Khảo sát chuyên đề về nhà ở xã hội của Ban Kinh tế tư nhân, có đến 57% người lao động có nhu cầu thuê hoặc mua nhà, trong đó có gần một nửa số lượng là có nhu cầu mua nhà ở xã hội. Điều này cho thấy nhu cầu rất lớn.
Hiện thủ tục xác minh người được thuê/mua nhà ở xã hội phải đáp ứng ba điều kiện. Một là nơi cư trú: có hộ khẩu hoặc phải tạm trú và đóng bảo hiểm xã hội liên tiếp trên 6 tháng. Hai là mức thu nhập thấp, không thuộc diện đóng thuế thu nhập cá nhân (nghĩa là dưới 11 triệu đồng/tháng). Cuối cùng là chưa có sở hữu nhà hộ gia đình.
Tới đây, người độc thân có thu nhập dưới 15 triệu đồng/tháng và vợ chồng có thu nhập dưới 30 triệu đồng/tháng sẽ được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội . Đây là một trong những điểm nổi bật của Nghị định số 100/2024 quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở về phát triển và quản lý nhà ở xã hội vừa được Chính phủ ban hành. Theo đánh giá của các chuyên gia, việc nới điều kiện như vậy là phù hợp và tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận tốt hơn với chính sách nhà ở xã hội.
Theo quy định, người dân chỉ được mua, thuê mua nhà ở xã hội nếu bản thân và vợ hoặc chồng chưa có nhà ở tại tỉnh, thành phố có dự án đó, tức không có tên trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất tại địa bàn.
Đồng thời, nghị định cũng nêu rõ điều kiện về thu nhập. Theo đó, người độc thân có thu nhập hàng tháng thực nhận không quá 15 triệu đồng tính theo bảng tiền công, tiền lương do cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nơi đối tượng làm việc xác nhận.
Đối với trường hợp người đứng đơn đã kết hôn theo quy định của pháp luật, tổng thu nhập hàng tháng thực nhận của hai vợ chồng không quá 30 triệu đồng. Thời gian xác định điều kiện về thu nhập là trong một năm liền kề, tính từ thời điểm nộp hồ sơ hợp lệ cho chủ đầu tư để đăng ký mua, thuê mua nhà ở xã hội.
Ngoài ra, trường hợp người thu nhập thấp tại khu vực đô thị không có hợp đồng lao động, thì điều kiện về thu nhập thực nhận cũng tương đương. Trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được đơn đề nghị xác nhận, UBND cấp xã thực hiện việc xác nhận điều kiện về thu nhập trong một năm liền kề tính từ thời điểm đối tượng nộp hồ sơ hợp lệ cho chủ đầu tư để đăng ký mua, thuê mua nhà ở xã hội. Bên cạnh đó còn có đối tượng các hộ gia đình nghèo, cận nghèo theo chuẩn nghèo của Chính phủ; và các đối tượng lực lượng vũ trang nhân dân áp dụng điều kiện thu nhập theo quy định tại Điều 67 của nghị định.
Theo Luật Nhà ở 2014, người thu nhập thấp là một trong những đối tượng được mua nhà ở xã hội. Đối tượng này phải thuộc diện không phải nộp thuế thu nhập thường xuyên theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập cá nhân.
Nội dung này được tiếp tục quy định tại Luật Nhà ở 2023 . Như vậy, có thể hiểu người thu nhập thấp là người có thu nhập trung bình dưới mức 11 triệu đồng/tháng. Ngoài ra, theo quy định trước đây, để có thể làm hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội, người dân bắt buộc phải đáp ứng được thêm tiêu chí cư trú. Đây được coi như điều kiện đánh đố người mua nhà bởi không ít người rất khó khăn trong việc xin xác nhận từ phía chính quyền địa phương.
Nhưng với quy định mới này, tiêu chí cư trú đã được lược bỏ. Cùng với đó, điều kiện về thu nhập cũng đã được nới rộng từ thu nhập không quá 11 triệu đồng/tháng lên thành không quá 15 triệu đồng/tháng.
Theo Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hoàng Quang Phòng, không phải ai đóng thuế thu nhập cũng đủ điều kiện mua nhà trong bối cảnh giá nhà ở cao như hiện nay.
Ông Phòng cho hay: "Quy định hiện nay thì thu nhập trên 11 triệu đồng phải đóng thuế thu nhập. Thế nhưng thực tế những người có thu nhập khoảng 10 – 15 triệu đồng một tháng, với mức chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ như hiện nay, rồi phải nuôi con, thuê nhà thì không nhiều người có thể tiết kiệm được. Mà nhà ở thương mại thì giá dưới 3 tỷ đồng/căn hiện nay khó tìm, đến bao giờ những người này mới tiếp cận được.
Do đó, không phải cứ đóng thuế thu nhập là cuộc sống không còn khó khăn. Những người đóng thuế thu nhập ở mức thấp cũng cần được mua nhà ở xã hội. Một căn nhà khoảng 1,5 tỷ đồng, đóng trước 20% giá trị khoảng 300 triệu đồng, vay ngân hàng 1,2 tỷ đồng trong 20 năm với lãi suất là khoảng 8%, mỗi tháng người mua phải trả cả vốn lẫn lãi là khoảng 10 triệu đồng. Hai vợ chồng vừa nuôi con, vừa trả tiền mua nhà là phù hợp".
Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam Nguyễn Văn Đính cũng cho rằng hiện nay giá nhà liên tục tăng, đa phần người dân hiện nay tiếp cận nhà ở còn khó khăn, chứ không riêng gì những người có thu nhập thấp. Căn hộ thường thường bậc trung giờ cũng 4 – 5 tỷ, thu nhập tăng theo cấp số cộng, giá nhà lại tăng theo cấp số nhân thì bài toán nhà ở của người dân sẽ rất căng thẳng, rất khó cho đại đa số người dân đang có thu nhập trung bình và thấp hiện nay.
Do đó, ông Đính cho rằng, nới lỏng một số điều kiện cho người mua nhà ở xã hội sẽ tạo thuận lợi hơn cho người có nhu cầu. Tuy nhiên, cần xem xét việc người mua nhà ở xã hội làm việc ở đâu, thu nhập thế nào thì mới được mua để thuận lợi trong việc trả nợ.
Việc nhanh chóng ban hành các quy định hướng dẫn thi hành luật và có những điều chỉnh phù hợp với thực tế cho thấy sự vào cuộc mạnh mẽ từ Chính phủ và các cơ quan hữu quan trong việc đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội và giải bài toán nhà ở cho người dân. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi với nhà ở xã hội bây giờ vẫn còn về quỹ đất và pháp lý. Vì vậy, Nhà nước cần sớm tạo quỹ đất để thu hút doanh nghiệp tham gia đấu giá làm nhà ở xã hội. Khi nguồn cung nhà ở xã hội tăng lên, sẽ gia tăng cơ hội cho người thu nhập thấp mua được nhà.
