Khúc ru Hà Nội mùa đông

Mỗi khi nghe đài báo tin gió mùa Đông Bắc tràn về, mẹ tôi lại bắt đầu dọn dẹp tủ quần áo, lấy những chiếc áo ấm cất từ mùa đông trước ra giặt giũ, phơi phóng. Còn chị em tôi thì háo hức chờ đợi, mong một ngày nào đó quê mình cũng có tuyết rơi. Niềm mong ngóng trẻ thơ ấy theo chúng tôi suốt những năm tháng lớn lên, kể cả khi gia đình đã chuyển về sống ở Hà Nội. Đến tận khi đi qua tuổi thiếu niên, tôi vẫn còn giữ nguyên cảm giác háo hức mỗi lần mùa đông trở lại.

Nhưng những năm gần đây, mùa đông dường như đã khác. Những đợt rét buốt không còn kéo dài như trước, ngày nắng có khi nhiều hơn ngày gió lạnh. Có những nỗi nhớ về mùa đông xưa cũ bỗng trở nên khó gọi thành tên. Chúng ngọt ngào như hương sắn hấp dừa, dịu dàng như một khúc hát ru ầu ơ vọng về từ miền ký ức xa xăm.

Lại một mùa đông nữa đến. Nhưng mùa đông bây giờ đôi khi chỉ cần một chiếc áo giữ nhiệt, khoác thêm bên ngoài chiếc áo gió là đã đủ ấm. Những chiếc áo bông dày cộp, những lớp quần áo chồng lên nhau mà ngày bé chúng tôi từng mặc dường như đã trở thành chuyện của một thời xa lắm.

Vậy mà, chỉ cần nghe nhà hàng xóm bật lên một ca khúc của nhạc sĩ Phú Quang, với câu hát "Làm sao về được mùa đông, dòng sông đôi bờ cát trắng...", lòng tôi lại chùng xuống. Một nỗi buồn mơ hồ, chẳng rõ bắt nguồn từ đâu. Có lẽ bởi trong tâm tưởng, mùa đông luôn phải có một chút xám lạnh của bầu trời, một chút heo hút của gió và cả những khoảng lặng khiến người ta dễ nhớ, dễ thương, dễ hoài niệm hơn.

Tôi nhớ những mùa đông năm mình còn nhỏ. Mẹ thường dặn chị em tôi phải mặc bốn, năm lớp áo, thêm hai, ba lớp quần để đi học cho khỏi rét. Mặc nhiều đến nỗi tôi có cảm giác mình chẳng khác nào một con lật đật, hoặc một chú vịt con lạch bạch trên đường. Tôi từng nghĩ bộ dạng của mình chắc kỳ cục lắm, nhưng nhìn quanh thì bạn bè, người lớn cũng chẳng ai khác. Ai cũng quấn mình trong những lớp áo dày, cố giữ chút hơi ấm giữa mùa đông lạnh giá.

Những năm ấy, rét sao mà rét thế! Cái rét làm tím cả môi, khiến hai hàm răng va vào nhau lập cập dù đã mặc hết lớp áo này đến lớp áo khác. Mỗi lần thở ra, làn hơi trắng mỏng hiện lên giữa không khí lạnh, trông chẳng khác nào một làn sương nhỏ.

Ban ngày có áo bông, ban đêm lại có những lớp chăn dày phủ kín người, vậy mà mùa đông nào tôi cũng bị cước chân. Cái ngứa do cước hành hạ đến mức cứ đêm xuống là chân ngứa ran, ngứa đến mất ngủ. Có những hôm không bị cước thì cái lạnh cũng đủ khiến tôi trằn trọc, co ro mãi mới chợp mắt được.

Trời lạnh nên sáng nào mẹ cũng đun một nồi nhân trần nóng cho chị em tôi uống. Bữa sáng thường là những món ăn giản dị, nhưng lúc nào cũng phải nóng hổi, nghi ngút khói. Bởi chỉ cần chậm một chút, ăn đến miếng thứ ba, thứ năm thôi, thức ăn đã nguội đi đáng kể.

Thương nhất vẫn là mẹ. Giữa những ngày rét mướt ấy, mẹ vẫn phải thức dậy từ rất sớm để đi chợ lấy hàng, rồi mở sạp bán hàng đón khách. Ngày đó, siêu thị chưa phổ biến như bây giờ, chợ cũng không phải nơi nào cũng họp hằng ngày. Người ta thường tranh thủ đi chợ từ sáng sớm để chọn được những món hàng tươi ngon. Mẹ cũng vì thế mà có những đêm phải ngủ lại ngoài sạp hàng.

Tôi từng có lần ngủ cùng mẹ ở đó nên vẫn nhớ rõ cảm giác lạnh buốt len qua những khe hở của chiếc sạp tạm. Dù đã co quắp người, kéo chăn kín đến đâu, cái lạnh vẫn như len lỏi vào từng thớ thịt, thấm tận xương. Bây giờ nghĩ lại, tôi thương mẹ nhiều hơn. Những mùa đông ấy, mẹ đã đi qua bằng bao nhiêu nhọc nhằn mà có lẽ khi còn nhỏ, chúng tôi chưa đủ lớn để hiểu hết.

