Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Tôi đứng trên cái sân xi măng nhám cũ, vừa quét những chiếc lá rơi xuống, vừa nghe trong ký ức văng vẳng câu ngoại vẫn thường mắng mỗi khi thấy chúng tôi nhổ rau hay quét kiến trên sân: “Cha mi, sân của ngoại, ngoại nuôi kiến trồng rau, ngoại thích làm gì thì làm, trồng gì thì trồng, phơi gì thì phơi, mi lên cứ hở tí là nhổ, hở tí là quét, có ai mượn đâu.” Ngày ấy, chúng tôi nghe ngoại mắng thì chỉ cười, chẳng ai nghĩ rằng sau này, chính câu nói ấy lại trở thành một trong những điều khiến tôi nhớ ngoại nhất.
Cái sân của ngoại ngày trước được làm bằng gạch đỏ. Sau này, ông ngoại xin được một ít xi măng về, rồi ông cùng các cậu trám lên những viên gạch ấy. Ông chỉ láng cho mặt sân bằng phẳng chứ không làm quá trơn, bởi ông sợ chân bà đau, những ngày mưa đi lại dễ bị ngã. Cái sân cứ thế ở cùng ông bà qua bao nhiêu năm tháng. Sau này ông mất, ngoại vẫn đi lại trên cái sân ấy, vẫn phơi lúa, phơi khoai, phơi sắn, rồi phơi những mớ cây thuốc ngoại hái được từ nương mang về.
Với một đứa trẻ như tôi ngày ấy, sân của ngoại rộng lắm. Mỗi mùa thu hoạch đi qua, cái sân lại mang một dáng vẻ khác. Khi thì vàng óng màu lúa, khi thì đầy những bắp ngô, những củ khoai, những lát sắn được băm nhỏ, còn có cả những mớ cây thuốc được ngoại mang về phơi dưới nắng. Cứ hết mùa này sang mùa khác, cái sân nhỏ như cùng ngoại đi qua những mùa vụ của cuộc đời.
Ngoại thường giành những việc phơi phóng ấy về mình, kể cả việc mang từng thúng lúa ra sân, rồi miệt mài “đi lúa”. Trời nắng gắt, vậy mà với tấm lưng đã còng, ngoại đội chiếc nón lá, đi đi lại lại trên sân nóng không biết bao nhiêu lần. Chúng tôi thương ngoại, muốn làm thật nhanh để ngoại đỡ mệt, thế nhưng dường như ngoại chẳng bao giờ hài lòng với việc chúng tôi “đi lúa” quá nhanh.
Đến mùa khoai sắn, sau khi chúng tôi rửa khoai rồi mang ra sân băm nhỏ, chặt lát hoặc đập dập cho nhanh khô, ngoại lại mang một chiếc ghế con ra ngồi cùng. Ngoại vừa chỉ cho chúng tôi cách làm, vừa trò chuyện, lúc thì kể chuyện này, lúc lại nhắc chuyện kia. Những buổi trưa như thế, cái sân của ngoại không chỉ có khoai sắn đang phơi dưới nắng mà còn có tiếng nói cười của mấy bà cháu. Đó chỉ là những buổi trưa rất bình thường, nhưng sau này nhớ lại, tôi mới nhận ra đó là những ngày tháng bình yên mà mình may mắn đã từng có.
Mùa nắng, sân của ngoại phơi rất nhiều thứ, nên cũng thường có những đàn kiến đi qua. Chúng tìm đến những hạt lúa rơi vãi, những mẩu khoai sắn, những vụn ngô hay những thứ thức ăn còn sót lại trên sân rồi lặng lẽ tha về tổ. Nền xi măng nhám dưới cái nắng gay gắt nóng lên từng ngày, khiến những thứ được phơi trên đó nhanh khô hơn. Cái sân nhỏ cứ âm thầm gồng gánh tất cả những mùa vụ của gia đình, từ lúa, ngô, khoai, sắn cho đến những mớ rau, mớ thuốc của ngoại.
