Kỳ thi lớp 10 công lập ở Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục | Hà Nội tin mỗi chiều

Cuối tuần qua, hơn 103 nghìn học sinh lớp 9 tại Hà Nội đã chính thức hoàn thành kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 – một kỳ thi mà mỗi năm lại giống như… một “vòng đấu loại” khá căng thẳng trong đời học sinh. Nhưng kỳ thi năm nay thì có một điểm đặc biệt: là kỳ thi đầu tiên dành cho lứa học sinh học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tức là thế hệ được kỳ vọng sẽ “học để phát triển năng lực” chứ không chỉ học để lấy điểm. Và điều quan trọng là: kỳ thi này đã thực sự thể hiện tinh thần đổi mới từ cách ra đề, đến cách tổ chức, và cả thông điệp mà ngành giáo dục Hà Nội muốn truyền tải.

Nếu nhìn từ khâu tổ chức, kỳ thi năm nay diễn ra tương đối suôn sẻ, đúng kế hoạch. Gần 4.500 phòng thi tại 201 điểm, huy động hơn 16.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên làm nhiệm vụ. Không có sự cố lớn, không có sai sót nghiêm trọng, không xảy ra tình huống bất thường nào phải xử lý tức thời. Với một kỳ thi có quy mô lớn nhất cả nước, thì việc duy trì được kỷ luật, đảm bảo an toàn, đúng quy chế là một nỗ lực không nhỏ. Điều này phần nào cho thấy sự chủ động của ngành giáo dục Hà Nội trong khâu chuẩn bị. Từ lên phương án nhân sự, phối hợp liên ngành, cho đến hỗ trợ y tế, giao thông, và cả các điều kiện đảm bảo an toàn cho mùa thi năm nay.

Tuy nhiên, điều khiến nhiều người quan tâm hơn cả, là sự thay đổi trong cách ra đề thi. Bởi ra đề như thế nào sẽ phản ánh triết lý dạy học của cả một hệ thống giáo dục. Theo các thí sinh, đề thi vào 10 của Hà Nội năm nay vừa sức, không quá khó nhưng vẫn có độ phân hóa. Với môn Ngữ văn, dù ngữ liệu thi hoàn toàn mới nhưng vẫn có sự gần gũi với học sinh khi đi hỏi về hạnh phúc giản dị và niềm vui tuổi học trò. Đề môn tiếng Anh và môn Toán cũng có sự điều chỉnh theo hướng gắn với đời sống thực tiễn thay vì các câu hỏi mẹo và hàn lâm. Có thể nói, đây là cách ra đề thể hiện rõ tinh thần “học để hiểu – thi để vận dụng”, chứ không phải “học thuộc lòng – thi cho qua”.

Tuy nhiên, kỳ thi lớp 10 chưa bao giờ chỉ là chuyện đề thi. Với chỉ khoảng 79.000 chỉ tiêu vào lớp 10 công lập, thì gần 30.000 học sinh – tức gần 1/3 tổng số dự thi – sẽ phải chuyển hướng: sang trường tư, trung tâm giáo dục thường xuyên, học nghề. Tỷ lệ học sinh Hà Nội vào lớp 10 công lập năm nay tuy được tăng khoảng 3% so với năm ngoái nhưng có gần 103.000 thí sinh đăng ký dự thi khiến nhiều phụ huynh cho rằng, kỳ thi này vẫn không hề bớt áp lực.

Năm sau áp lực sẽ được giảm thêm là vì Hà Nội dự kiến đưa ba trường THPT vào hoạt động và sẽ tuyển từ 1.500 - 1.700 học sinh lớp 10. Đó là các trường: THPT Phúc Thịnh - huyện Đông Anh, THPT Đỗ Mười - quận Hoàng Mai và một trường THPT nằm trên địa bàn quận Cầu Giấy. Đây cũng là nỗ lực rất lớn để giải bài toán áp lực tuyển sinh vào 10 của thành phố.

Việc các trường công lập không đủ chỗ cho học sinh, theo quan điểm của nhiều người có thể coi là vấn đề “cơ cấu hệ thống”. Nếu chúng ta không có chiến lược điều phối lại hệ thống trường học, không tăng cường đầu tư cho các hình thức giáo dục thay thế một cách tương xứng, thì kỳ thi lớp 10 năm nào cũng sẽ là một cuộc “ganh đua” căng thẳng mà không phải vì chất lượng học tập, mà vì... suất vào trường công. Cũng phải nói thêm rằng, dù đề thi có đổi mới, nhưng áp lực học tập vẫn tồn tại.

Nhiều phụ huynh vẫn chọn cách “mua sự yên tâm” bằng những lớp học thêm từ sớm cho con. Nhiều học sinh phải bắt đầu ôn luyện thi lớp 10 từ lớp 8, thậm chí lớp 7. Và dù đề mở, nhưng nếu không được rèn kỹ năng phản biện, lập luận trong lớp học hằng ngày, thì thí sinh cũng khó phát huy năng lực trong phòng thi. Cho nên, đổi mới thi cử càng ngày càng phải cho thấy rõ năng lực của người học mới là đích đến của tinh thần đổi mới.

Tóm lại, kỳ thi lớp 10 năm nay của Hà Nội là một kỳ thi được tổ chức tốt. Đây là một kỳ thi có dấu hiệu tích cực, thể hiện đúng định hướng của chương trình mới.

Nhưng xét về tổng thể vẫn còn đó những áp lực cần được tháo gỡ như: từ chỉ tiêu công lập, đến chênh lệch điều kiện giữa các khu vực, và tâm lý "thi công lập bằng mọi giá". Có thể nói, đây là một kỳ thi ổn định trong chuyển mình. Nhưng để những tín hiệu đổi mới hôm nay trở thành thay đổi thực sự trong hệ thống, thì vẫn cần thêm thời gian, và một chiến lược cải cách sâu rộng hơn.