tiếp cận mới cho di sản. Không dừng lại ở bảo tồn nguyên trạng mà đánh thức giá trị bằng sáng tạo. Với gần 6.000 di tích và nhiều di sản được UNESCO ghi danh, Hà Nội có cơ hội vàng để biến di sản thành sản phẩm sáng tạo, tăng doanh thu du lịch lên 10-15 % và quảng bá hình ảnh Thủ đô ra châu Á cũng như toàn cầu.

Ông Nguyễn Trần Quang - Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội chia sẻ: "Gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, chúng ta cần đưa văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng cho du lịch. Một trong những giải pháp then chốt để đạt được mục tiêu đó là ứng dụng công nghệ. Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, mỗi điểm đến không chỉ dừng lại ở việc tham quan thuần túy, mà sẽ trở thành một không gian kể chuyện sống động, mang lại trải nghiệm sâu sắc cho du khách".

Năm 2026 đánh dấu giai đoạn Hà Nội mở rộng và nâng tầm Mạng lưới Thành phố sáng tạo, tái sinh các di sản, biến công trình cũ thành không gian văn hóa sống động bằng công nghệ, ánh sáng, số hóa, kết hợp nghệ thuật và thiết kế lấy cộng đồng làm trung tâm để tạo ra ngành công nghiệp văn hóa bền vững. Ông Johnathan Baker - Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam đánh giá, Hà Nội đang chuyển mình mạnh mẽ từ thành phố di sản thành thành phố sáng tạo, vừa giàu bản sắc, vừa có sức cạnh tranh khu vực, biến sáng tạo thành động lực kinh tế từ gốc rễ văn hóa truyền thống.

Những giá trị văn hóa của Thủ đô không chỉ là di sản tĩnh lặng mà đang là một "cú hích" để trở thành động lực kinh tế sống động, từ tĩnh thành động, từ bảo tồn thụ động sang khai thác sáng tạo có kiểm soát di sản, tạo ra sản phẩm kinh tế du lịch hấp dẫn và nâng cao thương hiệu cho thành phố sáng tạo.