Bên cạnh những cơ hội mở ra, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản cũng đặt ra không ít thách thức. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng một chiến lược phát triển bài bản, đội ngũ nhân lực có chuyên môn và đặc biệt là tư duy đổi mới trong cách xây dựng nội dung.
Bởi suy cho cùng, điều giữ chân công chúng không chỉ nằm ở hiệu ứng hiện đại hay hình ảnh bắt mắt, mà chính là chiều sâu câu chuyện, cách kể hấp dẫn và sự kết nối chân thành.
Tại di tích 48 Hàng Ngang - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bản tuyên ngôn độc lập năm 1945, công nghệ đang được triển khai song song với phương thức trưng bày truyền thống. Bên cạnh hệ thống hiện vật gốc, công nghệ trình chiếu mapping giúp tái hiện không gian căn phòng lịch sử; thực tế ảo VR phục dựng bối cảnh Hà Nội mùa thu năm 1945; cùng với đó là công nghệ hologram trình chiếu tư liệu và bản thảo theo cách trực quan hơn. Sự kết hợp giữa dữ liệu số, ánh sáng và âm thanh đã góp phần làm rõ hơn câu chuyện lịch sử, giúp người xem tiếp cận một cách sinh động và giàu cảm xúc.
Không chỉ dừng lại ở các di tích gắn với dấu mốc lịch sử quan trọng, công nghệ còn đang mở rộng cách tiếp cận di sản tại nhiều không gian văn hóa khác của Thủ đô. Tại Hoàng Thành Thăng Long, trải nghiệm di sản được làm mới thông qua các chương trình trình chiếu quy mô lớn. Lấy cảm hứng từ triều Lý – triều đại khai sáng Thăng Long, chương trình 3D Mapping tại khu vực Đoan Môn đã tái hiện một giai đoạn lịch sử huy hoàng của kinh thành xưa. Những lát cắt như “Thiên mệnh rồng bay”, “Hội quốc an dân”, hay “Dấu ấn di sản triều Lý”… được kể lại bằng sự kết hợp giữa âm thanh, ánh sáng và không gian kiến trúc thực cảnh, giúp người xem chủ động khám phá và cảm nhận lịch sử.
Ông Hà Văn Siêu – Phó Cục trưởng Cục du lịch quốc gia Việt Nam cho biết: "Những giá trị về văn hóa, lịch sử và nhân văn của người Tràng An cần phải được chuyển hóa thành sức hấp dẫn thực sự. Điều này chúng ta vốn đã thực hiện, nhưng khi có sự tham gia của công nghệ, mọi thứ sẽ còn được làm tốt hơn nữa. Một khi du khách cảm nhận sâu sắc được những giá trị đó thông qua các ứng dụng hiện đại, họ sẽ thấy sức lôi cuốn của di sản lớn hơn gấp bội."
Trong bối cảnh chuyển đổi số, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cũng đang chủ động xây dựng cơ sở dữ liệu mở, từng bước kết nối với hệ thống dữ liệu văn hóa. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái di sản số tại Việt Nam. Bà Nguyễn Thị Thu Hoan - Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho rằng, nhiều hiện vật đã được quét 3D với độ chính xác cao, cho phép tái hiện chi tiết từng hoa văn, vết khắc.
Từ những không gian trưng bày truyền thống, các bảo tàng và di tích tại Hà Nội đang từng bước chuyển mình, trở thành những điểm đến hấp dẫn trong đời sống văn hóa đương đại. Không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ hiện vật, chuyển đổi số đang mở ra những cách tiếp cận mới, giúp di sản trở nên sinh động, gần gũi và dễ tiếp cận hơn với công chúng. Khi công nghệ được sử dụng đúng cách để “thổi hồn” vào giá trị truyền thống, di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn có thêm sức sống để đồng hành cùng hiện tại và hướng tới tương lai.
Có thể thấy một thực tế là, trong tiến trình số hóa di sản, các thiết chế văn hóa, đặc biệt là hệ thống bảo tàng, đang có những bước chuyển mình rõ rệt. Không chỉ là nơi lưu giữ và trưng bày hiện vật, bảo tàng ngày nay đang từng bước ứng dụng công nghệ để đổi mới cách tiếp cận, hướng tới việc tạo ra những trải nghiệm trực quan, sinh động hơn cho công chúng.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, di sản văn hóa vốn được lưu giữ qua nhiều thế hệ cũng đang đứng trước một yêu cầu mới: phải được bảo tồn và được sống trong đời sống đương đại.
Nhờ ứng dụng công nghệ kết hợp với các hoạt động giáo dục, trải nghiệm, các điểm đến văn hóa - lịch sử trên địa bàn Thủ đô ngày càng gia tăng sức hút đối với du khách.
Trong dòng chảy chuyển đổi số, các bảo tàng không còn chỉ là nơi lưu giữ hiện vật, mà đang trở thành không gian trải nghiệm sống động. Tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, công nghệ số đang từng bước “đánh thức” những giá trị nghệ thuật, đưa di sản đến gần hơn với công chúng.
Với những người con sinh ra và lớn lên ở phố cổ Hà Nội, hồ Gươm vốn dĩ đã quá đỗi quen thuộc nhưng trong những ngày này, không gian di sản ấy lại mang đến một cảm xúc hoàn toàn mới mẻ khi tuyến cầu cạn nghệ thuật mang tên "Dải lụa ký ức" chính thức mở cửa đón người dân và du khách vào trải nghiệm.
Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Nhà hát Kịch Hà Nội vừa ra mắt chương trình nghệ thuật “Thời khắc”, mở ra hướng tiếp cận mới khi kết hợp lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sân khấu với công nghệ hiện đại, góp phần đưa những câu chuyện của Hà Nội đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.
Điểm chung của các hoạt động văn hóa diễn ra tại Hà Nội trong thời gian gần đây đó là được tổ chức tại nhiều không gian di sản như Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát lớn,… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến với những không gian giàu giá trị lịch sử không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người dân và du khách, mà còn mở ra hướng khai thác, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại.
Trong tháng 9 và tháng 10 năm nay, Hà Nội diễn ra nhiều sự kiện văn hóa với quy mô lớn, đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Từ các chương trình biểu diễn, trưng bày đến những hoạt động trải nghiệm, mỗi sự kiện mang đến một sắc màu riêng, góp phần tạo nên không khí văn hóa sôi động tại Thủ đô.
Là điểm du lịch tiêu biểu của thành phố, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi gìn giữ, bảo quản hiện vật, mà còn trở thành không gian trải nghiệm của công chúng mọi lứa tuổi. Dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, một phần ký ức đặc biệt của nhân dân Hà Nội về một thời khói lửa nhưng tràn đầy niềm tin vào tương lai tươi sáng đã mang đến nhiều cảm xúc trong lòng công chúng.
Di sản không chỉ nằm trong những công trình được gìn giữ hay những câu chuyện của quá khứ. Khi được đặt trong những cách tiếp cận mới, di sản có thể trở thành một phần của đời sống đương đại, tạo ra những trải nghiệm mới và mở thêm cơ hội để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.
