Hương cốm mùa trung thu
Nhịp sống Hà NộiThu Hà Nội len lỏi trong từng hạt cốm thơm, vấn vương trên từng gánh hàng rong len lỏi trong khu phố cổ và trong cả những chiếc bánh trung thu cốm xanh trong, dẻo ngọt.
Có những thức quà người ta nhớ không chỉ bởi vị ngon. Một miếng bánh nhỏ có thể đưa ta trở về một con phố cũ, một mùa thu đã xa, hay một buổi chiều có bàn tay cha mẹ đặt món quà giản dị vào tay mình. Với một người, bánh cốm Hà Nội là một thức quà như thế. Nhìn sắc xanh dịu dàng của chiếc bánh, cảm nhận mùi thơm thoang thoảng của cốm, anh lại thấy một phần ký ức của mình hiện về.
Có lần, một du khách nước ngoài đến Hà Nội nói với tôi rằng, mỗi khi ăn bánh cốm, anh lại có cảm giác như được trở về quê hương. Tôi nghe mà thấy vô cùng gần gũi. Bởi có lẽ, ai đi xa cũng từng một lần hiểu cảm giác ấy: giữa một thành phố khác, một đất nước khác, bỗng nhiên thèm một hương vị rất đỗi bình dị của nơi mình đã lớn lên. Và đôi khi, chỉ một món ăn nhỏ cũng đủ đánh thức cả một miền ký ức.
Tôi cũng vậy. Bốn mươi năm sống ở Hà Nội, bánh cốm đã đi qua tuổi thơ, qua những năm tháng trưởng thành và ở lại trong tôi như một hương vị thân quen của thành phố. Điều lạ là dù thời gian đã đi qua rất lâu, mỗi khi cầm chiếc bánh cốm trên tay, tôi vẫn nhận ra hương vị ngày nào. Vẫn là lớp vỏ xanh mềm dẻo, vẫn là phần nhân đậu xanh vàng óng, vẫn cái mùi thơm dịu dàng khiến người ta muốn ăn thật chậm, như sợ miếng bánh hết trước khi kỷ niệm kịp trở về.
Bánh cốm thường khiến tôi nhớ đến mùa thu Hà Nội. Khi những chiếc lá vàng bắt đầu rơi xuống vỉa hè, khi gió heo may đi qua những con phố và hương cốm thoảng trong không khí, người ta lại nhắc nhau câu quen thuộc: “Cốm làng Vòng, bánh cốm Hàng Than.” Hai thức quà tưởng như giản dị ấy đã trở thành một phần của ký ức Hà Nội.
Chiếc bánh nhỏ có màu xanh ấy thực ra chứa đựng rất nhiều công sức. Đó là sự tỉ mỉ của người làm bánh, là kinh nghiệm được truyền qua nhiều thế hệ, là tình yêu với một thức quà đã gắn bó với đời sống người Hà Nội từ rất lâu. Từ những hạt cốm được lựa chọn kỹ, qua bàn tay người thợ, cùng đường, nước và hương hoa bưởi, rồi gặp nhân đậu xanh vàng mềm, chiếc bánh mới thành hình. Khi bóc lớp vỏ bọc bên ngoài, mùi thơm dịu nhẹ lan ra. Cắn một miếng thật nhỏ, vị dẻo của cốm quyện với vị bùi của đậu xanh, thấp thoáng hương dừa, hương hoa bưởi… Tất cả vừa đủ để người ta nhớ, mà cũng vừa đủ để người ta muốn ăn thêm một miếng nữa.
Ngày còn làm hướng dẫn viên, tôi có nhiều dịp giới thiệu với du khách về những món quà đặc sản của Hà Nội. Bánh cốm bao giờ cũng là một trong những thứ được nhắc đến nhiều nhất. Có người mua về làm quà cho gia đình, có người mua cho bạn bè, cũng có người chỉ muốn mang theo một chút hương vị Hà Nội trong hành lý của mình.
