Đề xuất hỗ trợ nhà ở cho nữ công nhân sinh đủ hai con? | Hà Nội tin mỗi chiều

Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Luật Dân số, trong đó, đề xuất phụ nữ sinh đủ hai con ở các khu công nghiệp, khu chế xuất và các tỉnh, thành phố có mức sinh thấp sẽ được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội theo quy định của Chính phủ để duy trì mức sinh thay thế.

Về bản chất, đây là một chính sách khuyến kích sinh có chọn lọc. Không phải khuyến khích ai cũng sinh nhiều con, mà là hỗ trợ đúng nhóm đang chịu áp lực lớn nhất về tài chính và điều kiện sống: đó là nữ công nhân ở các khu công nghiệp. Vì sao lại là nhóm này? Vì theo thống kê, đây là nhóm có tỷ lệ sinh con thấp hơn trung bình và cũng là đối tượng có thu nhập hạn chế, khó tiếp cận với các chính sách phúc lợi xã hội, đặc biệt là nhà ở.

Mà chúng ta đều hiểu, sinh con không chỉ cần dũng cảm mà còn cần… có điều kiện tốt, có một chỗ ở an ấm để nuôi dạy con. Vậy nên, nếu việc sinh đủ hai con có thể giúp người mẹ được hỗ trợ vay vốn, thuê hoặc mua nhà ở xã hội với điều kiện ưu đãi hơn thì đó rõ ràng là một chính sách đáng để quan tâm và ủng hộ.

Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng hơn là: Vì sao Bộ Y tế lại cần phải khuyến khích sinh con ở thời điểm này?

Ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) thông tin, mức sinh ở Việt Nam đang có xu hướng giảm xuống dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 2,01 con/phụ nữ năm 2022, năm 2023 là 1,96 con/phụ nữ. Đây là mức giảm thấp nhất trong lịch sử và được dự báo sẽ tiếp tục giảm trong những năm tiếp theo. Điều này có nghĩa là trong tương lai không xa, chúng ta sẽ có ít người trẻ đi làm, đóng góp vào quỹ bảo hiểm, trong khi người cao tuổi thì ngày một nhiều, cần chăm sóc, trợ cấp, y tế. Khi đó, gánh nặng an sinh xã hội sẽ đè lên vai một bộ phận dân số ngày càng nhỏ lại.

Và cũng cần nói thêm rằng: một trong những lý do lớn nhất khiến người trẻ, đặc biệt là lao động nữ ngại sinh con chính là nỗi lo về kinh tế và… nhà ở.

Vậy, đề xuất này có khả thi không?

Ít nhất về mặt tư duy, đề xuất này đang đi đúng hướng. Bởi vì trong nhiều năm qua, các chính sách khuyến sinh ở Việt Nam chủ yếu dừng lại ở mức “vận động”, “tuyên truyền”, “giải thích lợi ích”… Nhưng thực tế thì, quyết định sinh con, nhất là sinh con thứ hai, không chỉ dựa trên ý thức xã hội, mà phụ thuộc rất lớn vào yếu tố tài chính, nhà ở, công việc và hỗ trợ nuôi con của chính các cặp vợ chồng.

Một căn nhà ở xã hội được vay vốn ưu đãi, hay thủ tục thuê nhà dễ dàng hơn, có thể chính là “giọt nước” làm đầy niềm tin cho nhiều người phụ nữ đang đắn đo chuyện sinh con.

Tất nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận: đây mới chỉ là đề xuất. Từ ý tưởng tới chính sách cụ thể vẫn còn một quãng đường dài. Nhưng ít nhất, nó cho thấy một tín hiệu tích cực: cơ quan quản lý đã bắt đầu gắn việc nâng mức sinh với hỗ trợ thực tế, thay vì chỉ dựa vào kêu gọi tinh thần. Nếu đề xuất này được triển khai, nó không chỉ giúp nhiều công nhân nữ an tâm sinh đủ hai con, mà còn là bước đi quan trọng để cải thiện chất lượng dân số, góp phần xây dựng một xã hội cân bằng và bền vững hơn.

Thực ra, Việt Nam không đơn độc trong bài toán dân số. Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore hay Trung Quốc đều đang vật lộn với mức sinh thấp. Nhưng không phải nước nào cũng chọn cách hỗ trợ… bằng tiền.

Ở Hàn Quốc, chính phủ từng trợ cấp tiền mặt khi sinh con, nhưng hiệu quả không cao. Sau này, họ chuyển hướng sang cung cấp nhà ở xã hội ưu tiên cho các gia đình trẻ có con, đồng thời phát triển hệ thống mầm non công lập và hỗ trợ giáo dục.

Singapore thì đi xa hơn: nếu bạn kết hôn và sinh con trước tuổi 35, bạn sẽ được hưởng các gói vay mua nhà ưu đãi và giảm giá nhà HDB (nhà ở công cộng). Họ thừa nhận rằng, “nhà ở” chính là yếu tố đầu tiên khiến người trẻ cảm thấy đủ an toàn để lập gia đình.

Còn ở Pháp - nơi duy trì mức sinh gần như ổn định trong nhiều năm, chính sách nhà ở xã hội được tích hợp với hỗ trợ trẻ em, miễn học phí và nhiều ưu đãi dịch vụ công cho các gia đình có từ hai con trở lên.

Quay lại Việt Nam, nếu đề xuất của Bộ Y tế được xây dựng bài bản, kết hợp giữa ưu đãi nhà ở, giảm gánh nặng nuôi con, tăng tiếp cận dịch vụ công, thì đây không chỉ là chính sách dân số mà còn là chiến lược đầu tư cho tương lai. Tất nhiên, cần rõ ràng rằng việc sinh con là quyền cá nhân và chính sách không được phép mang tính cưỡng ép. Nhưng nếu chúng ta muốn hướng đến một xã hội phát triển bền vững, có đủ lực lượng lao động trẻ và các gia đình yên tâm an cư thì không thể chỉ kêu gọi đơn thuần, phải tạo ra những điều kiện sống đủ tốt để mỗi người phụ nữ an tâm khi sinh con.