Rồi thời gian đưa tôi đến với những mùa đông khác. Khi bước vào tuổi mười tám, đôi mươi ở Hà Nội, cái lạnh của mùa đông bắt đầu mang theo những rung cảm rất riêng. Hà Nội khi ấy không còn là thành phố rộng lớn, xa lạ trong cảm nhận của một đứa trẻ mới chuyển đến. Tôi bắt đầu có những con đường quen, những góc phố thân thuộc, những địa chỉ mà chỉ cần đi ngang qua cũng đủ gợi lên bao nhiêu kỷ niệm. Mùa đông Hà Nội trong mắt cô gái trẻ ngày ấy thật lãng mạn. Giữa phố phường đông đúc, giữa những cơn gió lạnh bất chợt, tôi vẫn cảm thấy lòng mình ấm áp.

Những buổi tối đi dạy thêm qua đường Xuân Thủy, Cầu Giấy, tôi thường bắt gặp mùi sắn hấp dừa, bánh sắn, khoai nướng thơm lừng từ những hàng quà ven đường. Chao ôi, cái mùi thơm ấy mới ấm áp và ngọt ngào làm sao! Có một thời gian, tôi cứ ngỡ đó là hương vị riêng của khu phố này. Nhưng rồi vài năm sau, khi đi làm ở khu vực phố Tạ Quang Bửu, Trần Đại Nghĩa, tôi lại bắt gặp mùi hương thân thuộc ấy.

Dưới ánh đèn đường, những làn khói mỏng bay lên từ bếp than, quyện vào không khí lạnh rồi tan dần trong gió. Người đi đường có thể chỉ thoáng dừng chân mua một củ khoai, một chiếc bánh sắn nóng hổi, nhưng với tôi, những hình ảnh bình dị ấy lại có sức níu giữ rất lâu. Chúng khiến những buổi tối mùa đông Hà Nội trở nên gần gũi, thân thương hơn.

Và cũng từ những hương thơm ấy, tôi lại nhớ đến gian bếp của bà nội năm nào. Thuở còn bé, tôi thường quanh quẩn bên bà, khi đứng, khi ngồi, ríu rít chuyện trò và chăm chú nhìn bà nấu cám, thổi cơm, vùi nồi cá kho trong lớp tro nóng. Gian bếp nhỏ lúc nào cũng ấm hơi lửa. Mùi khói, mùi thức ăn, mùi củi cháy quyện vào nhau thành một thứ hương vị mà càng lớn lên, tôi càng thấy khó tìm lại.

Có những hôm cơm còn chưa chín mà bụng tôi đã đói cồn cào. Bà vẫn lúi húi bên bếp, còn tôi cứ ngóng chờ từng phút để được ăn bữa cơm nóng. Bây giờ, mỗi lần nhớ lại, mắt tôi lại cay cay. Không biết vì khói bếp của ngày xưa, hay bởi những xúc cảm đã ngủ yên từ lâu bỗng chốc ùa về.

Hà Nội mùa đông còn có một thứ hương vị khác, ngọt ngào và nồng ấm: mùi nước đường sánh mịn, thơm mùi gừng từ những nồi bánh trôi tàu, chí mà phù. Mỗi khi gió mùa về, những hàng quà ấy lại đỏ lửa, đón những vị khách ghé qua sau một ngày dài. Chẳng cần điều gì cầu kỳ, chỉ một bát bánh trôi tàu nóng hổi, vị ngọt dịu của nước đường, chút cay nồng của gừng cũng đủ làm ấm lòng người trong buổi chiều đông se lạnh.

Có lẽ, Hà Nội đã đi vào ký ức của tôi bằng những điều bình dị như thế. Không chỉ là những con phố, những hàng cây hay vẻ đẹp trầm mặc của một thành phố nghìn năm tuổi, mà còn là mùi khoai nướng trong một tối đi dạy thêm, là làn khói bếp ven đường, là bát bánh trôi tàu nóng hổi và cả những bước chân vội vã trong gió mùa.

Những mùa đông ấy đã góp phần làm nên tình yêu của tôi với Hà Nội. Mỗi góc phố, mỗi con đường dường như đều có một câu chuyện riêng. Kỷ niệm cứ thế nối tiếp kỷ niệm, chồng lên nhau qua năm tháng, để rồi có những lúc chỉ cần một mùi hương thoảng qua cũng đủ đưa tôi trở về với một thời tuổi trẻ.

Tôi vẫn nghĩ, nếu một ngày Hà Nội không còn những mùa đông lạnh, nếu những hàng quà ven đường chỉ còn là hình ảnh nằm lại trong những nếp gấp cũ của thời gian, thì nỗi nhớ sẽ biết gửi vào đâu? Mùa đông có thể ấm lên, những chiếc áo dày có thể không còn cần thiết, nhưng tôi vẫn muốn giữ cho riêng mình một mùa đông của ngày cũ. Một mùa đông có tiếng mẹ dặn mặc thêm áo, có hơi ấm từ gian bếp của bà, có mùi sắn hấp dừa và những hàng bánh trôi tàu đỏ lửa giữa phố phường Hà Nội.

Và mỗi khi gió mùa trở về, tôi lại thấy mình như được ru vào miền thương nhớ ấy. Một khúc ru không lời, dịu dàng mà da diết, mang theo cả hơi ấm của gia đình và tình yêu dành cho Hà Nội.

Hạ Miên