Tôi từng gặp những du khách phương Tây rất thích thú khi thưởng thức bánh cốm. Họ bất ngờ vì một món bánh nhỏ bé lại có thể hội tụ nhiều tầng hương vị đến vậy. Có người gọi vui đó là một món quà vừa giản dị vừa sang trọng. Giản dị bởi nguyên liệu gần gũi, cách thưởng thức cũng chẳng cầu kỳ. Nhưng sang trọng bởi phía sau chiếc bánh là cả một truyền thống nghề, là sự tinh tế của người Hà Nội trong cách làm ra và trao tặng một thức quà.
Bánh cốm cũng có một câu chuyện dài phía sau nó. Theo câu chuyện được lưu truyền, nghề làm bánh cốm ở Hà Nội đã có từ gần hai trăm năm trước, gắn với cụ Trần Thị Luân, tức Trưởng Ái, người làng Yên Ninh. Từ những chiếc bánh đầu tiên, bánh cốm dần được biết đến rộng rãi hơn, rồi trở thành một thức quà quen thuộc của Hà Nội. Phố Hàng Than cũng từ đó gắn với những thương hiệu bánh cốm lâu đời, trong đó có những gia đình đã gìn giữ nghề qua nhiều thế hệ.
Nhưng có lẽ điều khiến bánh cốm sống lâu trong lòng người không chỉ nằm ở lịch sử của nó. Mà bởi mỗi chiếc bánh khi được trao đi thường mang theo một tình cảm nào đó. Ngày trước, bánh cốm xuất hiện nhiều trong những dịp cưới hỏi, lễ lạt. Người ta mang bánh về làm quà, cha mẹ mua cho con, bạn bè tặng nhau. Một chiếc bánh nhỏ nhưng luôn có lý do để được trao tặng. Và vì thế, nó trở thành một phần của những kỷ niệm gia đình.
Tôi từng có một trải nghiệm khá thú vị ở khu vực làng Vòng. Dù phố xá đã đổi thay nhiều, cứ đi một đoạn lại bắt gặp những người bán cốm, bán bánh cốm. Những chồng bánh nhỏ với lớp vỏ xanh đặc trưng nằm cạnh những gói cốm được bọc trong lá sen. Người mua đến rồi đi nhanh, có người mua mang về, có người vừa mua đã mở ra thưởng thức. Một người khách từng nói với người bán rằng anh lặn lội đến tận làng Vòng chỉ vì nhớ cái vị bánh cốm nhà làm. Câu nói ấy làm tôi nghĩ mãi. Có những món ăn người ta tìm đến không phải vì đói, mà vì nhớ.
Nhà văn Thạch Lam từng viết: “Bánh cốm là một thứ bánh gợi cho ta những kỷ niệm rất nhiều màu.” Tôi nghĩ, câu văn ấy đến hôm nay vẫn còn nguyên sức gợi. Bởi bánh cốm không chỉ có màu xanh của cốm và màu vàng của nhân đậu. Nó còn có màu của tuổi thơ, của những mùa thu Hà Nội, của những lần cha mẹ mua quà cho con, của những người đi xa bất chợt nhớ về một hương vị quen thuộc. Một chiếc bánh nhỏ bé, nhưng trong đó có thể là cả một Hà Nội. Hà Nội của phố Hàng Than, của làng Vòng, của những mùa thu bảng lảng hương hoa sữa. Hà Nội của những ký ức tưởng đã ngủ yên nhưng chỉ cần một hương vị quen thuộc cũng có thể đánh thức. Bởi vậy, điều tôi yêu ở bánh cốm không chỉ là vị ngon. Tôi yêu cái cách một thức quà nhỏ bé có thể giữ ký ức ở lại.
Và nếu có một ngày bạn rời Hà Nội thật xa, rồi bất chợt nhớ thành phố này, biết đâu chỉ cần nhìn thấy một chiếc bánh cốm xanh, nghe thoảng đâu đó mùi hoa bưởi, bạn sẽ lại nhớ một con phố, một mùa thu, một người thân… hay đơn giản chỉ là nhớ cảm giác mình từng thuộc về nơi này.
Đinh Thành Trung
Thu Hà Nội len lỏi trong từng hạt cốm thơm, vấn vương trên từng gánh hàng rong len lỏi trong khu phố cổ và trong cả những chiếc bánh trung thu cốm xanh trong, dẻo ngọt.
