Xã Tây Phương nổi tiếng với chùa cổ xứ Đoài và là cái nôi nghề chè lam truyền thống. Từ gạo nếp, mật mía, gừng, lạc rang, người dân tạo nên chè lam Thạch Xá đậm đà hương vị quê.
Hơn bốn thập kỷ gắn bó với nghề, bà Nguyễn Thị Út vẫn lặng lẽ giữ lửa cho chè lam Thạch Xá - một nét văn hóa ẩm thực tiêu biểu của vùng đất xứ Đoài. Với bà, từng công đoạn làm chè lam không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là cách gìn giữ nghề của cha ông để lại. Từ những nguyên liệu quen thuộc như bột nếp, mật mía, gừng, lạc… qua đôi bàn tay khéo léo và kinh nghiệm tích lũy suốt nhiều năm, chè lam Thạch Xá mang hương vị dẻo thơm, cay nhẹ, ngọt bùi rất riêng. Chính hương vị ấy đã làm nên sức hút của chè lam, đặc biệt mỗi dịp Tết đến, Xuân về.
Bà Nguyễn Thị Út, xã Tây Phương, thành phố Hà Nội, chia sẻ: "Nghề này do bố mẹ chồng tôi truyền lại. Tính đến nay, tôi đã gắn bó hơn 40 năm. Sản lượng phụ thuộc nhu cầu khách hàng: ngày thường làm khoảng 50-60 kg, có hôm lên đến 1 tạ. Riêng dịp lễ hội, ngày Tết, mỗi ngày có thể làm hai đến ba tạ để kịp phục vụ."
Ở Thạch Xá, nghề làm chè lam được gìn giữ qua nhiều thế hệ, không rập khuôn theo một công thức cố định. Mỗi gia đình có cách chế biến riêng, tạo nên những sắc vị khác nhau nhưng vẫn giữ trọn hồn cốt chè lam truyền thống.
Để có những mẻ chè lam dẻo, thơm, hài hòa hương vị, người thợ phải tỉ mỉ trong từng công đoạn: rang bỏng, giã bột, khuấy nha, trộn bột và căn chỉnh tỷ lệ gia vị. Tất cả đều đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm tích lũy qua thời gian. Nhờ quy trình thủ công ấy, chè lam Thạch Xá để lâu ngày vẫn giữ được độ dẻo mềm.
Bà Nguyễn Thị Út, xã Tây Phương, thành phố Hà Nội, cho biết: "Muốn chè lam ngon, khâu chọn nguyên liệu là quan trọng nhất. Thóc phải là nếp cái hoa vàng, rang chín đều; lạc hạt mẩy, tuyển chọn kỹ; mạch nha sạch và đường Nam Sơn thượng hạng. Mỗi nhà có bí quyết riêng, còn chè lam nhà tôi nổi bật ở mùi thơm từ bột thóc nếp cái hoa vàng rang thủ công, tạo vị thanh tao, thuần khiết."
Làng nghề chè lam Thạch Xá đỏ lửa quanh năm, song nhộn nhịp nhất vẫn là thời điểm cận Tết. Những năm gần đây, địa phương từng bước gắn sản xuất chè lam với hoạt động du lịch, tận dụng lợi thế quần thể chùa Tây Phương - di tích quốc gia đặc biệt, điểm đến tâm linh nổi tiếng của Thủ đô. Việc kết hợp tham quan chùa với trải nghiệm làng nghề, thưởng thức và mua sắm chè lam đang mở ra hướng đi mới, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Hiện Hội làng nghề bánh chè lam Thạch Xá có khoảng 60 hộ sản xuất, tạo việc làm cho 200-300 lao động địa phương; nhiều hộ đang xây dựng sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP.
Ông Nguyễn Văn Sơn, Phòng Kinh tế xã Tây Phương, thành phố Hà Nội, cho biết: "Chúng tôi đang gắn thương hiệu chè lam Thạch Xá với hành trình khám phá địa phương và khu du lịch sinh thái Hoàng Long. Thay vì chỉ bán sản phẩm, địa phương khuyến khích mở rộng không gian trải nghiệm để du khách tự tay nhào bột, cắt bánh và cảm nhận hồn cốt nghề truyền thống. Chè lam không chỉ là thức quà dân dã mà đang được nâng tầm thành phân khúc quà tặng. Qua các hội chợ và nền tảng số, chúng tôi mong muốn khi nhắc đến đặc sản Hà Nội, du khách sẽ nhớ đến chè lam Thạch Xá."
