Dù bệnh tình nguy kịch, Nam vẫn đau đáu với công việc nghiên cứu đê điều thủy lợi và những công trình còn dang dở trong bệnh viện. Trên giường bệnh, anh không ngừng trăn trở về sự cố vỡ cống Lợi Toàn và tận lực hỗ trợ Trọng hoàn thiện đề tài diệt mối trong thân đê.
Gia đình biến thành "chiến trường" khi Loan nghi ngờ em trai lục lọi thư từ của Trọng. Những lá thư bị vứt bỏ đánh dấu sự chấm hết cho một tình yêu lý tưởng. Kết hợp với sự mê tín, thực dụng của bà Nhuần, cảnh tượng này lột tả sự hỗn loạn và rạn nứt sâu sắc về đạo đức, lối sống ngay trong lòng gia đình.
Cuộc đối thoại giữa ông giáo Cần và người học trò nước ngoài lột tả sự đối lập giữa nét đẹp văn hóa và những mảng tối đạo đức trong xã hội Việt Nam. Trước những phê phán về sự lộn xộn và thực dụng, ông giáo bình tĩnh lý giải dựa trên hệ quả lịch sử và tàn dư tâm lý. Cuộc tranh luận là nỗ lực định vị bản sắc dân tộc trước những biến động và suy thoái lối sống.
Cuộc họp tại xã Nguyên Lộc làm nổi bật sự đối lập giữa những tấm gương giữ đê và nạn tham ô, tiêu cực. Vị chủ tịch huyện trẻ tuổi thể hiện tinh thần đổi mới khi quyết liệt bài trừ cái xấu để bảo vệ dân. Sự kiện lột tả chân thực đời sống nông thôn trong vòng xoáy thiên tai và những thử thách đạo đức nghiệt ngã.
Cuộc trò chuyện trên đê Nguyên Lộc khắc họa những trăn trở của chủ tịch huyện trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực và xử lý cán bộ sai phạm. Dù làm vì lợi ích chung, ông vẫn chịu nhiều định kiến. Qua đó, tác phẩm đồng thời làm nổi bật tinh thần sống trách nhiệm, quyết liệt và giàu lý tưởng của cô Thuận đại diện cho lớp trẻ.
Gia đình bà Nhuần mở tiệc mừng Thưởng – kẻ giàu có thực dụng – làm rể, chính thức gạt bỏ Trọng ra khỏi đời Loan. Trước sự tung hô vật chất của bà Nhuần và ông Hào, ông giáo Cần hoàn toàn bất lực và xót xa. Bữa tiệc là biểu tượng cho sự thất thế của những giá trị tinh thần trước làn sóng thực dụng đang xâm chiếm xã hội.
Ân oán giữa họ Giang và họ Lý xuất phát từ tranh chấp đất trồng thuốc phiện và những cuộc trả đũa qua nhiều thế hệ. Mối thù càng sâu sắc khi Phù từng bắt giữ Phần Vương – kẻ buôn thuốc phiện có thế lực. Hành động của Phù vô tình châm ngòi cho tai họa, đẩy cả gia đình và dòng họ vào vòng xoáy nguy hiểm.
Sáng lộ diện là nạn nhân của một vụ buôn bán trẻ em, khiến vợ chồng Lý Seo Phù vô cùng đau đớn khi nghe cậu bé thuật lại quá khứ cay đắng: mẹ bị người cha nghiện rượu đánh chết, còn bản thân lang thang cơ lỡ trước khi bị một phụ nữ tên Nhung lừa gạt đưa đi. Dẫu sự thật hé mở, Sáng vẫn kiên quyết khẳng định muốn gắn bó trọn đời với bố mẹ nuôi Phù – nơi đã sưởi ấm tâm hồn cậu bằng thứ tình thương chân thành mà người cha ruột nhẫn tâm chưa từng mang lại.
Lý Seo Phù - một trưởng bản người Mông do biến cố bất ngờ mà phải trốn chạy vào rừng sâu. Giữa chốn hoang vu đói rét, bệnh tật và cô độc bủa vây, Phù vẫn day dứt khôn nguôi về gia đình và bản làng. Tác phẩm khắc họa sâu sắc những giằng xé nội tâm, đồng thời tôn vinh sức sống mãnh liệt, tình nghĩa gia đình và vẻ đẹp nhân văn bền bỉ của đồng bào Mông.
Dung kiên quyết đập tan chiếc lồng son gia tộc, từ chối sự sắp đặt để dũng cảm bước đi tìm lại tình yêu đích thực và sự bình yên vốn thuộc về mình. Trớ trêu thay, cái kết mở ra một thực tế phũ phàng khi cô chứng kiến ông Năm – người từng kiên trung qua bom đạn chiến tranh – nay lại gục ngã, trượt dài trong vũng lầy cám dỗ và sự sa ngã chốn Thủy Bình.
Sự sắp đặt hôn nhân của gia đình chẳng khác nào chiếc lồng son giam hãm khát vọng của Dung. Không chịu cam phận cúi đầu trước cuộc sống nhung lụa nhưng vô hồn do cha mẹ áp đặt, với trái tim sục sôi khát khao tự do và tình yêu đích thực, Dung quyết định vùng vẫy phá xiềng xích để tự định đoạt số phận mình.
Thành say đắm Dung đến mức liên tục đến nhà tìm kiếm nhưng lần nào cũng lỡ hẹn, chưa một lần được nói chuyện riêng với cô. Thế nhưng, sự tự phụ khiến anh tự suy diễn rằng Dung cũng có tình cảm với mình và quyết định về thưa chuyện với cha mẹ. Ngộ nhận đơn phương ấy đã vô tình châm ngòi cho một đợt sóng gió mới đổ ập xuống cuộc đời Dung.