Giữa lòng đô thị hiện đại, làng Vòng - một ngôi làng nhỏ thuộc phường Cầu Giấy đến nay vẫn giữ được nghề truyền thống làm cốm từ bao đời.
Bánh cốm Hàng Than với hương vị truyền thống độc đáo đã trở thành biểu tượng, một thức quà thảo thơm tồn tại biết bao đời nay trên mảnh đất Kinh kỳ.
Bánh cốm dệt nên ký ức của nhiều thế hệ. Mỗi chiếc bánh như giữ được một mảnh mùa thu, đi qua phố cũ rồi theo chân du khách đến tận những miền xa.
Từ khoá
Có những tháng trong năm chỉ cần vừa chạm ngõ đã khiến lòng người xao xuyến. Không hẳn bởi thời tiết hay cảnh sắc đổi thay, mà bởi mỗi mùa đi qua đều có thể đánh thức một miền ký ức. Khi tháng Mười Một đến cùng những cơn gió đầu đông se lạnh, khi cúc họa mi theo những chiếc xe đạp xuống phố, lá bàng chuyển sang sắc đỏ, cũng là lúc có những nỗi nhớ tưởng đã ngủ yên bỗng trở về, dịu dàng mà da diết.
Có những loài hoa chỉ cần nhìn thấy một lần cũng đủ khiến người ta nhớ mãi. Có những miền đất, dù đã rời xa từ lâu, vẫn luôn hiện diện trong tâm trí qua một sắc màu, một mùi hương hay một mùa hoa trở lại. Với những người từng sống ở vùng cao nguyên, có lẽ sắc vàng của hoa dã quỳ chính là một miền ký ức như thế. Một loài hoa không được chăm chút trong những khu vườn sang trọng, chẳng cần ai nâng niu, nhưng cứ mỗi độ cuối thu lại kiêu hãnh bung nở trên những triền đất đỏ, làm bừng sáng cả một vùng trời.
Có những cuộc hẹn chẳng cần một lý do đặc biệt, cũng không cần phải chuẩn bị điều gì cầu kỳ. Đôi khi, chỉ là một buổi chiều chợt muốn gặp nhau, cùng đi qua vài con phố quen, ngồi bên tách trà nóng và kể những câu chuyện thường ngày. Hà Nội vẫn luôn có những góc phố dịu dàng như thế, nơi người ta có thể tạm gác lại những lo toan để sống chậm hơn một chút, lắng nghe nhau nhiều hơn một chút.
Có những thành phố ta yêu không chỉ bởi những con đường đang hiện hữu, mà còn bởi những gì đã lắng sâu trong ký ức. Một tiếng rao quen, mùi hương của một mùa hoa cũ, hay câu chuyện được người thân kể đi kể lại qua năm tháng. Tất cả có thể trở thành những dấu mốc riêng, để mỗi khi nhớ về, ta lại thấy cả một miền thời gian hiện lên. Với Hà Nội, những ký ức ấy còn là sự giao thoa giữa làng và phố, giữa nét xưa cũ và nhịp sống hiện đại.
Có những thành phố, dù không phải nơi ta sinh ra, vẫn có thể trở thành một phần ký ức không thể tách rời. Bởi ở đó, ta đã sống những năm tháng tuổi trẻ, đã đi qua những con đường quen, gặp gỡ những con người thân thương và lưu giữ biết bao câu chuyện của riêng mình. Với Hà Nội, có lẽ tình cảm ấy còn được bồi đắp qua từng lần trở lại, khi thành phố đã đổi thay nhiều, nhưng những ký ức xưa vẫn còn nguyên vẹn trong lòng người.
Có những mùa thu đi qua đã lâu, nhưng mỗi khi trở lại vẫn khiến lòng người xao động. Bởi trong ký ức của mỗi chúng ta, có thể có một mùa thu gắn với cuộc gặp gỡ đầu tiên, một mối tình từng rất đẹp, hoặc một cuộc chia xa mà phải mất rất nhiều năm tháng mới có thể học cách chấp nhận. Đôi khi, chỉ một giai điệu cũ vang lên giữa một buổi sáng bình thường cũng đủ đánh thức cả một miền thương nhớ.