Giữ nghề truyền thống trong đời sống hiện đại là hành trình nhiều thử thách. Nhưng bằng tâm huyết của người làm nghề và sự đồng hành của chính quyền, chè lam Thạch Xá hôm nay không chỉ là thức quà quê, mà còn là sản phẩm văn hóa mang giá trị kinh tế, tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa như một phần bản sắc ẩm thực của Thủ đô Hà Nội.
Chè lam, kẹo dồi, kẹo lạc... những thức quà quê tuy mộc mạc, giản dị nhưng vẫn luôn được người Hà Nội yêu thích. Vậy nên dù cuộc sống có thay đổi ra sao, thì những gia đình làm bánh kẹo truyền thống ở ngôi làng nhỏ ven đô xã Hoàng Long, huyện Phú Xuyên, Hà Nội không bao giờ hết việc.
Không chỉ nổi tiếng với lối kiến trúc đậm chất Bắc Bộ, làng cổ Đường Lâm còn nổi tiếng với những thức quà quê dân dã như chè lam, kẹo dồi, kẹo lạc, tương gạo... Để phát triển du lịch, nhiều hộ gia đình ở Đường Lâm còn kết hợp việc sản xuất đặc sản với dịch vụ trải nghiệm thực tế, chẳng hạn như thử làm kẹo lạc. Loại hình này đã thu hút rất nhiều đoàn khách trong và ngoài nước.
Sáng 1/11, xã Tây Phương đã tổ chức Đại hội thể dục thể thao xã Tây Phương lần thứ I năm 2025 với chủ đề “Tây Phương - Hội Tụ - Phát triển - Vươn Xa”, bao gồm nội dung thi đấu 16 môn.
Từ tre làng quê ngoại thành Hà Nội, người dân Thạch Xá tạo nên chuồn chuồn tre tinh xảo, vừa là đồ chơi dân gian, vừa trở thành sản phẩm làng nghề, mang dấu ấn văn hóa và du lịch đặc trưng.
Từ khoá
Người dân Hà Nội sẽ có cơ hội thưởng thức một chương trình nghệ thuật quy mô lớn chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam vào tháng 11 tới. Đáng chú ý, hơn 38.000 vé miễn phí dự kiến được phát hành, tạo điều kiện để đông đảo công chúng trực tiếp hòa mình vào ngày hội văn hóa tại Thủ đô.
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” sẽ diễn ra từ ngày 13/11 đến 29/11/2026 mở không gian thử nghiệm các mô hình sáng tạo, kết nối di sản, làng nghề, cộng đồng và doanh nghiệp, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô. “Thăng Long Kẻ Nghệ” vì thế không chỉ kể câu chuyện về những nghề làm nên bản sắc Hà Nội, mà còn đặt ra cách để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Từ ngày 13 đến 29/11, sẽ diễn ra Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” trên phạm vi toàn thành phố. Lấy di sản làm nguồn lực, lễ hội hướng tới kết nối nghề truyền thống, cộng đồng và doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô.
Lấy cảm hứng từ truyền thuyết "Sơn Tinh - Thủy Tinh", chương trình nghệ thuật thực cảnh “Hào khí Lạc Hồng” đưa khán giả trở về với những giá trị cội nguồn và sức mạnh đoàn kết cộng đồng. Tại đây, sự kết hợp hài hòa giữa âm nhạc, ánh sáng, diễn xuất cùng công nghệ trình diễn tiên tiến sẽ hòa quyện tạo nên một câu chuyện nghệ thuật đầy xúc cảm.
Hà Nội không chỉ được nhớ bởi những con phố thân quen mà còn bởi nếp sống thanh lịch, phong vị ẩm thực và những câu chuyện đã đi cùng năm tháng. Và gần 40 năm qua, nhà báo, tác giả Vũ Thị Tuyết Nhung đã bền bỉ lưu giữ những giá trị ấy qua trang viết và tư liệu về văn hóa, đời sống Thủ đô.
Hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) và 280 năm ngày sinh Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm, sáng 28/10, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề: “Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm và truyền thống khoa bảng dòng họ Ngô Thì làng Tả Thanh Oai (Hà Nội)”.
