Khói lam - mộc mạc mà thân thương, mang theo hương cơm mới, mùi khoai sắn, hơi ấm gia đình và cả những bài học đầu đời mẹ dặn con bên bếp lửa hồng.
Có những ký ức tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại neo giữ cả một miền tuổi thơ trong tâm hồn chúng ta. Đó có thể là một hàng cau trước ngõ, một tiếng trống trường vang xa… cũng có thể, đó là làn khói lam chiều bảng lảng trên mái bếp quê.
Dù chúng ta có đi đến miền quê nào cũng có thể nhìn thấy hình ảnh quen thuộc, đó là khói lam chiều trên những mái bếp. Mùi khói và làn khói tỏa nhẹ ấy, với tôi, mang trong mình hơi thở của làng quê . Mỗi lần nhắc đến, lòng tôi lại trào dâng biết bao cảm xúc với nỗi nhớ quê nhà, nhớ những ngày thơ ấu đầy ắp kỷ niệm.
Khói lam chiều không chỉ làm ta nhớ về bếp củi, bếp rơm, đó còn là một phần của hồn quê, thứ gợi nhớ về một miền ký ức trong trẻo. Những chiều cuối ngày, khi ánh nắng đã thôi vàng rực, là lúc từng mái bếp làng quê bắt đầu lên khói. Làn khói bay lãng đãng qua giàn mướp, giàn bầu trong vườn, quấn lấy ngọn cau, ngọn dừa, rồi tan vào bóng hoàng hôn. Người lớn bận rộn nhóm bếp, thổi cơm. Trẻ con chúng tôi thì tung tăng chạy nhảy vui chơi, hít hà mùi khói ngai ngái lẫn mùi cơm gạo mới, mùi canh rau đang sôi trong nồi. Mùi khói quyện vào nhau, khi ấy không làm cay mắt, mà chỉ khiến lòng người thêm ấm áp hơn.
Tuổi thơ tôi gắn liền với gian bếp nhỏ mái lá. Nơi đó, mẹ tôi vẫn ngày ngày nhóm lửa bằng rơm khô, củi mục. Mẹ ngồi bên bếp, vừa quạt lửa, vừa tranh thủ nhặt rau, kể chuyện ngày xưa. Ánh lửa hồng hắt lên khuôn mặt rám nắng của mẹ, đôi mắt ánh lên những vệt sáng dịu dàng. Đôi khi, mẹ thổi lửa bằng chiếc ống tre, để lại tiếng “phù phù” trầm đục hòa vào tiếng gió ngoài vườn. Tôi ngồi kế bên, lặng lẽ nghe tiếng than nổ lách tách, trong lòng bình yên đến lạ.
Chính trong không gian mộc mạc ấy, tôi lớn lên, học những bài học đầu đời từ mẹ: biết kính trên nhường dưới, biết nhường nhịn, biết trân trọng từng hạt cơm, từng giọt mồ hôi lam lũ. Mỗi bữa cơm bên bếp lửa, mẹ luôn dặn: “Cơm là hạt ngọc trời, không được bỏ phí”. Những lời giản dị ấy đã theo tôi suốt hành trình khôn lớn.
Khói lam chiều còn nhắc tôi về những mùa mưa. Mỗi khi mưa rơi rả rích, cả nhà quây quần trong gian bếp ấm, mẹ luộc nồi khoai lang, hay nồi bắp. Khói bếp nghi ngút, hơi nóng lan ra, xua tan cái lạnh ngoài trời, chợt khi ấy tôi thấy hạnh phúc thật giản đơn: một gian bếp ấm áp, một mái nhà có ba mẹ, có tiếng cười lan tỏa giữa mùi thơm của những món ăn quê nhà.
Lớn lên, đi xa, khói lam chiều trở thành điều tôi khắc khoải kiếm tìm. Ở nơi phố thị, không có những mái bếp rơm, tôi chợt thấy thiếu vắng một phần ký ức. Những lúc tan ca về muộn, nhìn những tòa nhà cao tầng rực sáng đèn, tôi thèm lắm cái cảm giác được nhìn làn khói chiều quê chầm chậm bay lên từ chái bếp, như một lời nhắc: “Đã đến giờ về nhà”.
Có lần, trong một chuyến công tác về vùng quê miền Tây, khi xe vừa rẽ vào con đường nhỏ, tôi bỗng bắt gặp làn khói lam vắt ngang rặng tre. Chẳng hiểu sao, sống mũi tôi lại cay cay. Bao nhiêu kỷ niệm chợt ùa về, rõ ràng mọi thứ như thể vừa hôm qua. Một điều giản dị vậy thôi nhưng đủ để làm lòng tôi bồi hồi suốt cả buổi chiều.
Khói lam chiều, tưởng như mờ nhạt và mong manh, nhưng lại là thứ neo giữ tâm hồn mỗi người. Đó là chứng nhân cho những tháng ngày bình yên bên mái ấm, là hiện thân của tình yêu thương, của sự gắn kết gia đình, của những giá trị truyền thống giản đơn mà sâu sắc.
Giữa cuộc sống hiện đại hối hả, khi mọi thứ đều thay đổi chóng mặt, có những điều giản dị như làn khói lam chiều vẫn âm thầm tồn tại, chở che và nhắc nhở tôi về cội nguồn. Để mỗi lần mỏi mệt, tôi lại có chốn để tìm về - không phải là nơi xa xôi, mà chính là mái bếp xưa, là làn khói lam chiều, là vòng tay ấm áp của ba mẹ, là những bữa cơm quê thơm mùi gạo mới. Điều giản dị ấy, với tôi, là cả một bầu trời thương nhớ.
Trà Bình
Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc. Dù là ruộng lúa, bờ tre, chốn đô thành nhộn nhịp hay rừng già, biên cương, biển đảo xa xôi, tất cả hòa thành một bầu trời chung, xanh thẳm trên bản đồ chữ S yêu thương.
Ai trong chúng ta cũng có một “lối cũ” để trở về – có thể là con đường đất đỏ hun hút bóng chiều, có thể là ngõ nhỏ ngập mùi rơm rạ, hay đơn giản chỉ là khoảng sân nhà rêu phong nơi cha mẹ vẫn ngóng con về.
Món ruốc sông không chỉ là món ngon bình dị mà còn chất chứa biết bao ký ức quê nhà, nơi đã nuôi tôi lớn từ tình yêu thương và biết bao chắt chiu của ba mẹ.
Trong ký ức tuổi thơ của mỗi người, thường có một hương vị quê nhà, từ cá kho tộ, mùi rơm mới gặt, tiếng mưa rơi trên mái ngói xưa... hay như mùa cua đồng là ký ức khó phai.
Từ khoá
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