Cái sân xi măng nhám ấy được làm đã rất lâu, tuổi của nó cũng dần lớn theo tuổi của ngoại. Sau bao nhiêu mùa mưa nắng, trên nền sân bắt đầu xuất hiện những vết nứt. Rồi chẳng biết từ lúc nào, những hạt rau đắng theo gió bay đến, len vào những khe nhỏ ấy. Đến mùa mưa, từng cây rau đắng lại mọc lên, lúc đầu chỉ lấm tấm vài ngọn xanh, sau đó nhiều dần, xen giữa màu xám nâu của nền xi măng cũ. Ngoại thường hái những đọt rau đắng ấy, trộn cùng những thứ rau khác trong vườn để làm cơm. Với ngoại, những cây rau nhỏ bé mọc lên trên sân cũng chẳng có gì đáng ngại, bởi ngoại vốn thích để mọi thứ tự nhiên theo cách của mình.
Còn chúng tôi, mỗi lần về ngoại, đi qua sân thấy rau mọc là lại nhổ hết, thấy kiến bò thành từng đàn là lại lấy chổi quét đi. Mỗi lần nhìn thấy chúng tôi lúi húi nhổ rau, quét kiến, ngoại lại mắng. Hồi ấy, chúng tôi nghe ngoại mắng xong chỉ cười rồi tiếp tục làm việc của mình. Nhưng bây giờ, khi ngoại đã đi xa, tôi mới hiểu trong câu mắng ấy có cả tình yêu của một người bà và niềm hạnh phúc khi nhìn những đứa cháu quây quần bên mình.
Cái sân xi măng nhám cũ của ngoại ngày ngày trải qua mưa nắng, trải qua cả những mùa ngóng trông. Những viên gạch đỏ được trám xi măng vẫn còn đó, những vết nứt trên nền sân còn y nguyên, chỉ thiếu vắng bóng ngoại đi lại trên sân giữa những buổi trưa nắng. Mảnh sân nhỏ từng chứng kiến biết bao mùa lúa, mùa khoai, từng nghe tiếng nói cười của mấy bà cháu, từng chứng kiến những buổi chúng tôi tranh nhau “đi lúa”, nay trở nên vắng lặng. Hàng rau đắng vẫn mọc lên, xanh hơn, nhiều hơn, như thể vẫn đang níu giữ lại một chút gì đó của những ngày xưa.
Bây giờ, mỗi lần trở lại nhà ngoại, nhìn những cây rau đắng và đàn kiến đang nối nhau thành hàng dài trên sân, tôi lại thấy rưng rưng. Trong màu xanh của hàng rau đắng ấy có bóng dáng của ngoại, có những mùa mưa nắng đã đi qua và có cả tuổi thơ của chúng tôi. Những nhành rau đắng rung rinh như gọi tôi trở về với những ngày tháng cũ, ngoại tôi ngồi bên sân, vừa càu nhàu mấy đứa cháu xong lại cười hiền giữa một buổi trưa đầy nắng.
Trang Lê
Có những vùng đất ta đi qua bằng bước chân. Nhưng cũng có những vùng đất ta đi vào bằng tình cảm. Ở đó, thời gian không chỉ đo bằng năm tháng, mà đo bằng những điều mình học được, những người mình thương và những mùa Tết dần trở thành một phần máu thịt.
Có những điều trong cuộc sống lặp lại đến mức ta tưởng như rất bình thường, nhưng rồi, khi đi xa hơn, trưởng thành hơn, ta mới nhận ra: chính những điều lặp lại ấy lại là nơi giữ ấm trái tim mình lâu bền nhất. Với nhiều người, Tết không bắt đầu từ lịch, không bắt đầu từ chợ hoa hay mâm cỗ; tết bắt đầu từ một câu hỏi quen thuộc của mẹ: Bao giờ con về?
Có những cái Tết không mở đầu bằng mai vàng, pháo hoa, mà bằng thùng quà nhỏ vượt nửa vòng trái đất, mang hương vị quê nhà. Chạm vào điều quen thuộc, ta mới hay yêu thương chưa từng vơi, chỉ chờ ngày trở về.
Có những bức ảnh chỉ để lưu lại một khoảnh khắc. Nhưng cũng có những bức ảnh trở thành nơi người ta gửi vào đó cả một phần ký ức, một cuộc đời và tình yêu dành cho những người thân yêu nhất. Và đôi khi, chính những tấm ảnh tưởng như đã cũ theo thời gian lại giúp người ở lại tìm thấy bóng dáng của một người đã đi xa.
Từ khoá
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
